III CZP 17/10

Sygn. akt III CZP 17/10 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 9 kwietnia 2010 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Antoni Górski (przewodniczący) 
SSN Dariusz Dończyk 
SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie z powództwa Marcina B. 
przeciwko Skarbowi Państwa - Szefowi Wojskowego Zarządu Infrastruktury                          
w P. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 9 kwietnia 2010 r., 
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 15 grudnia 2009 r.,  
 
„Czy w sprawie o odszkodowanie z tytułu zmniejszenia wartości 
nieruchomości w związku z działalnością Lotniska Wojskowego 
Poznań - Krzesiny w Poznaniu, w której jedną z podstaw prawnych 
dochodzonego roszczenia może być przepis art. 435 § 1 k.c.                
w związku z art. 322 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r., Prawo 
ochrony środowiska (tekst jednolity: Dz.U. z 2008 r., Nr 25 poz. 150 
ze zm.), organem jednostki organizacyjnej reprezentującej Skarb 
Państwa winien być Szef Wojskowego Zarządu Infrastruktury                
w Poznaniu, czy też Dowódca 31 Bazy Lotnictwa Taktycznego                
w Poznaniu (Jednostki Wojskowej nr 1156)?” 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 
Uzasadnienie 
 

 
2 
 
Marcin B. wnosił o zasądzenie od Skarbu Państwa – Wojskowego Zarządu 
Infrastruktury w P. kwoty 15 000 zł tytułem naprawienia szkody, jakiej doznał w 
związku z wprowadzeniem obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska P. – 
K., w tym kwoty 10 000 z tytułu rynkowego ubytku wartości nieruchomości i kwoty 5 
000 zł z tytułu kosztów robót związanych z zapewnieniem ochrony akustycznej 
budynku. 
 
Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2007 r. Sąd Rejonowy oddalił powództwo, 
przyjmując za podstawę orzeczenia następujące ustalenia faktyczne. 
Od czasu drugiej wojny światowej w P. istnieje lotnisko wojskowe, które od 
lat sześćdziesiątych ubiegłego stulecia jest użytkowane jako miejsce startów i 
lądowań samolotów odrzutowych. Do końca 2003 r. były to samoloty MIG – 21, od 
2004 r. samoloty Iskra, a obecnie także samoloty myśliwskie F – 16. 
Rozporządzeniem Nr 82/03 z dnia 17 grudnia 2003 r. Wojewoda W. utworzył dla 
lotniska P. – K. obszar ograniczonego użytkowania, podzielony na pięć stref 
oznaczonych literami A – E w zależności od odległości od lotniska i poziomu 
hałasu. Obszar ten stanowi teren oznaczony linią, na której długotrwały poziom 
hałasu w porze nocnej jest równy 45 dBA, natomiast granice strefy A wyznaczają; 
granica obszaru ograniczonego użytkowania, granica strefy A, czyli linia, na której 
długotrwały poziom hałasu w porze nocnej jest równy 50 dBA, oraz granica terenu 
lotniska. 
 
Powód jest współwłaścicielem zabudowanej nieruchomości położonej w   L. 
na terenach, które w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego zostały 
przeznaczone pod zabudowę mieszkaniową. Nieruchomość powoda znalazła się w 
strefie A, w której wprowadzono zakaz budowy szpitali, domów opieki oraz 
zabudowy związanej ze stałym pobytem dzieci i młodzieży, a  ponadto zakaz 
tworzenia 
obszarów 
ochrony 
uzdrowiskowej. 
Nakazano 
też 
zapewnienie 
właściwego klimatu akustycznego w istniejących budynkach szpitali, domów opieki 
społecznej oraz domów przeznaczonych na stały pobyt dzieci i  młodzieży. Nie 
wprowadzono natomiast żadnych ograniczeń co do sposobu korzystania z 
budynków mieszkalnych. 
 
Pismem z dnia 12 grudnia 2005 r. powód wezwał pozwanego do 
naprawienia szkody spowodowanej zmniejszeniem wartości nieruchomości oraz 

 
3 
koniecznością poniesienia w przyszłości nakładów w celu zapewnienia ochrony 
akustycznej budynku, a wobec odmowy spełnienia żądanego świadczenia wystąpił 
z pozwem, który zapoczątkował postępowanie w sprawie. 
 
