III CZP 150/06

Uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 17 maja 2007 r., III CZP 150/06 
 
Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) 
Sędzia SN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) 
Sędzia SN Maria Grzelka 
Sędzia SN Henryk Pietrzkowski 
Sędzia SN Krzysztof Strzelczyk 
Sędzia SN Tadeusz Wiśniewski 
Sędzia SN Mirosława Wysocka 
 
Sąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 maja 
2007 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego oraz 
Rzecznika Ubezpieczonych Stanisława Rogowskiego, po rozstrzygnięciu 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Rzecznika Ubezpieczonych we 
wniosku z dnia 16 listopada 2006 r.: 
„Czy podatek od towarów i usług VAT jest elementem odszkodowania w 
przypadku ustalenia jego wysokości wyłącznie według cen części zamiennych i 
usług niezbędnych do dokonania naprawy (tj. na podstawie metody 
kosztorysowej)?” 
podjął uchwałę: 
 
Odszkodowanie przysługujące na podstawie umowy ubezpieczenia 
odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego za szkodę 
powstałą w związku z ruchem tego pojazdu, ustalone według cen części 
zamiennych i usług, obejmuje kwotę podatku od towarów i usług (VAT) w 
zakresie, w jakim poszkodowany nie może obniżyć podatku od niego 
należnego o kwotę podatku naliczonego. 
 
Uzasadnienie 
 
Motywując przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne, 
Rzecznik Ubezpieczonych stwierdził, że w związku z dochodzeniem przez 

ubezpieczonych od zakładu ubezpieczeń odszkodowania na podstawie umowy 
ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdu mechanicznego 
ubezpieczyciele w przyznawanym odszkodowaniu ubezpieczeniowym nie 
uwzględniają podatku od towarów i usług (VAT) w razie ustalenia tego 
odszkodowania na podstawie cen części zamiennych i usług niezbędnych do 
dokonania naprawy, tj. metodą kosztorysową. W ocenie ubezpieczycieli, 
niedokonanie przez poszkodowanego (ubezpieczonego) naprawy pojazdu, pozwala 
– w razie zastosowania takiej metody ustalania odszkodowania – na 
nieuwzględnienie podatku od towarów i usług w przyznanym odszkodowaniu. 
Poszkodowany nie ponosi kosztów w postaci zapłaty tego podatku, toteż 
uwzględnienie tego podatku przy ustalaniu rozmiaru odszkodowania stanowiłoby 
naruszenie art. 8241 i 361 § 2 k.c., suma pieniężna wypłacona przez 
ubezpieczyciela nie może być bowiem wyższa od poniesionej szkody, jeżeli nie 
umówiono się inaczej, a naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany 
rzeczywiście poniósł. Koszt zapłaty podatku od towarów i usług jako koszt 
nieponiesiony przez ubezpieczonego nie może być kwalifikowany jako strata 
poszkodowanego. 
W praktyce ubezpieczeniowej ubezpieczyciele, dopuszczając wybór 
kosztorysowej metody ustalania odszkodowania, wypłacają odszkodowania 
ubezpieczeniowe pomimo niewykazania przez poszkodowanego kosztów naprawy 
samochodu. Zasadność żądania wypłaty odszkodowania nie jest wówczas 
kwestionowana przez ubezpieczycieli. Problem pojawia się wówczas, gdy 
ubezpieczony – korzystając ze wspomnianej kosztorysowej metody ustalenia 
odszkodowania – żąda od ubezpieczyciela odszkodowania w rozmiarze 
uwzględniającym także podatek od towarów i usług. 
Zagadnienie uwzględniania podatku od towarów i usług w przysługującym 
ubezpieczonemu odszkodowaniu pojawiło się w orzecznictwie Sądu Najwyższego. 
Rzecznik wskazał na dwa zasadnicze nurty w tym zakresie. 
W kilku rozstrzygnięciach Sąd Najwyższy stwierdził, że obowiązek 
naprawienia szkody polegającej na uszkodzeniu lub zniszczeniu rzeczy powstaje 
już z chwilą wyrządzenia szkody i jego powstanie nie jest uzależnione od tego, czy 
poszkodowany dokonał naprawy rzeczy i czy w ogóle zamierza ją naprawić. 
Ubezpieczyciel powinien wypłacić poszkodowanemu odszkodowanie 
odpowiadające kosztom przywrócenia pojazdowi jego wartości sprzed wypadku. 

