III CZP 18/09

Uchwała z dnia 7 maja 2009 r., III CZP 18/09 
 
Sędzia SN Marian Kocon (przewodniczący) 
Sędzia SN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) 
Sędzia SN Hubert Wrzeszcz 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ireneusza M. przeciwko Skarbowi 
Państwa – Prezydentowi m.st. W. i Wojewodzie W. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w 
Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 7 maja 2009 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 16 
grudnia 2008 r.: 
„Czy roszczenie o odszkodowanie wywodzone z zapadłej decyzji 
administracyjnej, stwierdzającej wydanie z naruszeniem prawa uprzedniej decyzji 
administracyjnej, która odmawiała ustanowienia prawa własności czasowej do 
gruntu nieruchomości warszawskiej, może być przeniesione na osobę trzecią w 
drodze przelewu (art. 509 § 1 k.c.)?” 
podjął uchwałę: 
Dopuszczalny jest przelew wierzytelności o odszkodowanie za wydanie 
decyzji administracyjnej odmawiającej współwłaścicielowi tzw. gruntu 
warszawskiego ustanowienia wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy, która 
uznana została za wydaną z naruszeniem prawa. 
 
Uzasadnienie 
 
Powód wystąpił z powództwem przeciwko Skarbowi Państwa o zasądzenie 
kwoty 6 809 120,00 zł tytułem odszkodowania, wskazując, że szkoda została 
wyrządzona decyzją Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 11 sierpnia 
1972 r., w której w odmówiono współwłaścicielom, zabudowanej nieruchomości 
przy Alei N. nr 138 w W., ustanowienia wieczystej dzierżawy. Ostateczną decyzją z 
dnia 3 października 2006 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie 
stwierdziło, że powołana decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Jako 
podstawę roszczenia powód wskazał art. 160 k.p.a. W trakcie postępowania cofnął 

powództwo co do kwoty 1 818,760 zł, a Sąd pierwszej instancji umorzył 
postępowanie w tym zakresie oraz oddalił powództwo w pozostałej części. Zdaniem 
Sądu Okręgowego, gdy decyzja stwierdzająca, że decyzja wyrządzająca szkodę 
została wydana z naruszeniem prawa stała się ostateczna po dniu 1 września 2004 
r., art. 160 k.p.a. nie może być podstawą dochodzonego w pozwie roszczenia, sąd 
zaś nie ma obowiązku poszukiwać właściwej podstawy prawnej roszczenia, gdy 
powód reprezentowany jest przez profesjonalnego pełnomocnika. 
Sąd Apelacyjny w Warszawie, rozpoznając apelację wniesioną przez powoda 
Ireneusza M. od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2008 
r., powziął istotne wątpliwości i na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. przedstawił Sądowi 
Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne sformułowane na 
wstępie. (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przedstawione zagadnienie prawne wiąże się z wątpliwościami, czy 
szczególne cechy stosunku prawnego, z którego wynika roszczenie o przyznanie 
właścicielowi gruntu warszawskiego prawa do wieczystej dzierżawy, nie wykluczają 
– w świetle art. 509 § 1 k.c. – możliwości przelewu wierzytelności o odszkodowanie 
za wydanie decyzji odmawiającej przyznania takiego prawa, która uznana została 
za decyzję wydaną z naruszeniem prawa. Trafnie jednak Prokuratoria Generalna 
Skarbu Państwa zwróciła uwagę, że z okoliczności faktycznych rozpoznawanej 
sprawy wynika, iż należy także rozważyć, czy dopuszczalne jest zbycie nie 
wierzytelności o odszkodowanie, lecz jej ekspektatywy. 
Artykuł 509 § 1 k.c. wyłącza przelew wierzytelności m.in. wtedy, gdy 
sprzeciwiałoby się to właściwości zobowiązania, z którego ta wierzytelność wynika. 
Sąd Apelacyjny trafnie zwrócił uwagę, że gdy chodzi o stosunek prawny, z którego 
wynikają prawa właściciela gruntu warszawskiego przewidziane w dekrecie z dnia 
26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. 
Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 278 ze zm. – dalej: "dekret z dnia 26 października 
1945 r."), to krąg osób, którym mogą one przysługiwać jest wyraźnie określony. Co 
więcej, realizacja tych praw, poza prawem do odszkodowania przewidzianym w art. 
7 ust. 5 dekretu, została uzależniona od złożenia w terminie w nim określonym 
wniosku do organu gminy i wydania stosowanej decyzji administracyjnej. Prawo do 
wieczystej dzierżawy lub prawo zabudowy mogło powstać tylko na rzecz tych osób 
po spełnieniu przez nie wymogów określonych w dekrecie. Należy zgodzić się z 