Dokonując oceny prawnej Sąd Rejonowy uznał, że koniecznym warunkiem 
powstania roszczenia odszkodowawczego przewidzianego w art. 129 ustawy z dnia 
27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150 
ze zm. – dalej: „Pr.o.ś.”) jest wprowadzenie ograniczeń w sposobie korzystania 
z  nieruchomości. Pojęcie ograniczeń odniósł przy tym wyłącznie do ograniczeń 
wynikających z rozporządzenia Wojewody W., wydanego na podstawie art. 135 ust. 
1 Pr.o.ś. Doszedł w związku z tym do wniosku, że na skutek wydania tego 
rozporządzenia powód nie doznał żadnych ograniczeń w  dotychczasowym 
sposobie korzystania z nieruchomości. Stwierdził ponadto, że pogorszenie jakości 
środowiska nie może być uznane za ograniczenie sposobu korzystania z 
nieruchomości, wobec czego do ograniczeń tych nie można zaliczyć hałasu 
emitowanego przez startujące, przelatujące i lądujące statki powietrzne.  
 
Sąd Rejonowy, odwołując się do art. 322 Pr.o.ś., zgodnie z którym do 
odpowiedzialności za szkody spowodowane oddziaływaniem na środowisko stosuje 
się przepisy kodeksu cywilnego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, podkreślił, że 
zakład pozwanego organizujący eksploatację wojskowych samolotów odrzutowych 
odpowiada za szkody spowodowane szkodliwymi emisjami na podstawie art. 435 
k.c. Zauważył jednak, że powód konsekwentnie powoływał się na podstawę 
odpowiedzialności wskazaną w art. 129 Pr.o.ś. i w związku z tym nie wykazał 
przesłanek odpowiedzialności deliktowej. W tym stanie rzeczy Sąd Rejonowy uznał, 
że żądanie pozwu nie znajduje uzasadnienia w ustalonym stanie faktycznym i z tej 
przyczyny powództwo oddalił. 
 
W apelacji od powyższego wyroku powód podniósł zarzut naruszenia 
przepisów: art. 129 ust. 2 Pr.o.ś. przez przyjęcie, że przesłanką odpowiedzialności 
odszkodowawczej może być jedynie szkoda związana z ograniczeniami prawnymi, 
a nie faktycznymi, oraz że pogorszenie jakości środowiska nie jest ograniczeniem 
sposobu korzystania z nieruchomości, art. 233 k.p.c. przez poczynienie ustaleń 
sprzecznych z treścią zebranego materiału, art. 187 § 1 k.p.c. przez 

 
4 
niezastosowanie zasady da mihi factum dabo tibi ius, oraz art. 241 i art. 285 § 2 i 3 
k.p.c. przez ich niezastosowanie. 
 
W toku postępowania apelacyjnego pozwany – na wypadek gdyby 
przedmiotem badania miały być przesłanki z art. 435 k.c. – podniósł zarzut 
niewłaściwej reprezentacji Skarbu Państwa. Twierdził, że w takim wypadku 
jednostką upoważnioną do reprezentacji Skarbu Państwa jest 31 Baza Lotnictwa 
Taktycznego w P., gdyż Wojskowy Zarząd Infrastruktury jest właściwy tylko w 
sprawach związanych z wprowadzeniem obszaru ograniczonego użytkowania. 
 
Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2009 r. Sąd Okręgowy przedstawił 
Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1 k.p.c. zagadnienie 
prawne, które wyraził w pytaniu, czy w sprawie o odszkodowanie z  tytułu 
zmniejszenia wartości nieruchomości w związku z działalnością Lotniska 
Wojskowego P. – K. w P., w której jedną z podstaw prawnych dochodzonego 
roszczenia może być przepis art. 435 § 1 k.c. w związku z art. 322 Pr.o.ś., organem 
jednostki organizacyjnej reprezentującej Skarb Państwa winien być Szef 
Wojskowego Zarządu Infrastruktury w P., czy też Dowódca 31  Bazy Lotnictwa 
Taktycznego w P. (Jednostki Wojskowej nr [...]). W  uzasadnieniu Sąd Okręgowy 
podkreślił, że problem określenia i udziału w  sprawie właściwej jednostki 
organizacyjnej Skarbu Państwa pojawia się na skutek uznania, że podstawa 
faktyczna żądania obejmuje nie tylko zachowanie pozwanego, polegające na 
działalności skutkującej koniecznością ustanowienia ograniczeń w korzystaniu z 
nieruchomości w wyniku utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania, lecz 
także działalność samego lotniska jako oddziałującego negatywnie na środowisko 
przez emisję hałasu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Przed 
przystąpieniem 
do 
rozstrzygnięcia 
zagadnienia 
prawnego 
przedstawionego w trybie art. 390 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy powinien zbadać, czy 
spełnione zostały wszystkie określone w tym przepisie przesłanki, warunkujące 
podjęcie uchwały. Kontroli podlega także prawidłowość wydania przez sąd drugiej 
instancji postanowienia o przedstawieniu zagadnienia prawnego.  
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, zagadnienie 
przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu w trybie art. 390 § 1 k.p.c. 

 
5 
musi odpowiadać trzem podstawowym wymaganiom. Po pierwsze, zagadnienie to 
musi mieć charakter abstrakcyjny i dotyczyć wykładni przepisów prawa, 
niedopuszczalne jest bowiem przedstawienie Sądowi Najwyższemu zagadnienia 
prawnego sprowadzającego się jedynie do pytania o sposób rozstrzygnięcia sprawy 
(zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 września 2005 r., II UZP 8/05, 
OSNP 2006, nr 15 – 16, poz. 252, z dnia 10 maja 2007 r., III UZP 1/07, OSNP 
2008, nr 3-4, poz. 49, z dnia 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08, nie publ., z dnia 
9 lipca 2009 r., III CZP 38/09, nie publ. i z dnia 12 sierpnia 2009 r., II PZP 8/09, nie 
publ.). Po drugie, zagadnienie to musi obejmować wątpliwość prawną, której 
wyjaśnienie jest niezbędne do rozpoznania środka odwoławczego, co oznacza, że 
dla skorzystania z uprawnienia przewidzianego w art. 390 § 1 k.p.c. konieczny jest 
związek między przedstawionym zagadnieniem prawnym a podjęciem decyzji co do 
istoty sprawy, na istnienie którego musi wskazywać jurydyczna spójność 
sformułowanego zagadnienia i jego uzasadnienia, a także nawiązanie w ogólnie 
postawionym pytaniu do stanu faktycznego sprawy (zob. postanowienia Sądu 
Najwyższego z dnia 19 listopada 2008 r., III CZP 21/08, nie publ., z dnia 5 grudnia 
2008 r., III CZP 121/08, nie publ., z dnia 9 lipca 2009 r., III CZP 38/09, nie publ. 
i   z  dnia 12 sierpnia 2009 r., II PZP 8/09, nie publ.). Po trzecie wreszcie, 
przedmiotem zagadnienia przedstawionego do rozstrzygnięcia musi być kwestia 
prawna budząca rzeczywiście poważne wątpliwości; w razie powstania zwykłych 
wątpliwości sąd drugiej instancji obowiązany jest rozwiązywać je we własnym 
zakresie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2007 r., III CZP 
100/06, nie publ., z dnia 23 kwietnia 2008 r., III CZP 34/08, nie publ., z dnia 
5  grudnia 2008 r., III CZP 121/08, nie publ., z dnia 9 lipca 2009 r., III CZP 38/09, 
nie publ. i z dnia 12 sierpnia 2009 r., III PZP 8/09, nie publ.). 
Jest tak dlatego, że instytucja pytań prawnych, prowadząca do związania 
sądu orzekającego w danej sprawie poglądem Sądu Najwyższego, zawartym 
w  podjętej uchwale, jest wyjątkiem od konstytucyjnej zasady podległości sędziów 
tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Powinna być zatem 
– jak podkreślił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów 
z  dnia 30 marca 1999 r., III CZP 62/98 (OSNC 1999, nr 10, poz. 166) – opisywana 
z pełnym uświadomieniem tej wyjątkowości, co z kolei nakazuje wykładać przepis 

 
6 
art. 390 § 1 k.p.c. w sposób jak najbardziej ścisły, bez żadnych koncesji na rzecz 
argumentów o nastawieniu celowościowym lub utylitarnym. 
 