Skoro wysokość odszkodowania powinna być ustalona według cen z dnia ustalenia 
odszkodowania (art. 363 § 2 k.c.), a sprzedaż towaru (usługi) podlega obciążeniu 
podatkiem od towarów i usług, to przy nabyciu towaru opodatkowanego tym 
podatkiem nabywca dokonuje zapłaty ceny obejmującej podatek od towarów i usług 
jako podatek cenotwórczy. Innymi słowy, miernikiem rozmiaru szkody ustalonej 
według cen kosztów naprawy rzeczy jest cena obejmująca podatek od towarów i 
usług (por. np. uchwała z dnia 15 listopada 2001 r., III CZP 68/01, OSNC 2002, nr 
6, poz. 74 oraz wyrok z dnia 7 sierpnia 2003 r., IV CKN 387/01, nie publ.). 
Drugi wskazany przez Rzecznika nurt orzecznictwa akcentuje, że niezbędnym 
warunkiem uwzględniania podatku od towarów i usług jako elementu 
odszkodowania jest dokonanie naprawy rzeczy i wykazanie odpowiednią fakturą 
poniesionych kosztów naprawy, poszkodowanego obciąża bowiem obowiązek 
wykazania poniesionego uszczerbku majątkowego. Takie stanowisko, zdaniem 
Rzecznika, prezentowano w kilku przytoczonych przez niego orzeczeniach sądów 
powszechnych oraz w orzeczeniach Sądu Najwyższego (por. np. wyrok z dnia 22 
sierpnia 2001 r., V CKN 415/00, nie publ., oraz wyrok z dnia 18 stycznia 2001 r., 
V CKN 193/00, nie publ.). 
Rzecznik podniósł także, że zasadnicze rozbieżności interpretacyjne wywołała 
nowelizacja ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz.U. 
Nr 124, poz. 1151 ze zm. – dalej: "u.d.u."), dokonana ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. 
o zmianie ustawy o działalności ubezpieczeniowej oraz niektórych innych ustaw 
(Dz.U. Nr 143, poz. 1204), wprowadzająca art. 17a. W ocenie ubezpieczycieli, 
przepis ten pozwala ograniczyć wysokość odszkodowania ubezpieczeniowego do 
kwoty nieuwzględniającej podatku od towarów i usług w razie niewykazania przez 
poszkodowanego szkody komunikacyjnej odpowiednią fakturą. 
Prokurator Prokuratury Krajowej wnosił o podjęcie przez Sąd Najwyższy 
uchwały, że podatek od towarów i usług jest elementem odszkodowania 
przysługującego ubezpieczonemu na podstawie umowy ubezpieczenia 
odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego ustalonego według 
cen części zamiennych i usług w zakresie, w jakim poszkodowany nie może 
odliczyć należnego od niego podatku o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu 
rzeczy lub usługi w celu naprawienia szkody. W ocenie Prokuratora, art. 17a u.d.u. 
nie może prowadzić do odmiennego rozstrzygnięcie przedstawionego przez 
Rzecznika zagadnienia prawnego. 