Sądem Apelacyjnym, że także prawo do odszkodowania określone w art. 7 ust. 5 
dekretu mogło powstać na rzecz tych osób, już jednak w tym kontekście zwrócić 
należy uwagę, że krąg osób, które mogły wystąpić o przyznanie im praw 
przewidzianych dekretem został zakreślony szeroko. Nie można wykluczyć, że 
uprawnionym mógł być nie tylko właściciel gruntu, lecz także jego następca prawny, 
jeżeli spełnił inne warunki przewidziane dekretem. Użyta w art. 7 ust. 1 dekretu 
szeroka formuła "następca prawny" nie wyklucza więc tego, że następstwo prawne 
mogło także powstać na podstawie umowy. 
Należy zwrócić uwagę, że wierzytelność, którą uzyskał powód na podstawie 
umowy zawartej ze spółką "P.I.B.S." nie jest wprost uprawnieniem określonym w 
dekrecie z dnia 26 października 1945 r. Jest to wierzytelność o odszkodowanie z 
tytułu szkód, jakie wyrządzone zostały odmowną decyzją w sprawie przyznania 
spółce "P.I.B.S.", jako współwłaścicielowi gruntu warszawskiego, prawa wieczystej 
dzierżawy, która to decyzja uznana została za wydaną z naruszeniem prawa. 
Wbrew opinii Sądu Apelacyjnego, brak podstaw, aby prawo do tak określonego 
odszkodowania wiązać wprost z ograniczeniami wynikającymi z art. 7 dekretu. 
Przedmiotem przelewu było prawo do odszkodowania za szkody wyrządzone 
decyzją odmawiającą przyznania prawa do zabudowy lub własności czasowej. W 
przepisach dekretu z dnia 26 października 1945 r. ograniczenia podmiotowe i 
czasowe dotyczą złożenia wniosku o przyznanie na tym gruncie prawa wieczystej 
dzierżawy lub prawa zabudowy (art. 7 dekretu) lub odszkodowania, jakie należało 
się dotychczasowemu właścicielowi gruntu, jego następcy prawnemu lub osobom 
reprezentującym prawa właściciela na podstawie art. 7 ust. 5 i art. 9 dekretu. 
Wierzytelność o naprawienie szkody, której dotyczył przelew, ma swe źródło w 
stanie faktycznym, na który składa się wydanie decyzji odmawiającej przyznania 
właścicielowi jednego z należnych mu uprawnień przewidzianych w art. 7 dekretu 
oraz decyzji stwierdzającej, że ta decyzja została wydana niezgodnie z prawem. 
Jeżeli adresat pierwotnej decyzji poniósł w związku z jej wydaniem szkodę, 
powstaje wierzytelność o jej naprawienie, jednak bez wydania decyzji 
stwierdzającej niezgodność z prawem pierwotnej decyzji nie można mówić o 
zdarzeniu wyrządzającym szkodę, gdyż do tego czasu pierwotna decyzja nie nosi 
cech zdarzenia bezprawnego. Dopiero gdy decyzja stwierdzająca niezgodność z 
prawem decyzji pierwotnej stanie się ostateczna powstaje, w razie wyrządzenia 
przez nią szkody, ostatecznie ukształtowana wierzytelność o odszkodowanie. 

Żaden przepis prawa nie ogranicza zbywalności takiej wierzytelności, a w 
szczególności nie dotyczą jej przepisy dekretu z dnia 26 października 1945 r. 
Wprawdzie niewątpliwie wierzytelność ta pozostaje w związku z regulacjami 
zawartymi w tym dekrecie, ale jej źródłem jest wydanie decyzji niezgodnej z 
prawem. Wspomniany dekret ma więc tylko takie znaczenie, że stanowi punkt 
wyjścia dla oceny, czy decyzja wyrządzające szkodę została wydana zgodnie z 
prawem. Skoro jest to wierzytelność, która ostatecznie przybierze postać 
odszkodowania pieniężnego, brak także podstaw do doszukiwania się ograniczenia 
jej zbywalności w naturze takiej wierzytelności. 
Nie może być przeszkodą w zbywaniu wspomnianej wierzytelności 
okoliczność, że jej zbycie nastąpiło przed wydaniem drugiej z decyzji składających 
się na stan faktyczny będący źródłem powstania takiej wierzytelności. Precyzyjnie 
rzecz ujmując, w takiej sytuacji nie chodzi jeszcze o wierzytelność, bo nie zakończył 
się ciąg zdarzeń warunkujący jej powstanie, lecz niewątpliwie jest to już wyraźnie 
ukształtowany stan prawny, który można traktować jako ekspektatywę takiej 
wierzytelności. Przy zastosowaniu do oceny tej ekspektatywy odpowiednio 
przepisów o wierzytelności nie ma podstaw, aby nie mogła być ona przedmiotem 
przelewu. 
Mając to na względzie Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 k.p.c. orzekł, jak 
w uchwale.