Przedstawione przez Sąd Okręgowy zagadnienie prawne nie dotyczy kwestii 
prawnej postawionej ogólnie, sprowadza się bowiem do pytania, jak należy 
rozstrzygnąć wątpliwość powstałą na tle konkretnego stanu faktycznego. Poza tym, 
przedstawiając wątpliwość dotyczącą reprezentacji Skarbu Państwa, Sąd 
Okręgowy wyszedł z założenia, że w rozpoznawanej sprawie Skarb Państwa 
odpowiada za szkodę obejmującą zmniejszenie wartości nieruchomości na 
podstawie art. 435 § 1 k.c. w związku z art. 322 Pr.o.ś. Kwestii tej nie można uznać 
za oczywistą, dlatego nieodzowne było rozważenie, czy rzeczywiście wyjaśnienie 
wątpliwości wyrażonych w postawionym pytaniu jest konieczne dla rozstrzygnięcia 
apelacji.  
 
Sąd Najwyższy w sprawie III CZP 128/09 rozpoznawał przedstawione przez 
Sąd Apelacyjny zagadnienie prawne wyrażone w pytaniu, czy jednostka wojskowa 
wchodząca w skład sił zbrojnych RP a obejmująca lotnisko wojskowe użytkowane 
w celu prowadzenia lotów szkoleniowych, może być uznana za przedsiębiorstwo 
lub zakład w rozumieniu art. 435 § 1 k.c. Postanowieniem z  dnia 24 lutego 2010 r. 
Sąd Najwyższy odmówił w tej sprawie podjęcia uchwały, uznając, że nie ma 
merytorycznego związku między przedstawionym zagadnieniem a rozpoznaniem 
przez Sąd Apelacyjny wniesionego środka odwoławczego. Stanął bowiem na 
stanowisku, że przewidziana w art. 129 Pr.o.ś. odpowiedzialność odszkodowawcza 
obejmuje również szkody, które wynikają z przekroczenia standardów środowiska w 
zakresie emitowanego hałasu. Podkreślił, że w związku z   ustanowieniem obszaru 
ograniczonego użytkowania pozostaje nie tylko obniżenie wartości nieruchomości, 
będące 
następstwem 
ograniczeń 
przewidzianych 
bezpośrednio 
w 
treści 
rozporządzenia o utworzeniu obszaru, lecz także obniżenie wartości nieruchomości 
wynikające z tego, że wskutek wejścia w  życie  rozporządzenia dochodzi do 
zwężenia granic własności (art. 140 w   związku z art. 144 k.c.), i tym samym 
ścieśnienia wyłącznego władztwa właściciela względem nieruchomości położonej 
na obszarze ograniczonego użytkowania. Konkludując Sąd Najwyższy stwierdził, 
że przepisy art. 435 k.c. w   związku z  art. 322 Pr.o.ś. i art. 129 Pr.o.ś. przewidują 
rozłączne reżimy odpowiedzialności, oraz że za taką interpretacją przemawia 

 
7 
również dążenie do kompleksowego uregulowania skutków ustanowienia obszaru 
ograniczonego użytkowania w zakresie szkody polegającej na obniżeniu wartości 
nieruchomości. Rozszczepienie tych skutków na szkody wynikające z ograniczeń 
przewidzianych wprost w rozporządzeniu o ustanowieniu obszaru ograniczonego 
użytkowania oraz szkody wynikające w emisji hałasu byłoby zresztą sztuczne. 
 
Z powyższych rozważań wynika, że przedstawione przez Sąd Okręgowy 
zagadnienie prawne nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.  
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 61 § 1 ustawy z dnia 
23  listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) 
postanowił, jak w sentencji.