III CZP 156/06

Uchwała z dnia 9 lutego 2007 r., III CZP 156/06 
 
Sędzia SN Gerard Bieniek (przewodniczący) 
Sędzia SN Józef Frąckowiak 
Sędzia SN Marian Kocon (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Huberta S. przy uczestnictwie Sylwii S. o 
wszczęcie egzekucji kontaktów z małoletnim dzieckiem, po rozpoznaniu w Izbie 
Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 9 lutego 2007 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze postanowieniem z dnia 20 
listopada 2006 r.: 
"Czy od postanowienia sądu rejonowego orzekającego, na podstawie art. 5986 
k.p.c., w przedmiocie wniosku uprawnionego o zleceniu kuratorowi sądowemu 
przymusowego odebrania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej 
pod opieką, przysługuje środek odwoławczy?". 
podjął uchwałę: 
 
Dopuszczalne jest zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji 
oddalające wniosek o zlecenie kuratorowi sądowemu przymusowego 
odebrania osoby (art. 5986 k.p.c.). 
 
Uzasadnienie 
 
Zagadnienie prawne przytoczone na wstępie uchwały powstało w toku 
rozpoznawania przez Sąd Okręgowy zażalenia wnioskodawcy na postanowienie 
sądu pierwszej instancji odrzucające zażalenie na postanowienie tego sądu 
odmawiające zmiany prawomocnego (art. 577 k.p.c.) postanowienia oddalającego 
wniosek o polecenie kuratorowi sądowemu przymusowego odebrania dziecka. 
Istota zagadnienia, w ujęciu przyjętym przez Sąd Okręgowy, sprowadza się do 
pytania, czy na wydane na podstawie art. 5986 k.p.c. postanowienie w przedmiocie 
zlecenia kuratorowi odebrania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub 
pozostającej pod opieką przysługuje środek odwoławczy. 

W ocenie Sądu Okręgowego, przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie 
dają odpowiedzi na to pytanie. Sąd Okręgowy zauważył, że choć postanowienie 
wydane na podstawie art. 5986 k.p.c., nie jest orzeczeniem co do istoty sprawy, to 
jednak nie można wykluczyć, że należy je traktować jako postanowienie kończące 
postępowanie w sprawie i przyjąć dopuszczalność zaskarżenia go zażaleniem 
zgodnie z art. 394 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Przemawia za tym wynikająca z 
art. 176 Konstytucji zasada dwuinstancyjności postępowania, jeżeli dotyczy 
wszelkich rozstrzygnięć o prawach obywatela, w tym orzeczeń wydawanych w 
sprawach wpadkowych. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zagadnienie przedstawione do rozstrzygnięcia nie było dotychczas 
przedmiotem analizy w orzecznictwie Sądu Najwyższego, warto natomiast 
przypomnieć, że pod rządami nieobowiązujących już art. 1089-10951 k.p.c., gdy 
odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką 
następowało w postępowaniu egzekucyjnym, w orzecznictwie i doktrynie 
przyjmowano, iż na postanowienie sądu w przedmiocie polecenia komornikowi 
przymusowego odebrania osoby pozostającej pod władzą rodzicielską (art. 1089 § 
2 k.p.c.) przysługuje zażalenie (art. 1055 w związku z art. 1095 k.p.c.). 
Regulację postępowania w sprawach o odebranie osoby podlegającej władzy 
rodzicielskiej lub pozostających pod opieką (art. 5981-59813 k.p.c.) wprowadzono do 
kodeksu postępowania cywilnego ustawą z dnia 19 lipca 2001 r. o zmianie ustawy – 
Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach 
cywilnych oraz ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 98, poz. 
1069). W ramach tego postępowania można wyróżnić fazę rozpoznawczą oraz 
fazę, której dotyczy przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne, czyli 
wykonawczą (realizacyjną). Faza rozpoznawcza może przebiegać według art. 5981-
5985 k.p.c. lub stanowić część postępowania rozpoznawczego dotyczącego innego 
rodzaju spraw, np. postępowania opiekuńczego dotyczącego władzy rodzicielskiej, 
w tym postępowania o zmianę rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej zawartego w 
wyroku orzekającym rozwód, separację lub unieważnienie małżeństwa, albo 
postępowania w sprawie o rozwód, separację lub unieważnienie małżeństwa (zob. 
ponadto art. 59813). Faza wykonawcza natomiast zawsze podlega przepisom art. 
5986-59812 k.p.c., bez względu na to, w którym postępowaniu zapadło orzeczenie o 
odebraniu osoby; sąd „zleca” kuratorowi sądowemu przymusowe odebranie osoby 