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne dotyczy kwestii 
ustalenia wysokości odszkodowania należnego ubezpieczonemu, gdy jego rozmiar 
jest ustalony na podstawie metody kosztorysowej, tj. według cen części zamiennych 
i usług niezbędnych do dokonania naprawy zniszczonej lub uszkodzonej rzeczy 
(pojazdu mechanicznego). Chodzi o to, czy podatek od towarów i usług powinien 
być uwzględniony przy określeniu rozmiaru takiego odszkodowania. Z uzasadnienia 
przedstawionego zagadnienia prawnego wynika, że dotyczy ono wysokości 
odszkodowania ubezpieczeniowego przysługującego uprawnionemu z tytułu umowy 
ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za 
szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów. 
Rozstrzygnięcia tego zagadnienia trzeba zatem dokonać w sferze tych właśnie 
stosunków odszkodowawczych. Należy zaznaczyć, że w polskiej praktyce 
ubezpieczeniowej zdecydowanie przeważa ustalanie i wypłacanie odszkodowań w 
ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej na podstawie kosztorysów 
przedstawionych ubezpieczycielom. 
W judykaturze Sądu Najwyższego i w literaturze nie ma w zasadzie 
wątpliwości co do tego, że podatek od towarów i usług ma charakter cenotwórczy, 
ponieważ jego rozmiar może w zasadniczy sposób wpływać na wysokość ceny 
towaru lub usługi. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. o 
cenach (Dz.U. Nr 97, poz. 1050 ze zm.), cena stanowi wartość wyrażoną w 
jednostkach pieniężnych, którą kupujący jest obowiązany zapłacić przedsiębiorcy 
za towar lub usługę, przy czym w cenie uwzględnia się podatek od towarów i usług 
oraz podatek akcyzowy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów sprzedaż towaru 
(usługi) podlega obciążeniu tymi podatkami. Zbliżone określenie ceny zawierał art. 
1 ust. 2 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o cenach (jedn. tekst: Dz.U. z 1988 r. Nr 27, 
poz. 195 ze zm.). Nabywca towaru lub usługi opodatkowanych podatkiem od 
towarów i usług obowiązany jest zapłacić zbywcy cenę, której składnikiem 
pozostaje także ten podatek (por. np. uzasadnienie uchwał Sądu Najwyższego z 
dnia 22 kwietnia 1997 r., III CZP 14/97, OSNC 1997, nr 8, poz. 103 i z dnia 15 
listopada 2001 r., III CZP 68/01, OSNC 2002, nr 6, poz. 74 oraz uzasadnienie 
wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2002 r., V CKN 908/00, "Izba Cywilna" 
2002, nr 5, s. 45). 

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów 
i usług (Dz.U. Nr 54, poz. 535 ze zm.), podatnikami podatku od towarów i usług są 
m.in. osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz 
osoby fizyczne wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą bez względu na 
cel lub rezultat takiej działalności, a działalność gospodarcza w rozumieniu tej 
ustawy zdefiniowana została w art. 15 ust. 2. Podatnikom określonym w tym 
przepisie przysługuje uprawnienie (z pewnymi ograniczeniami) do obniżenia 
podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, jeżeli towary i usługi są 
wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych (art. 86 ust. 1). 
W razie zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej 
posiadaczy pojazdów mechanicznych i wystąpienia szkody w związku z ruchem 
pojazdu, odszkodowanie ustala się i wypłaca w granicach odpowiedzialności 
cywilnej posiadacza pojazdu lub kierującego pojazdem, najwyżej jednak do 
ustalonej w umowie sumy gwarancyjnej (art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 
r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym 
i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, Dz.U. Nr 124, poz. 1152 ze zm. 
– dalej „u.u.o.”). Oznacza to konieczność stosowania odpowiednich, ogólnych reguł 
przewidzianych w przepisach kodeksu cywilnego przy ustaleniu szkody i 
odszkodowania przysługującego poszkodowanemu od ubezpieczyciela (art. 8241 § 
1 k.c.). Naprawienie szkody przez ubezpieczyciela następuje w postaci wypłaty 
odpowiedniej sumy pieniężnej (art. 363 § 2 k.c.), wysokość odszkodowania 
ubezpieczeniowego będzie zatem ustalona według cen części zamiennych i usług 
koniecznych do wykonania naprawy rzeczy z daty ustalenia odszkodowania. 
Jeżeli zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. cena stanowi 
wartość wyrażoną w jednostkach pieniężnych, którą kupujący zobowiązany jest 
zapłacić przedsiębiorcy za towar lub usługę, a w cenie tej uwzględnia się także 
podatek od towarów i usług, to miernikiem wysokości odszkodowania ustalonego 
według cen kosztów naprawy jest tak określona cena naprawy pojazdu obejmująca 
podatek od towarów i usług (por. też uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 
dnia 15 listopada 2001 r., III CZP 68/01, OSNC 2002, nr 6, poz. 74). 
W judykaturze Sądu Najwyższego za ugruntowane należy uznać stanowisko 
dotyczące daty powstania roszczenia o świadczenie odszkodowawcze w ramach 
ustawowego ubezpieczenia komunikacyjnego odpowiedzialności cywilnej. 
Roszczenie uprawnionego i odpowiadający mu obowiązek ubezpieczyciela 

