III CZP 16/06

Uchwała z dnia 30 marca 2006 r., III CZP 16/06 
* 
Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Barbara Myszka 
Sędzia SN Dariusz Zawistowski 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Henryka Michała K. przy uczestnictwie 
Marcina A. o wpis przyłączenia się kolejnego wierzyciela do egzekucji z 
nieruchomości w księdze wieczystej nr (...), po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na 
posiedzeniu jawnym w dniu 30 marca 2006 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem 
z dnia 16 grudnia 2005 r.: 
"Czy po zbyciu przez dłużnika zajętej nieruchomości dopuszczalne jest 
przyłączenie się innego wierzyciela do postępowania egzekucyjnego prowadzonego 
przeciwko zbywcy, w sytuacji gdy czynność prawna, w wyniku której nastąpiło 
zbycie nieruchomości, nie została uznana za bezskuteczną w odniesieniu do 
roszczeń tego wierzyciela?" 
podjął uchwałę: 
 
Wierzyciel osoby, przeciwko której prowadzona jest egzekucja z 
nieruchomości, nie może po zbyciu zajętej nieruchomości przyłączyć się do 
postępowania egzekucyjnego, chyba że zbycie zostało uznane w stosunku do 
niego za bezskuteczne. 
 
Uzasadnienie 
 
Nieruchomość, dla której w Sądzie Rejonowym w Gorzowie Wielkopolskim 
prowadzona jest księga wieczysta nr (...) – gdy jej właścicielką była Bożena A. – 
została zajęta w związku z rozpoczęciem skierowanej do niej egzekucji. Następnie 
do egzekucji przyłączyli się trzej dalsi wierzyciele właścicielki nieruchomości. W 
księdze wieczystej dokonano wpisów o wszczęciu egzekucji z nieruchomości i o 
przyłączeniu się do niej dalszych wierzycieli. W dniu 21 marca 2003 r. Bożena A. 

sprzedała nieruchomość Marcinowi A. W dniu 26 kwietnia 2005 r. komornik złożył 
wniosek do Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim o wpisanie przyłączenia 
się do egzekucji prowadzonej z nieruchomości kolejnego wierzyciela Bożeny A. 
Wniosek został uwzględniony przez referendarza sądowego, a po rozpoznaniu 
skargi uczestnika Marcina A. Sąd Rejonowy w Gorzowie Wielkopolskim 
postanowieniem z dnia 30 września 2005 r. wpis ten utrzymał w mocy. Powołując 
się na art. 924, 927 i 930 § 1 k.p.c. przyjął, że rozporządzenie nieruchomością po jej 
zajęciu nie ma wpływu na dalsze postępowanie, co oznacza, iż egzekucję prowadzi 
się tak, jak gdyby zbycie nieruchomości nie nastąpiło, a czynności egzekucyjne są 
ważne zarówno w stosunku do dłużnika, jak i nabywcy. Dłużnik nadal uważany jest 
za właściciela nieruchomości, a sytuacja procesowa nabywcy zdeterminowana jest 
sytuacją dłużnika, przy czym czynności dokonane na rzecz wierzyciela, który 
wszczął egzekucję, są skuteczne w stosunku do kolejnego wierzyciela 
przyłączającego się do egzekucji. Tak więc rozporządzenie przez dłużnika zajętą 
nieruchomością nie ma wpływu na postępowanie egzekucyjne, nawet jeżeli kolejny 
wierzyciel przyłączył się do egzekucji po zbyciu nieruchomości przez dłużnika. 
Przy rozpoznawaniu przez Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim apelacji 
uczestnika Marcina A. od wymienionego postanowienia powstało zagadnienie 
prawne budzące poważne wątpliwości, które przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi 
Najwyższemu. Powołując się na § 42 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg 
wieczystych i zbioru dokumentów (Dz.U. Nr 102, poz. 1122 ze zm.), Sąd Okręgowy 
wyraził pogląd, że dopuszczalny jest wpis w księdze wieczystej przyłączenia się 
kolejnego wierzyciela do toczącej się egzekucji z nieruchomości. Wątpliwość 
dotyczy dopuszczalności przyłączenia się do egzekucji z nieruchomości 
prowadzonej przeciwko jej zbywcy, jeżeli przyłączającym się jest wierzyciel zbywcy, 
na skutek zbycia nieruchomości właścicielem jej stała się bowiem osoba niebędąca 
dłużnikiem. Zdaniem Sądu Okręgowego, w takim wypadku przyłączenie się do 
postępowania egzekucyjnego nie jest dopuszczalne, chyba że zbycie 
nieruchomości zostało uznane w stosunku do wierzyciela za bezskuteczne (art. 527 
k.c.). 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przedstawione zagadnienie prawne powstało w sprawie dotyczącej wpisu w 
księdze wieczystej przyłączenia się kolejnego wierzyciela do toczącej się egzekucji 