na wniosek uprawnionego. W doktrynie w zasadzie zgodnie przyjmuje się, że sąd 
czyni to postanowieniem. 
Rozbieżności w doktrynie wywołuje kwestia, czy etap wykonawczy 
postępowania w sprawie o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub 
pozostającej pod opieką ma charakter postępowania rozpoznawczego, pomimo że 
chodzi w nim o realizację (wykonanie) orzeczenia o przymusowym odebraniu 
osoby, czy też jest to postać postępowania wykonawczego, nienależącego jednak 
do postępowania egzekucyjnego. Ocena charakteru etapu wykonawczego 
postępowania w sprawie o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub 
pozostającej pod opieką ma znaczenie z punktu widzenia możliwych kierunków 
rozstrzygnięcia rozpatrywanego zagadnienia prawnego. Generalnie można 
stwierdzić, że przypisanie temu etapowi postępowania charakteru rozpoznawczego 
pozwala na ukierunkowanie rozważań na kwestię, czy postanowienie w 
przedmiocie zlecenia kuratorowi sądowemu przymusowego odebrania osoby 
podlega zaskarżeniu w świetle reguł dopuszczalności środków odwoławczych w 
postępowaniu nieprocesowym wynikających z art. 518 k.p.c. Odmówienie etapowi 
wykonawczemu omawianego postępowania charakteru rozpoznawczego i 
ustalenie, że jest to postępowanie o charakterze wykonawczym nie wyklucza 
natomiast drogi do poszukiwania rozwiązania zagadnienia prawnego przez 
stosowanie w drodze analogii przepisów o postępowaniu egzekucyjnym. 
Zakładając, że etap wykonawczy postępowania o odebranie osoby 
podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką jest postacią 
postępowania rozpoznawczego, trzeba – oceniając możliwość wniesienia środka 
odwoławczego na postanowienie sądu wydane na podstawie art. 5986 k.p.c. – 
wskazać, że w świetle art. 518 k.p.c. w postępowaniu nieprocesowym zasadą jest, 
iż na postanowienie sądu pierwszej instancji orzekające co do istoty sprawy 
przysługuje apelacja. Chodzi tu zarówno o takie postanowienia orzekające o istocie 
sprawy, które dotyczą całego przedmiotu postępowania, tj. załatwiają postępowanie 
w całości, jak i o takie postanowienia orzekające co do istoty sprawy, które odnoszą 
się tylko do części postępowania. Nie ma więc znaczenia dla zaskarżalności 
apelacją postanowienia orzekającego co do istoty sprawy to, czy kończą one 
postępowanie w sprawie, czy też stanowią jedynie zamknięcie jego fragmentu lub 
jednego z jego etapów. Przepisy szczególne mogą natomiast wprowadzać wyjątki 
od tej zasady, polegające m.in. na tym, że dane postanowienie orzekające co do 