naprawienia szkody powstają z chwilą wyrządzenia szkody, tj. z chwilą nastąpienia 
wypadku komunikacyjnego w razie pojawienia się przesłanek przewidzianych w art. 
436 k.c. Obowiązek naprawienia szkody nie jest więc uzależniony od tego, czy 
poszkodowany dokonał naprawy rzeczy i czy w ogóle zamierzał ją naprawić, 
odszkodowanie ma bowiem wyrównać mu uszczerbek majątkowy powstały w 
wyniku zdarzenia wyrządzającego szkodę, a uszczerbek taki istnieje już od chwili 
wyrządzenia szkody do czasu wypłacenia przez zobowiązanego sumy pieniężnej 
odpowiadającej wysokości szkody ustalonej w sposób przewidziany prawem (art. 
363 § 2 i art. 361 § 1 k.c.; por. np. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 
15 listopada 2001 r., III CZP 68/01, OSNC 2002, nr 6, poz. 74 oraz uzasadnienia 
wyroków Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2002 r. V CKN 908/00, nie publ., z 
dnia 11 czerwca 2001 r., V CKN 226/00, OSNC 2002, nr 3, poz. 40 i z dnia 7 
sierpnia 2003 r. IV CKN 387/01, nie publ.). 
Należy zatem wyraźnie odróżnić samą chwilę powstania obowiązku 
naprawienia szkody oraz chwilę ewentualnego naprawienia rzeczy (samochodu). 
Dla powstania odpowiedzialności gwarancyjnej ubezpieczyciela istotne znaczenie 
ma fakt powstania szkody, a nie fakt jej naprawienia. Fakt naprawienia rzeczy 
(samochodu) nie ma też znaczenia dla określenia wysokości przysługującego 
poszkodowanemu odszkodowania ubezpieczeniowego, ponieważ wysokość ta 
powinna odpowiadać kosztom wyrównania uszczerbku, jaki pojawił się w majątku 
poszkodowanego po powstaniu wypadku komunikacyjnego, a więc – kosztom 
przywrócenia pojazdowi jego wartości sprzed wypadku. Prezentowane orzeczenia 
Sądu Najwyższego wychodzą zatem z trafnego założenia, że poszkodowanemu w 
związku z ruchem pojazdu mechanicznego przysługuje w ramach ubezpieczenia 
odpowiedzialności cywilnej roszczenie odszkodowawcze z chwilą powstania 
obowiązku naprawienia szkody, a nie dopiero po powstaniu w ten czy inny sposób 
stwierdzonych kosztów naprawy samochodu. Zastosowanie art. 363 § 1 k.c. w 
sferze odpowiedzialności gwarancyjnej ubezpieczyciela prowadzi do wniosku, że 
treścią świadczenia ubezpieczyciela, wynikającą z umowy ubezpieczenia 
odpowiedzialności cywilnej, nie jest jednak przywrócenie pojazdu do stanu sprzed 
wypadku, ale naprawienie szkody powstałej w ogóle w majątku poszkodowanego, 
wywołanej uszkodzeniem lub zniszczeniem pojazdu. Od woli poszkodowanego 
zależy bowiem, czy i w jakim zakresie wypłacone mu przez ubezpieczyciela 
odszkodowanie przeznaczy na naprawę samochodu. Innymi słowy, nie sposób de 