z nieruchomości, jego rozstrzygnięcie jest więc potrzebne tylko w razie 
dopuszczalności takiego wpisu. W tej kwestii nie ma jednolitości poglądów. W 
uchwale z dnia 17 czerwca 2003 r., III CZP 31/03 (OSP 2004, nr 7-8, poz. 94) Sąd 
Najwyższy przyjął, że w razie przyłączenia się kolejnego wierzyciela do 
postępowania wszczętego wcześniej, komornik ani kolejny wierzyciel nie mogą 
żądać powtórzenia wpisu o wszczęciu egzekucji, co w okolicznościach faktycznych, 
w jakich podjęta została ta uchwała, oznacza, iż nie można żądać wpisu o 
przyłączeniu się wierzyciela do toczącej się egzekucji. Należy jednak zauważyć, że 
praktyka sądów wieczystoksięgowych jest inna. Wprawdzie powołany przez Sąd 
Okręgowy § 42 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 
września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbioru dokumentów 
nie stanowi podstawy prawnej dokonywania wpisów w księdze wieczystej, ale skoro 
przewiduje, że w łamie 5 działu III księgi wieczystej wpisuje się m.in. przyłączenie 
się kolejnego wierzyciela do toczącej się egzekucji, potwierdza prawidłowość tej 
praktyki. Jej podstawy należy upatrywać w art. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o 
księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze 
zm.) w związku z art. 927 i 924 k.p.c.  
Nietypowość stanu faktycznego, na tle którego powstało zagadnienie prawne,  
polega na tym, że wniosek o wpisanie w księdze wieczystej przyłączenia się do 
toczącej się egzekucji dotyczy wprawdzie wierzyciela właściciela nieruchomości, ale 
złożony został po zbyciu przez niego nieruchomości zajętej wskutek skierowania do 
niej pierwszej egzekucji i po przyłączeniu się do postępowania egzekucyjnego 
dalszych wierzycieli. 
Według art. 930 § 1 k.p.c., zbycie nieruchomości po jej zajęciu nie ma wpływu 
na dalsze postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do nieruchomości. 
Pomimo zbycia nieruchomości, skierowana do niej egzekucja może być nadal 
prowadzona; nabywca nieruchomości może uczestniczyć w postępowaniu w 
charakterze dłużnika. Dokonane w dotychczasowym postępowaniu czynności 
egzekucyjne są ważne tak w stosunku do dłużnika, jak i w stosunku do nabywcy. 
Przepis art. 930 k.p.c. chroni interes wierzyciela i zapobiega niekorzystnym dla 
niego skutkom późniejszego rozporządzenia nieruchomością przez dłużnika. 
Powstaje jednak pytanie, czy ochrona ta rozciąga się także na innych wierzycieli 
dłużnika, którzy przed zbyciem nieruchomości nie skierowali do niej egzekucji bądź 

nie przyłączyli się wcześniej do postępowania egzekucyjnego, a uczynili to dopiero 
po zbyciu nieruchomości. 
Wykładnia językowa art. 930 § 1 w powiązaniu z art. 927 k.p.c. skłania prima 
facie do przyjęcia, że wierzyciel zbywcy nieruchomości może przyłączyć się do 
postępowania egzekucyjnego także po zbyciu nieruchomości przez dłużnika, skoro 
zbycie nieruchomości po jej zajęciu nie ma wpływu na dalsze postępowanie, a 
zarazem zgodnie art. 927 k.p.c. wierzyciel, który skierował egzekucję do 
nieruchomości po jej zajęciu, przyłącza się do postępowania wszczętego wcześniej 
i ma te same prawa, co pierwszy wierzyciel. Nie można jednak pominąć, że już sam 
art. 930 § 1 k.p.c. zakłada, iż zbycie nieruchomości po jej zajęciu ma pewien wpływ 
na dalsze postępowanie egzekucyjne, skoro stanowi, że nabywca może 
uczestniczyć w postępowaniu w charakterze dłużnika. Sformułowanie 
wymienionego przepisu, że „rozporządzenie nieruchomością po jej zajęciu nie ma 
wpływu na dalsze postępowanie”, wskazuje, że chodzi tu jedynie o niezakłóconą 
kontynuację postępowania sprzed zbycia nieruchomości, a więc postępowania o 
ustalonych granicach podmiotowych i przedmiotowych. Uwzględnienie tych 
okoliczności, wzięcie pod uwagę istoty zajęcia nieruchomości w postępowaniu 
egzekucyjnym i wykładnia funkcjonalna powołanych przepisów prowadzą do 
wniosku, który wyraża podjęta uchwała. 
Stosownie do art. 930 § 2 i 3 k.p.c., rozporządzenie przez dłużnika 
przedmiotami podlegającymi zajęciu razem z nieruchomością po ich zajęciu oraz 
obciążenie przez dłużnika nieruchomości po jej zajęciu są nieważne. Według art. 
930 § 1 k.p.c. natomiast, rozporządzenie przez dłużnika nieruchomością po jej 
zajęciu, polegające na zbyciu nieruchomości, nie ma wpływu na dalsze 
postępowanie egzekucyjne. Rozporządzenie takie nie jest więc zabronione i jest 
ważną czynnością prawną, wywołującą skutek przeniesienia własności. 
Przestępstwem przewidzianym w art. 300 § 2 k.k. jest jedynie udaremnienie lub 
uszczuplenie zaspokojenia wierzyciela m.in. przez zbycie przez dłużnika zajętych 
składników jego majątku, jeżeli jego celem jest udaremnienie wykonania orzeczenia 
sądu lub innego organu państwowego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 
stycznia 2005 r., I KZP 31/04, OSNKW 2005, nr 2, poz. 20). Tylko więc w razie 
popełnienia takiego przestępstwa zbycie zajętej nieruchomości może być 
czynnością prawną nieważną (art. 58 § 1 k.c.). 