istoty jest zaskarżalne zażaleniem, a nie apelacją. Sytuacje takie wynikają w 
szczególności np. z art. 551 § 1, art. 5861, 612 § 2 czy art. 648 § 2 k.p.c. Ponadto 
zażalenie przysługuje w wypadkach wskazanych w ustawie; chodzi zarówno o 
wypadki zaskarżalności postanowień nieorzekających co do istoty sprawy 
przewidziane w przepisach o postępowaniu nieprocesowym, jak i w art. 394 § 1 w 
związku z art. 13 § 2 k.p.c. Także przepisy szczególne mogą wyjątkowo stanowić o 
dopuszczalności zażalenia na postanowienia sądu pierwszej instancji orzekające co 
do istoty sprawy. 
Nie sposób jednak przyjąć, że postanowienie w przedmiocie zlecenia 
kuratorowi sądowemu przymusowego odebrania osoby jest postanowieniem co do 
istoty sprawy o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej 
pod opieką. Postanowienie to, ze względu na materię, której dotyczy, tj. „zlecenie” 
sądu opiekuńczego, jego jednoznacznie wykonawczy charakter oraz cel 
postępowania, w którym zapada, nie może być zaliczone do tego typu orzeczeń. 
Przeciwko temu stanowisku nie jest wystarczający argument, że – z punktu 
widzenia systematyki kodeksu postępowania cywilnego – zarówno postępowanie 
poprzedzające wydanie orzeczenia o odebraniu, jak i postępowanie wykonawcze 
(realizacyjne) jest postępowaniem rozpoznawczym. Możliwe jest twierdzenie, że w 
art. 5986-59813 k.p.c. zostało uregulowane nie jedno postępowanie w sprawie o 
odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką, 
składające się z dwóch etapów, lecz dwa oddzielne postępowania w dwóch 
kategoriach spraw – o odebranie osoby oraz o wykonanie orzeczenia o odebraniu 
osoby. Założenie takie, zgodne z tezą, że etap wykonawczy postępowania w 
sprawie o odebranie osoby ma charakter rozpoznawczy, pozwalałoby na uznanie, 
że sprawa o wykonanie orzeczenia o odebraniu jest odrębną sprawą, wszczynaną 
na wniosek uprawnionego, a postanowienia dotyczące przedmiotu tej sprawy, tj. 
tego, czy należy zlecić kuratorowi sądowemu przymusowe odebranie osoby, są 
orzeczeniami co do istoty sprawy w rozumieniu art. 518 zdanie pierwsze k.p.c. 
Można także podnosić, że wprawdzie w art. 5986-59813 k.p.c. zostało uregulowane 
jedno postępowanie, ale ponieważ składa się ono z dwóch etapów, to nie tylko 
orzeczenia rozstrzygające o przedmiocie pierwszego etapu tego postępowania są 
orzeczeniami co do istoty sprawy, lecz także orzeczenia odnoszące się do 
przedmiotu drugiego etapu. 

Powyższa argumentacja pomija jednak tę istotną okoliczność, że o 
charakterze postępowania decyduje treść norm regulujących to postępowanie. 
Postanowienie w przedmiocie zlecenia kuratorowi sądowemu przymusowego 
odebrania osoby ma, jak wskazano, ze względu na materię, której dotyczy oraz cel 
postępowania, w którym zapada, jednoznacznie charakter wykonawczy, a co za 
tym idzie, nie może być zaliczone do orzeczeń orzekających co do istoty sprawy. 
Przyjęcie tego stanowiska rozstrzyga, że na to postanowienie nie przysługuje 
apelacja. 
Postępowanie o wykonanie orzeczenia o odebraniu osoby ujmowane jako 
kategoria postępowania wykonawczego nie jest jednak częścią postępowania 
egzekucyjnego. W doktrynie zgodnie przyjmuje się, że mimo wykonawczego 
charakteru stadium zmierzającego do odebrania osoby podlegającej władzy 
rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką, nie mają do niego zastosowania – ani 
wprost, ani odpowiednio – przepisy o postępowaniu egzekucyjnym lub 
klauzulowym. Pogląd ten motywowany jest tym, że obecnie wykonanie orzeczenia o 
odebraniu osoby nie ma charakteru egzekucji, lecz – ze względów humanitarnych i 
aksjologicznych – przekazane zostało do realizacji bez działania organów 
egzekucyjnych. Założenie to ma potwierdzenie w systematyce przepisów kodeksu 
postępowania cywilnego; art. 5986-59813 ulokowane zostały wśród przepisów o 
postępowaniu nieprocesowym, mającym charakter postępowania rozpoznawczego 
(jurysdykcyjnego). 
Założenie o zamierzonym pozbawieniu postępowania o wykonanie orzeczenia 
o odebraniu osoby charakteru postępowania egzekucyjnego, zasługujące na 
aprobatę, nie musi jednak prowadzić do wyłączenia – bez wyjątku – stosowania w 
postępowaniu według art. 5986-59813 przepisów o postępowaniu egzekucyjnym. 
Chodzi, rzecz jasna, jedynie o stosowanie tych przepisów w drodze ostrożnej 
analogii, a więc do zagadnień, które nie zostały uregulowane w przepisach 
mających zastosowanie do postępowania o wykonanie orzeczenia o odebraniu 
osoby. Uzasadnieniem dla takiej analogii jest to, że zarówno w postępowaniu o 
wykonanie orzeczenia o odebraniu osoby, jak i w postępowaniu egzekucyjnym 
następuje przymusowa realizacja orzeczenia sądowego. Kontrargumentem w 
stosunku do tego stanowiska nie może być okoliczność, że jest ono obarczone 
ryzykiem polegającym na tym, że problematyczne może być wskazanie sytuacji, w 
których określona kwestia mogłaby być uznana za nieuregulowaną w przepisach 