lege lata konstruować w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej po 
stronie poszkodowanego „roszczenia o koszty naprawy” w miejsce ogólnego 
obowiązku naprawienia szkody (art. 363 § 1 k.c.) i wywodzić, że nie przysługuje ono 
poszkodowanemu przed powstaniem tych kosztów. 
W uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia prawnego Rzecznik powołał 
się na dwa orzeczenia Sądu Najwyższego, które – jak wywodził – mogą świadczyć 
o tym, że w judykaturze tego Sądu pojawił się nurt uzależniający dopuszczalność 
uwzględnienia w odszkodowaniu ubezpieczeniowym podatku od towarów i usług od 
tzw. efektywnego zapłacenia tego podatku, tj. dokonania naprawy uszkodzonego 
samochodu i przedstawienia stosownych faktur stwierdzających poniesienie 
kosztów takiej naprawy. Takie stanowisko istotnie może wynikać z uzasadnienia 
wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 sierpnia 2001 r., V CKN 415/00 (nie publ.), w 
którym – bez bliższej motywacji, aczkolwiek z powołaniem się na uchwałę z dnia 22 
kwietnia 1997 r., III CZP 14/97 – stwierdzono ogólnie, że skoro powód nie 
udowodnił zapłaty za naprawę samochodu, a nawet samej naprawy samochodu, to 
nie przysługuje mu odszkodowanie obejmujące zwrot podatku od towarów i usług. 
Brak motywacji takiego stanowiska nie pozwala na przypisywanie mu istotnego 
znaczenia w świetle przedstawionego wcześniej, dominującego i właściwie 
uzasadnionego poglądu, określającego chwilę powstania obowiązku naprawienia 
szkody poszkodowanemu w ramach umowy ubezpieczenia odpowiedzialności 
cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych. 
W uzasadnieniu wskazanego przez Rzecznika innego wyroku z dnia 18 
stycznia 2001 r., V CKN 193/00 (nie publ.) stwierdzono, że podatek od towarów i 
usług ma znacznie cenotwórcze i może wpłynąć na wysokość odszkodowania, ale 
tylko wtedy, gdy poszkodowany, rekompensując poniesiony uszczerbek majątkowy, 
efektywnie go poniesie. Wypowiedź tę trzeba analizować przy uwzględnieniu stanu 
faktycznego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia. Po pierwsze, Sąd Najwyższy 
odwołał się tu do wskazanych wcześniej uchwał Sądu Najwyższego z dnia 22 
kwietnia 1997 r., III CZP 14/97, i z dnia 16 października 1998 r., III CZP 42/98 
(OSNC 1999, nr 4, poz. 69), w których przyjęto, że odszkodowanie za szkodę 
poniesioną przez podatnika podatku od towarów i usług na skutek zniszczenia 
rzeczy, nie obejmuje podatku od towarów i usług mieszczącego się w tej cenie w 
zakresie, w jakim poszkodowany może obniżyć należny od niego podatek o kwotę 
podatku naliczonego przy nabyciu rzeczy. Po drugie, strony umowy ubezpieczenia 

