III CZP 164/06

Uchwała z dnia 9 lutego 2007 r., III CZP 164/06 
 
Sędzia SN Gerard Bieniek (przewodniczący) 
Sędzia SN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) 
Sędzia SN Marian Kocon 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Mirosława C. przy uczestnictwie Józefa 
D., Agnieszki D., Beaty K. i Miasta B. o zniesienie współwłasności, po rozpoznaniu 
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej w dniu 9 lutego 2007 r. zagadnienia 
prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Koszalinie postanowieniem z 
dnia 11 grudnia 2006 r.: 
"Czy jest ważna umowa, zawarta – bez zachowania formy aktu notarialnego – 
przez wspólników spółki cywilnej z osobą trzecią o przystąpieniu tej osoby do spółki 
cywilnej, jeżeli współwłasność łączna dotychczasowych wspólników obejmuje 
nieruchomość? 
w przypadku zaś odpowiedzi pozytywnej na pierwsze pytanie: 
– czy na skutek takiej umowy osoba przystępująca do spółki cywilnej nabywa 
prawo do całego dotychczasowego majątku wspólnego wspólników, w tym również 
w odniesieniu do nieruchomości, czy też tylko do części majątku z wyłączeniem 
współwłasności łącznej nieruchomości?" 
podjął uchwałę: 
 
Przystąpienie nowego wspólnika do spółki cywilnej, w której wspólnikom 
przysługuje współwłasność łączna nieruchomości, wymaga zachowania 
formy szczególnej obowiązującej przy przeniesieniu własności 
nieruchomości. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Okręgowy w Koszalinie, rozpoznając apelacje wnioskodawcy – Mirosława 
C. i uczestników Józefa D. oraz Agnieszki D. od postanowienia Sądu Rejonowego 
w Koszalinie z dnia 7 kwietnia 2006 r. znoszącego współwłasność nieruchomości w 

postaci budynku usługowo-mieszkalnego z prawem użytkowania wieczystego 
gruntu, położonego w B. przy ul. G. nr 54, powziął istotne wątpliwości i na 
podstawie art. 390 § 1 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia 
zagadnienie prawne sformułowane w sentencji postanowienia z dnia 11 grudnia 
2006 r. Zagadnienie to powstało na tle następującego stanu faktycznego. 
Wnioskodawca Mirosław C. i uczestnik Józef D. w dniu 3 czerwca 1996 r. 
zawarli umowę spółki cywilnej, której przedmiotem było prowadzenie działalności 
gospodarczej w zakresie handlu hurtowego i detalicznego. Na działce nr (...), 
położonej w B., oddanej im w użytkowanie wieczyste, wspólnicy wybudowali 
budynek usługowo-mieszkalny, a w dniu 9 grudnia 1997 r. podpisali umowę 
ustanowienia odrębnej własności lokali mieszczących się w tym budynku – lokalu 
użytkowego oraz dwu lokali mieszkalnych. Na mocy tej umowy wyodrębniony lokal 
użytkowy stanowić miał współwłasność łączną Józefa D. i Mirosława C. jako 
wspólników spółki cywilnej „Hurtownia Farb i Lakierów M.-B." w B. (...) 
Pismem z dnia 21 lutego 2003 r. skierowanym do wspólników Mirosław C. 
wypowiedział udział w spółce, a następnie w dniu 15 kwietnia 2003 r. wystąpił do 
sądu, domagając się zniesienia współwłasności opisanej nieruchomości przez 
przyznanie nieruchomości uczestnikowi Józefowi D. z obowiązkiem spłaty na rzecz 
wnioskodawcy w kwocie 200 000 zł jako połowy wartości nieruchomości wraz z 
odsetkami ustawowymi od dnia wydania postanowienia do dnia zapłaty. 
Sąd Rejonowy w postanowieniu z dnia 7 kwietnia 2006 r. dokonał zniesienia 
współwłasności w ten sposób, że nieruchomość została przyznana na wyłączną 
własność Józefa D., samochód – wnioskodawcy, a inne ruchomości na 
współwłasność łączną Józefa D. i Agnieszki D. Ponadto Sąd Rejonowy określił 
wysokość należnych spłat pomiędzy uczestnikami. Wydane rozstrzygnięcie opierało 
się na wyodrębnieniu w ramach majątku spółki dwóch mas majątkowych: 
współwłasności nieruchomości w postaci wyodrębnionego lokalu użytkowego z 
prawem wieczystego użytkowania działki, do której Sąd ustalił prawo wyłącznie 
Mirosława C. i Józefa D. po 1/2 części, oraz pozostałego majątku w postaci 
ruchomości, przyjmując, że stanowi on współwłasność wnioskodawcy, uczestnika 
Józefa D. i uczestniczki Agnieszki D. dla każdego ze wspólników po 1/3 części. 
Rozpoznający apelacje Sąd Okręgowy, podkreślając, że członkostwo 
wspólników w spółce cywilnej ma charakter osobisty i majątkowy, a zmiany składu 
osobowego spółki skutkują zmianą w zakresie uprawnień majątkowych i powołując 