Dopuszczając możliwość prowadzenia egzekucji z nieruchomości, która 
przestała być własnością dłużnika, art. 930 § 1 k.p.c. stanowi wyjątek od reguły 
wyrażonej w art. 803 k.p.c., w myśl której zaspokojenie wierzyciela może nastąpić 
wyłącznie z majątku osobistego dłużnika. Konstytucyjna zasada ochrony własności 
(art. 21 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 3 Konstytucji) nakazuje rygoryzm przy 
kształtowaniu granic sytuacji, w których majątek osoby niebędącej dłużnikiem może 
być użyty do zaspokojenia cudzego długu. 
Artykuł 930 § 1 k.p.c. nie stanowi – jak art. 848 k.p.c., dotyczący egzekucji z 
ruchomości – że postępowanie egzekucyjne z zajętej rzeczy po rozporządzeniu nią 
może być prowadzone również przeciwko nabywcy. Nie jest bez znaczenia, że 
według art. 885 oraz art. 893, 902 i 909 w związku z art. 805 k.p.c. rozporządzenie 
wierzytelnością lub innym prawem majątkowym po ich zajęciu jest bezskuteczne 
tylko w stosunku do wierzyciela egzekwującego, tj. wierzyciela prowadzącego 
egzekucję w chwili rozporządzenia. Przyjęcie, że zbycie zajętej nieruchomości jest 
bezskuteczne także w stosunku do wierzyciela, który nie skierował egzekucji do 
nieruchomości ani nie przyłączył się do niej przed zbyciem, prowadziłoby do 
niemającej oparcia w przepisach asymetrii skutków rozporządzenia przedmiotem 
zajętym w postępowaniu egzekucyjnym jedynie ze względu na to, co jest tym 
przedmiotem. 
Nie można wreszcie nie dostrzec, że wpis w księdze wieczystej o wszczęciu 
egzekucji i wpisy o przyłączeniu się kolejnych wierzycieli do toczącej się egzekucji 
pełnią nie tylko rolę ostrzeżenia o prowadzeniu egzekucji z nieruchomości, ale 
także pośrednio informują o wielkości długu, dla zaspokojenia którego prowadzona 
jest egzekucja, co wynika ze znajdującego się w aktach księgi wieczystej 
dołączonego do wniosku komornika wezwania do zapłaty (§ 124 ust. 2 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. o czynnościach 
komorników, Dz.U. Nr 10, poz. 52 ze zm. w związku z art. 805 k.p.c.). Informacja ta 
nie jest bez znaczenia dla osoby decydującej się na nabycie nieruchomości pomimo 
jej zajęcia. Zasada zaufania do ksiąg wieczystych nakazuje niezaskakiwanie 
nabywcy nieruchomości późniejszym przyłączeniem się do egzekucji przez 
wierzyciela zbywcy, dopuszczalność takiego późniejsze przyłączenie się do 
egzekucji zagrażałaby więc pewności obrotu prawnego. 
Powyższe względy skłaniają do przyjęcia, że przewidziana w art. 930 § 1 
k.p.c. bezskuteczność zbycia zajętej nieruchomości powinna być podmiotowo 

ograniczona do tego tylko wierzyciela, który skierował egzekucję lub przyłączył się 
do niej przed zbyciem nieruchomości przez dłużnika. Nie ma dostatecznego 
uzasadnienia rozciągnięcie ochrony, jaką zapewnia wierzycielowi zajętej 
nieruchomości art. 930 k.p.c., na tych wierzycieli, którzy nie wszczęli egzekucji lub 
nie przyłączyli się do niej przed zbyciem nieruchomości przez dłużnika. 
Zbycie zajętej nieruchomości przez dłużnika nie pozbawia wierzyciela, który 
nie wszczął lub nie przyłączył się do egzekucji przed zajęciem, poszukiwania 
zaspokojenia swojej wierzytelności z tej nieruchomości; może to mieć miejsce 
jednak tylko wówczas, gdy zbycie zostanie uznane za bezskuteczne w stosunku do 
tego wierzyciela (art. 527 k.c.). 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak wyżej.