III CZP 16/05

Uchwała z dnia 11 maja 2005 r., III CZP 16/05 
 
Sędzia SN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz 
Sędzia SA Andrzej Struzik 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Polskiego Związku Głuchych, Oddziału 
M. w K. o dokonanie zmiany wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym, po 
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 11 maja 2005 r., 
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka, zagadnienia 
prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z 
dnia 17 grudnia 2004 r.: 
"Czy zakazy określone w artykule 20 pkt 7 a-d ustawy z dnia 24 kwietnia 
2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. Nr 96 poz. 873) 
muszą być zamieszczone w treści statutu stowarzyszenia, czy też dla nadania 
stowarzyszeniu statusu organizacji pożytku publicznego wystarczające jest 
zamieszczenie tych zakazów w jego akcie wewnętrznym jakim jest uchwała 
zarządu głównego?" 
podjął uchwałę: 
 
Stowarzyszenie ubiegające się o nadanie mu statusu organizacji pożytku 
publicznego powinno w treści statutu zamieścić postanowienia dotyczące 
zakazów, o których stanowi art. 20 pkt 7 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o 
działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 873). 
 
Uzasadnienie 
 
Polski Związek Głuchych, Oddział M. wniósł do Sądu Rejonowego wniosek o 
wpis zmian w Krajowym Rejestrze Sądowym dotyczących nadania wnioskodawcy 
statusu organizacji pożytku publicznego. Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 17 
sierpnia 2004 r. wniosek oddalił, przyjmując, że nakazy określone w art. 20 pkt 7 lit. 
a-d ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o 

wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 873 – dalej: "u.d.p.p.w.") muszą być zamieszczone 
w statucie stowarzyszenia, a nie w innym akcie wewnętrznym. 
Rozpoznając apelację wnioskodawcy, Sąd Okręgowy przedstawił Sądowi 
Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawne budzące poważne 
wątpliwości, o treści sformułowanej na wstępie. W uzasadnieniu wskazał, że 
wnioskodawca jako stowarzyszenie podlega przepisom ustawy z dnia 7 kwietnia 
1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (jedn. tekst: Dz.U. 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze 
zm. – dalej: "Pr.stow."), które przewidują możliwość uchwalenia przez 
stowarzyszenie, poza statutem, innych aktów wewnętrznych dotyczących jego 
działalności. Zakazy, o których stanowi art. 20 pkt 7 u.d.p.p.w., zostały 
zamieszczone w uchwale zarządu głównego Polskiego Związku Głuchych. 
Powstaje zatem wątpliwość dotycząca wykładni art. 20 pkt 7 u.d.p.p.w., który 
stanowi, że dokonywania czynności wymienionych w tym przepisie zabraniają 
„statut lub inne akty wewnętrzne”. Za możliwością zamieszczenia tych zakazów w 
uchwale – jako innym akcie wewnętrznym stowarzyszenia – przemawia redakcja 
art. 20 pkt 7 u.d.p.p.w., ujęta w formie alternatywy zwykłej. Do odmiennego 
stanowiska prowadzi art. 35 k.c., który odwołuje się wyłącznie do statutu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zgodnie z art. 3 u.d.p.p.w., działalnością pożytku publicznego jest działalność 
społecznie użyteczna, prowadzona przez organizacje pozarządowe w sferze zadań 
publicznych określonych w ustawie. Organizacjami pozarządowymi są niebędące 
jednostkami sektora finansów publicznych, w rozumieniu przepisów o finansach 
publicznych, i niedziałające w celu osiągnięcia zysku, osoby prawne lub jednostki 
niemające osobowości prawnej, utworzone na podstawie przepisów ustaw, w tym 
fundacje i stowarzyszenia, z zastrzeżeniem ust. 4 art. 3. Ustawa określa przy tym 
wymagania, jakim musi odpowiadać dany podmiot, aby mógł być uznany za 
organizację pożytku publicznego (art. 20 u.d.p.p.w.). (...) 
Te wymagania musi spełniać każdy podmiot, który stara się o uzyskanie 
statusu organizacji pożytku publicznego, w tym stowarzyszenie. Jeśli zatem 
podmiotem tym mogą być osoby prawne (w tym stowarzyszenia i fundacje), a także 
jednostki nieposiadające osobowości prawnej utworzone na podstawie przepisów 
ustawy, to jest oczywiste, że treść art. 20 pkt 7 u.d.p.p.w. została tak sformułowana, 
aby jego hipotezą objąć akty ustrojowe każdego podmiotu, który ubiega się o status 
organizacji pożytku publicznego. Z tego względu użyto zwrotu „status lub inny akt 