się na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale z dnia 21 listopada 
1995 r., III CZP 160/95 (OSNC 1996, nr 3, poz. 33), uznał, że na gruncie 
obowiązujących przepisów dotyczących umowy spółki cywilnej, w tym art. 863 k.c., 
możliwe jest przystąpienie do spółki nowego wspólnika. Według Sądu drugiej 
instancji, przystąpienie do spółki cywilnej łączy się z nabyciem praw do majątku 
stanowiącego wspólność bezudziałową dotychczasowych wspólników, a nabycie 
takich uprawnień ze względu na nierozerwalny związek cech majątkowych i 
osobistych stosunku spółki cywilnej stanowi warunek konieczny przystąpienia do 
spółki. Wątpliwości Sądu Okręgowego dotyczą jednak formy, w jakiej czynność 
przystąpienia do spółki powinna być dokonana. (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...) 
Prawo użytkowania wieczystego do działki oraz odrębna własność lokalu 
użytkowego należała do dwóch wspólników spółki cywilnej jako współwłaścicieli 
łącznych i do spółki tej przystąpił nowy wspólnik, składając oświadczenie woli o 
przystąpieniu w formie pisemnej. Takie oświadczenie zaakceptowane przez 
wspólników stanowi zmianę dotychczasowej umowy; jest ono skuteczne, gdyż 
przepisy o spółce cywilnej przewidują dla zawarcia umowy spółki cywilnej formę 
pisemną dla celów dowodowych, czyli co do zasady zmiana takiej umowy nie 
wymaga zachowania szczególnej formy (art. 77 k.c.). Skoro jednak przed zmianą 
umowy spółki jej wspólnicy byli współużytkownikami wieczystymi oraz 
współwłaścicielami odrębnych lokali, czyli w skład majątku spółki cywilnej wchodziła 
nieruchomość, rodzi się pytanie, czy zmiana umowy spółki cywilnej bez zachowania 
formy notarialnej jest skuteczna. 
Odpowiedzi na to pytanie poszukiwać należy w wykładni art. 860 § 2 i art. 77 
k.c. oraz przepisach dotyczących formy prawnej właściwej dla zbycia prawa 
użytkowania wieczystego i odrębnej własności lokalu, przystąpienie bowiem do 
spółki cywilnej, której majątek obejmuje wspomniane prawa, jest odmianą ich 
przeniesienia na inną osobę. (...) Chodzi więc o rozporządzenie (przeniesienie) 
praw, do którego stosuje się wprost (art. 155 § 1 k.c.) lub odpowiednio (art. 237 k.c.) 
przepisy o przeniesieniu prawa własności. 
To, że ustawa zezwala na zawarcie i na zmianę umowy spółki cywilnej w 
formie pisemnej dla celów dowodowych nie oznacza, że od tej reguły nie są 
dopuszczalne wyjątki; osoby, które chcą zawrzeć umowę spółki cywilnej, w której 
zamierzają być współwłaścicielami nieruchomości należącej uprzednio tylko do 