uzgodniły, że odszkodowanie ubezpieczeniowe będzie obejmowało podatek od 
towarów i usług jedynie w przypadku odbudowy spalonego budynku, a sądy uznały 
tę klauzulę umowną za dopuszczalną (art. 3531 k.c.). Jeżeli Sąd Najwyższy w 
uzasadnieniu wyroku z dnia 18 stycznia 2001 r., V CKN 193/00, wyjaśnił, iż taka 
umowa stron „nie pozbawiła powódek możliwości zwiększenia odszkodowania 
ubezpieczeniowego o kwotę podatku od towarów i usług, nie dopuszczała jedynie 
do rekompensaty szkody nie poniesionej”, to wypowiedź tę rozumieć należy w ten 
sposób, że wspomniane powiększenie nie mogło wchodzić w rachubę tylko dlatego, 
że same strony ustaliły, kiedy odszkodowanie obejmować będzie także podatek od 
towarów i usług obciążający powódki. 
Należy dodać, że w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 
stycznia 2006 r., II CK 327/05 (nie publ.) stwierdzono, iż w razie naprawy budynku 
przez poszkodowanego samodzielnie (tzw. systemem gospodarczym) nie ma 
podstaw do doliczania do kosztów robót naprawczych podatku od towarów i usług, 
ponieważ w tej sytuacji taki podatek nie został w ogóle zapłacony przez 
poszkodowanego. Z ustaleń faktycznych dokonanych w tej sprawie wynika, że 
powodowie nie byli płatnikami podatku od towarów i usług i „nie rozliczali wydatków 
związanych z odbudową (...) w ramach prowadzonej działalności gospodarczej”.  
Omawiany wyrok nie tworzy odstępstwa od dominującego nurtu orzecznictwa 
Sądu Najwyższego, zgodnie z którym podatek od towarów i usług mógłby tylko 
wówczas powiększać przysługujące poszkodowanemu odszkodowanie 
ubezpieczeniowe, gdyby poszkodowany jako podatnik tego podatku był 
zobowiązany do jego zapłacenia. W razie naprawienia rzeczy tzw. systemem 
gospodarczym odszkodowanie ubezpieczeniowe w ramach umowy ubezpieczenia 
obejmować będzie zatem jedynie poniesione koszty naprawy bez uwzględnienia 
podatku od towarów i usług. 
W końcowym fragmencie uzasadnienia wniosku Rzecznik Ubezpieczonych 
zwrócił uwagę na zasadnicze rozbieżności interpretacyjne art. 17a u.d.u., który 
obowiązuje od dnia 17 sierpnia 2005 r. i nie był jeszcze przedmiotem wypowiedzi 
Sądu Najwyższego. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku okazania zakładowi 
ubezpieczeń przez podmiot, któremu przysługuje odszkodowanie, niebędący 
płatnikiem podatku od towaru i usług, faktury za naprawę szkody komunikacyjnej, 
zakład ubezpieczeń jest zobowiązany uwzględnić w odszkodowaniu podatek od 
towarów i usług. W literaturze trafnie wskazano na wyraźne niezręczności 