wewnętrzny” mając na względzie, że ustrój niektórych z tych podmiotów określa 
statut, a niektórych – inny akt wewnętrzny, np. regulamin. Prawo o 
stowarzyszeniach wyróżnia stowarzyszenia mające osobowość prawną i 
podlegające rejestracji oraz stowarzyszenie zwykłe, o rozluźnionych wymogach 
formalnych w zakresie ich tworzenia i funkcjonowania. Cel, jaki ma realizować 
stowarzyszenie zarejestrowane wynika ze statutu, a w przypadku stowarzyszenia 
zwykłego – z regulaminu. 
Taka geneza użytego w art. 20 pkt 7 u.d.p.p.w. sformułowania „statut lub inne 
akty wewnętrzne organizacji pozarządowych” uzasadnia wniosek, że w przypadku 
podmiotu ubiegającego się o uzyskanie statutu organizacji pożytku publicznego, 
którego aktem ustrojowo-organizacyjnym jest statut, zakazy, o których stanowi art. 
20 pkt 7, powinny być zamieszczone w tym akcie wewnętrznym. 
Trafność tego wniosku w odniesieniu do stowarzyszenia potwierdza także 
charakter prawny statutu tego podmiotu. Zgodnie z art. 9 Pr.stow., osoby 
zamierzające założyć stowarzyszenie uchwalają statut i wybierają komitet 
założycielski. Statut stowarzyszenia określa w szczególności nazwę 
stowarzyszenia, odróżniającą ją od innych stowarzyszeń, organizacji i instytucji, 
teren działania i siedzibę stowarzyszenia, cele i sposoby realizacji zadań, sposób 
nabywania i utraty członkostwa, przyczyny utraty członkostwa oraz prawa i 
obowiązki członków, władze stowarzyszenia, tryb dokonywania ich wyboru, 
uzupełnianie składu oraz ich kompetencje, sposób reprezentowania stowarzyszenia 
oraz zaciągania zobowiązań majątkowych, a także warunki ważności jego uchwał, 
sposób uzyskiwania środków finansowych oraz ustanowienie składek 
członkowskich, zasady dokonywania zmian statutu oraz sposób rozwiązania 
stowarzyszenia. 
Taka treść statutu daje podstawę do stwierdzenia, że jest to akt ustrojowy, 
podstawowy akt tworzący stowarzyszenie. Postanowienia statutu stanowią 
podstawę działalności stowarzyszenia, a jednocześnie, na ich podstawie,  
sprawowany jest nadzór na działalnością stowarzyszenia. Należy więc stwierdzić, 
że cele i działalność konkretnego stowarzyszenia oceniane są na podstawie jego 
statutu. Znaczenie statutu stowarzyszenia podkreśla także jego charakter prawny. 
Mimo różnic w teoretycznym ujęciu, przeważa pogląd, że zarówno sam statut, jak i 
akt przystąpienia – przyjęcie do stowarzyszenia – jest umową prawa cywilnego, 
rodzącą po obu stronach prawa i obowiązki. Podkreśla się, że cywilnoprawny 

charakter członkostwa w stowarzyszeniu jest pochodną przyjęcia koncepcji 
wyjaśniającej istotę statutu jako umowy. Umowę tę zawierają założyciele 
uchwalając statut, który ma określić m.in. zasady dokonywania jego zmian. 
Oznacza to więc, że z treści statutu powinny wynikać postanowienia, które decydują 
o działalności stowarzyszenia i nie jest możliwe, aby akty organów stowarzyszenia, 
niedotyczące treści statutu mogły tę sytuacje zmienić. 
Sąd Okręgowy trafnie wskazał też na art. 35 k.c., który stanowi, że powstanie, 
ustrój i ustanie osób prawnych określają właściwe przepisy, a jedynie w wypadkach 
i zakresie w przepisach tych przewidzianych ustrój i sposób działania osoby 
prawnej reguluje także jej statut. Takim przepisem jest m.in. art. 20 pkt 7 u.d.p.p.w., 
który – w odniesieniu do osób prawnych – przewiduje, że zakazy, o których stanowi 
ten przepis, mogą być zamieszczone w statucie. 
Prowadzenie działalności pożytku publicznego znalazło swoje uregulowanie w 
przepisach prawnych, które normują szczegółowe zagadnienia związane m.in. z 
cechami takiej działalności i wymaganiami, jakie należy spełnić, aby uzyskać status 
organizacji pożytku publicznego. Te uwarunkowania uzasadnione są m.in. tym, że 
organizacje mające taki status wyposażono w wiele przywilejów, np. w sferze prawa 
podatkowego. To uzasadnia wniosek, że przepisy ustawy o działalności pożytku 
publicznego i o wolontariacie podlegają wykładni ścisłej. Dotyczy to również 
stowarzyszenia mającego osobowość prawną, które zamierza uzyskać status 
organizacji pożytku publicznego. Organ rejestracyjny i nadzorczy na podstawie 
treści statutu takiego stowarzyszenia zezwala i kontroluje jego działalność. Inne 
akty wewnętrzne podejmowane przez organy stowarzyszenia mogą jedynie – w 
zakresie dopuszczalnym przez postanowienia statutu – uzupełniać jego treść, 
natomiast zmiana statutu może być dokonana tylko w sposób określony w jego 
postanowieniach. 
Mając na względzie te argumenty, udzielono odpowiedzi, jak w uchwale.