jednej z nich, muszą zachować wymogi formy przewidzianej dla przeniesienia 
własności. Innymi słowy, bez zachowania formy aktu notarialnego nie zostanie 
skutecznie ustanowiona współwłasność łączna pomiędzy osobami zawierającymi 
umowę spółki cywilnej. W takiej sytuacji należy zbadać, czy w świetle art. 58 § 3 
k.c. tak zawarta umowa spółki cywilnej może być uznana za ważną w części 
nieobejmującej wniesienia do spółki cywilnej własności nieruchomości. Podobne 
rozumowanie należy stosować w przypadku zmiany umowy spółki cywilnej, której 
majątek obejmuje prawo własności nieruchomości. Jeżeli przy zmianie umowy 
spółki cywilnej nie zachowano wymogów formalnych potrzebnych dla dopuszczenia 
do współwłasności nowego wspólnika, zmiana w tym zakresie nie może być uznana 
za ważną. Co najwyżej można rozważać, czy umowa nazwana przez wspólników 
zmianą dotychczasowej umowy spółki jest odrębną umową spółki cywilnej, której 
majątek nie obejmuje współwłasności nieruchomości. 
Taka wykładnia przepisów regulujących zawarcie i zmianę umowy spółki 
cywilnej znajduje potwierdzenie w rozpoznawanej sprawie, w której przedmiotem 
wspólności łącznej jest nie prawo własności nieruchomości, ale prawo użytkowania 
wieczystego oraz odrębna własność lokalu. Z tego względu, że prawo polskie 
reguluje tylko sytuację, w której prawo własności przysługuje wspólnie kilku 
osobom, przepisy o współwłasności należy stosować odpowiednio do sytuacji, w 
której inne prawo przysługuje wspólnie kilku osobom. Taka wspólność praw, a nie 
tylko współwłasność w ścisłym znaczeniu, występuje w rozpoznawanej sprawie. 
Wspólnością praw w spółce, której wspólnikami byli wnioskodawca Mirosław 
C. i uczestnik Józef D., objęte było prawo odrębnej własności lokalu użytkowego 
oraz związany z tym prawem udział 496/1000 w użytkowaniu wieczystym działki nr 
(...), położonej w B., oraz udział we współwłasności wspólnych części stanowiącego 
odrębną nieruchomość budynku. Dopuszczenie możliwość przystąpienia do spółki 
cywilnej nowego wspólnika bez zachowania formy aktu notarialnego, 
powodowałoby, że stałby się on współuprawniony zarówno z tytułu odrębnej 
własności lokalu, jak również byłby współuprawniony w prawie użytkowania 
wieczystego i własności wspólnych części budynku, brak jednak podstawy prawnej 
do odstąpienia od formy aktu notarialnego dla przeniesienia tych praw. Takim 
odstępstwem nie może być art. 860 § 2 k.c., gdyż nie odnosi się on do 
przeniesienia własności, gdyby zamiarem ustawodawcy było, aby zawarcie umowy 
spółki lub jej zmianę traktować jako wyjątek od zastrzeżenia formy aktu 

notarialnego dla związanego z tymi czynnościami przeniesienia własności lub 
innego prawa, przepis ten powinien wyraźnie tak stanowić. Skoro takiego 
zastrzeżenia dla złagodzenia wymogu formy aktu notarialnego nie ma w art. 860 § 2 
k.c., to skuteczność umowy spółki lub jej zmiany, mającej na celu przeniesienie 
własności lub innego prawa, dla którego ustawa zastrzega formę aktu notarialnego, 
należy oceniać według ogólnych zasad dotyczących niezachowania formy 
szczególnej. (...) 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak wyżej (art. 390 k.p.c.).