stylistyczno-redakcyjne omawianego przepisu, w którym użyto sformułowania 
„płatnik”, chociaż powinno być „podatnik” w rozumieniu art. 8 ustawy z dnia 29 
sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 80 
ze zm.). Z ogólnego sformułowania przepisu może wynikać, że każdy podatnik 
powinien odzyskać od zakładu ubezpieczeń kwotę podatku od towarów i usług po 
dokonanej naprawie, a więc także podmioty, które były uprawnione do odliczenia 
podatku naliczonego, wynikającego z faktury przedkładanej ubezpieczycielowi. Nie 
wyjaśniono też użytego w art. 17a ogólnego pojęcia „szkody komunikacyjnej”. W 
każdym razie omawiany przepis wzbudził zasadnicze rozbieżności interpretacyjne 
także w zakresie określenia powstania obowiązku naprawienia szkody 
poszkodowanemu przez ubezpieczyciela w ramach ubezpieczenia 
odpowiedzialności cywilnej. 
Wyrażono pogląd, że wejście w życie art. 17a u.d.u. powoduje nieaktualność 
dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego, zgodnie z którym 
ubezpieczyciele mają obowiązek uwzględniać podatek od towarów i usług w 
wypłaconym na rzecz osób niebędących podatnikami podatku od towarów i usług 
odszkodowaniu ubezpieczeniowym niezależnie od tego, czy poszkodowany 
dokonał naprawy lub czy w ogóle zamierzał jej dokonać. Niezależnie od 
argumentacji jurydycznej mającej przemawiać za tym stanowiskiem, wskazywano 
również, że poniesienie przez poszkodowanego ciężaru podatku od towarów i usług 
jest zawsze uzależnione od konkretnych okoliczności faktycznych, w szczególności 
od tego, czy w ramach naprawienia szkody komunikacyjnej wykorzystane zostaną 
części nowe czy używane, oraz od tego, w jakim zakładzie naprawczym naprawa 
została dokonana. 
Interpretacja art. 17a u.d.u., zmierzająca w kierunku eksponującym 
nieaktualność dotychczasowej judykatury w omawianym zakresie, nie może być 
uznana za przekonywającą. 
Powstaje przede wszystkim zagadnienie prawnej relacji art. 17a u.d.u. i art. 36 
ust. 1 u.u.o., w którym stwierdzono, że odszkodowanie ustala się i wypłaca w 
granicach odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierującego pojazdem 
mechanicznym, najwyżej jednak do ustalonej w umowie ubezpieczenia sumy 
gwarancyjnej. Oznacza to wyraźnie odesłanie przede wszystkim do reguł prawa 
cywilnego w zakresie dotyczącym powstania szkody, jej ustalania i także czasu 
powstania obowiązku naprawienia szkody. Prosta konstatacja, że art. 17a ustawy o 

działalności ubezpieczeniowej wyłącza jako lex specialis art. 36 ust. 1 u.u.o. 
wymagałby jednak wykazania przynajmniej takiego samego zakresu dyspozycji obu 
analizowanych przepisów. Dyspozycja art. 36 ust. 1 jest jednak znacznie szersza, 
ponieważ art. 17a mógłby mieć zastosowanie tylko wówczas, gdyby ustalenie 
odszkodowania w związku z wyrządzoną szkodą komunikacyjną następowało na 
podstawie rachunków poniesionych kosztów, przedstawionych ubezpieczycielowi, a 
podmiotem poszkodowanym okazał się podmiot „niebędący płatnikiem podatku od 
towarów i usług”. Chodzi tu zatem o ustalenie odszkodowania komunikacyjnego 
przy założeniu metody rachunkowej, tj. przedstawienia ubezpieczycielowi 
odpowiedniej faktury stwierdzającej dokonanie naprawy i poniesienia jej kosztów. 
Świadczyć o tym może m.in. redakcja art. 17a (verba legis: „w przypadku okazania 
zakładowi ubezpieczeń (...) faktury (faktur) za naprawę szkody”). Z uzasadnienia 
wniosku Rzecznika nie wynika, że wprowadzenie art. 17a u.d.u. spowodowało lub 
spowoduje zaniechanie przez ubezpieczycieli posługiwania się tzw. metodą 
kosztorysową przy ustalaniu odszkodowania wypłacanego na podstawie umów 
ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Jak wspomniano, metoda ta także 
obecnie dominuje w praktyce ubezpieczeniowej. 
Trudno przyjąć, że w art. 17a u.d.u. dokonano radykalnej – jak utrzymują 
niektórzy autorzy – zmiany w zakresie dotyczącym określenia chwili powstania 
roszczenia odszkodowawczego w związku z powstaniem szkody komunikacyjnej. 
Zgodnie z utrwalonym i umotywowanym stanowiskiem Sądu Najwyższego, 
obowiązek taki pojawia się już w chwili powstania szkody. Naprawienie szkody 
przez poszkodowanego nie ma w tym względzie już żadnego znaczenia, przy czym 
należy pozostawić mu wybór, czy będzie w ogóle zmierzał do naprawienia pojazdu. 
Przy założeniu, że art. 17a u.d.u. odnosi się tylko do rachunkowej metody ustalania 
odszkodowania, należy stwierdzić, iż obowiązek naprawienia szkody także 
powstaje z chwilą jej powstania, z tym tylko, że ubezpieczyciel nie może nie 
uwzględnić w odszkodowaniu podatku od towarów i usług, jeżeli podmiot wskazany 
w art. 17a przedstawia stosowne faktury wykazujące naprawienie szkody 
komunikacyjnej. Użyte w tym artykule sformułowanie „jest zobowiązany” odnosi się 
zatem do wypłaty odszkodowania z uwzględnieniem wynikającego z faktury 
podatku od towarów i usług, a nie w ogóle do obowiązku naprawienia szkody 
komunikacyjnej. 