postępowania nieprocesowego, mających zastosowanie do postępowania o 
wykonanie orzeczenia o odebraniu osoby (art. 5986-59813 oraz art. 506-524 k.p.c.). 
Przyjęcie, że w postępowaniu o wykonanie orzeczenia o odebraniu osoby 
dopuszczalne jest subsydiarne stosowanie w drodze analogii przepisów o 
postępowaniu egzekucyjnym, wymaga rozważenia podstawy dla dopuszczalności 
środka odwoławczego na postanowienie co do zlecenia kuratorowi sądowemu 
przymusowego odebrania osoby. Można upatrywać podstawy dla dopuszczalności 
zażalenia w art. 1055 k.p.c., dotyczącym postanowienia sądu co do wezwania 
dłużnika do wykonania czynności, przeciwko możliwości stosowania tego przepisu 
przemawia jednak okoliczność, że dotyczy on postanowień sądu, które są 
wydawane w toku prowadzonego już postępowania egzekucyjnego. W okresie, gdy 
wykonanie orzeczeń o odebraniu osoby należało do postępowania egzekucyjnego, 
nie był to problem, gdyż wtedy sąd mógł wydać komornikowi polecenie 
przymusowego odebrania osoby w toku trwającego już postępowania 
egzekucyjnego. Tymczasem w świetle art. 5986 k.p.c. wniosek o zlecenie 
kuratorowi sądowemu przymusowe odebranie osoby inicjuje postępowanie o 
wykonanie orzeczenia w tym przedmiocie, a więc postanowienie rozstrzygające o 
zasadności tego wniosku jest rozstrzygnięciem co do wniosku wszczynającego 
postępowanie. 
W związku z tą okolicznością należy opowiedzieć się za dopuszczalnością 
zażalenia na postanowienie co do zlecenia kuratorowi sądowemu przymusowego 
odebrania osoby w kontekście stosowania w drodze analogii przyjętej w 
postępowaniu egzekucyjnym na podstawie art. 394 § 1 w związku z art. 7674 § 1 
k.p.c. W tym ujęciu, ze stosowanego w drodze analogii art. 394 § 1 w związku z art. 
7674 § 1 k.p.c. wynika, że zażalenie jest dopuszczalne na postanowienie sądu 
pierwszej instancji oddalające wniosek o zlecenie kuratorowi sądowemu 
przymusowego odebrania osoby, kończy ono bowiem postępowanie o wykonanie 
orzeczenia o odebraniu osoby. Zażalenie nie przysługuje natomiast na 
postanowienie, w którym sąd zleca kuratorowi przymusowe odebranie. 
Sąd Najwyższy, opowiadając się za tym stanowiskiem, miał na względzie, że 
rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o zlecenie kuratorowi sądowemu 
przymusowego odebrania osoby ma bardzo istotne znaczenie; decyduje o 
efektywności uzyskanego wcześniej orzeczenia o odebraniu osoby. Jeśli sąd 
odmówi zlecenia kuratorowi sądowemu przymusowego odebrania osoby, osobie 

uprawnionej – w razie niezaskarżalności takiego orzeczenia – pozostawałoby 
jedynie złożenie wniosku o jego zmianę na podstawie art. 577 k.p.c. Rozwiązanie to 
można jednak kwestionować, tym bardziej, że w świetle art. 5986 k.p.c. nie jest 
jasne, jaki jest zakres kognicji sądu przy ocenie zasadności wniosku o zlecenie 
kuratorowi sądowemu przymusowego odebrania osoby. Zastrzeżenia budzi 
praktyka polegająca na tym, że sąd rozpatrujący taki wniosek bada celowość 
realizacji orzeczenia o odebraniu osoby. Należy przyjąć, że orzeczenie takie jest 
wiążące i nie może być podważane przez sąd rozpatrujący wniosek zgodnie z art. 
5986 k.p.c. 
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w uchwale.