Metoda kosztorysowa ustalania odszkodowania komunikacyjnego zakłada z 
natury rzeczy posługiwanie się parametrami najbardziej zobiektywizowanymi z 
punktu widzenia obrotu gospodarczego (wykorzystanie części zamiennych i 
dokonanie usług niezbędnych do naprawy samochodu, tj. odtworzenia jego stanu 
technicznego przed powstaniem szkody; posługiwanie się cenami tych części i 
usług, które poszkodowany mógłby zapłacić w celu zapewniającym takiego 
odtworzenia). Chodzi tu zatem o odpowiednio zobiektywizowaną i dającą się 
zweryfikować symulację kosztów przyszłej, ewentualnej naprawy samochodu. 
Rzecz jasna, że ustalone odszkodowanie nie musiałoby zawsze pokrywać się z 
odszkodowaniem ustalonym w oparciu o indywidualnie sporządzone faktury. 
Różnice te mogą wynikać z wielu przyczyn, w tym m.in. z tego, czy przy naprawie 
wykorzystano części nowe czy części używane oraz w jakim zakładzie dokonano 
naprawy samochodu. Jeżeli jednak dopuszcza się możliwość stosowania w 
praktyce ubezpieczeniowej omawianej metody kosztorysowej w zakresie ustalania 
wysokości odszkodowania ubezpieczeniowego, a jednocześnie akcentuje, że 
poszkodowany nie musi dokonywać naprawy samochodu, to należy liczyć się ze 
wspomnianymi, możliwymi rozbieżnościami w zakresie rozmiaru odszkodowania 
przy zastosowaniu obu metod jego ustalenia. Metoda rachunkowa daje zatem 
wyniki bardziej zindywidualizowane, a metoda kosztorysowa opiera się zawsze na 
symulacji; ostateczna weryfikacja wysokości odszkodowania, ustalonego na 
podstawie metody kosztorysowej, zawsze będzie należała do sądu. 
Z przedstawionych względów należy stwierdzić, że w zakresie kosztorysowej 
metody ustalania wysokości szkody komunikacyjnej nie ma usprawiedliwionych 
podstaw do odstępowania – także po wejściu w życie art. 17a u.d.u. – od 
utrwalonego w judykaturze Sądu Najwyższego stanowiska, że odszkodowanie za 
szkodę poniesioną przez podatnika podatku od towarów i usług na skutek 
zniszczenia lub uszkodzenia rzeczy (samochodu) nie obejmuje podatku od towarów 
i usług mieszczącego się w cenie nabycia rzeczy lub usługi w zakresie, w jakim 
poszkodowany mógłby obniżyć należny od niego podatek o kwotę podatku 
naliczonego przy nabywaniu rzeczy lub usługi (zob. uchwała z dnia 22 kwietnia 
1997 r., III CZP 14/97, OSNC 1997, nr 8, poz. 103). 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.