III CZP 15/08

Uchwała z dnia 29 kwietnia 2008 r., III CZP 15/08 
 
Sędzia SN Helena Ciepła (przewodniczący) 
Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (sprawozdawca) 
Sędzia SN Lech Walentynowicz 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "D.O.W.C.F." S.A. w D.G. przy 
uczestnictwie Radosława H. i Davida P. o wpis w księdze wieczystej, po 
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 29 kwietnia 2008 r. 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Gliwicach 
postanowieniem z dnia 20 grudnia 2007 r.: 
"Czy skuteczne jest oświadczenie dłużnika o ustanowieniu hipoteki złożone 
przed zajęciem prawa użytkowania wieczystego, jeżeli wniosek o wpis hipoteki 
wpłynął po ujawnieniu w księdze wieczystej wzmianki o wszczęciu egzekucji z tego 
prawa?" 
podjął uchwałę: 
 
Wpis do księgi wieczystej hipoteki umownej jest niedopuszczalny po 
ujawnieniu w tej księdze wzmianki o zajęciu prawa użytkowania wieczystego. 
 
Uzasadnienie 
 
W księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Raciborzu 
ujawnione jest prawo własności na rzecz Skarbu Państwa oraz prawo użytkowania 
wieczystego na rzecz Radosława H. i Dawida P. po połowie. Oświadczeniem z dnia 
26 czerwca 2006 r. złożonym w formie aktu notarialnego uprawnieni z tytułu 
użytkowania wieczystego ustanowili hipotekę kaucyjną do kwoty 800 000 zł na 
rzecz wnioskodawcy "D.O.W.C.F." S.A. w D.G. Na podstawie wniosku z dnia 3 
listopada 2006 r., w dniu 4 stycznia 2007 r. wpisano w księdze wieczystej wzmiankę 
o wszczęciu egzekucji z udziału w prawie użytkowania wieczystego 
przysługującego Radosławowi H. na rzecz syndyka masy upadłości 
Przedsiębiorstwa Przemysłu Drzewnego w K. W dniu 28 maja 2007 r. 

wnioskodawca – wierzyciel złożył wniosek o wpis hipoteki kaucyjnej do kwoty 
800 000 zł z powołaniem się na oświadczenie dłużników złożone w dniu 26 czerwca 
2006 r. 
Sąd Rejonowy w Raciborzu uwzględnił wniosek i dokonał wpisu hipoteki, a  
rozpoznając apelację od tego wpisu, Sąd Okręgowy w Gliwicach przedstawił 
Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne o treści 
sformułowanej na wstępie. (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Artykuł 930 § 3 k.p.c. stanowiący, że obciążenie przez dłużnika nieruchomości 
po jej zajęciu jest nieważne, dodany został do kodeksu postępowania cywilnego 
przez ustawę z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania 
cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 172, poz. 1804), która weszła w 
życie z dniem 5 lutego 2005 r. Wcześniej w judykaturze utrwalił się pogląd, że do 
obciążenia przez dłużnika nieruchomości po jej zajęciu ma zastosowanie art. 930 § 
1 k.p.c., zgodnie z którym czynność prawna obciążająca nieruchomość była ważna, 
ale nie wywierała wpływu na dalszy bieg egzekucji, nie mogła więc uszczuplać 
zaspokojenia wierzyciela egzekwującego (por. np. postanowienia Sądu 
Najwyższego  z dnia 3 lutego 1998 r., I CKN 403/97, OSP 1998, nr 11, pos. 196, i z 
dnia 8 lipca 2003 r., IV CK 387/02, nie publ.). Mimo jednolitego stanowiska 
reprezentowanego w orzecznictwie, ustawodawca miał wątpliwość, czy obciążenie 
nieruchomości może być prawidłowo uznawane za „rozporządzenie”, o którym 
mowa w art. 930 § 1 k.p.c. i dlatego do art. 930 k.p.c. dodał § 3. 
Przy obciążeniu nieruchomości hipoteką umowną powstaje trudność przy 
ustalaniu zakresu stosowania art. 930 § 3 k.p.c., która wynika z tego, że zgodnie z 
art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. 
tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) do powstania hipoteki nie 
wystarcza umowa, ale niezbędny jest także wpis do księgi wieczystej. Może się 
więc zdarzyć, tak jak w niniejszej sprawie, że umowa o obciążeniu nieruchomości 
hipoteką zostanie zawarta przed zajęciem nieruchomości, a wniosek o wpis hipoteki 
będzie złożony po jej zajęciu. Należy pamiętać, że zgodnie z art. 925 § 1 k.p.c., w 
stosunku do dłużnika nieruchomość jest zajęta z chwilą doręczenia mu wezwania. 
W stosunku do dłużnika, któremu nie doręczono wezwania, jak też w stosunku do 
osób trzecich nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze 
wieczystej lub złożenia wniosku komornika do zbioru dokumentów. W konkretnej 

sprawie do zajęcia doszło najpóźniej z chwilą wpisu wzmianki o wszczęciu 
egzekucji z udziału w prawie użytkowania wieczystego. 
Określona w art. 930 § 3 k.p.c. sankcja nieważności dotyczy obciążenia 
nieruchomości. Przez obciążenie należy rozumieć ustanowienie prawa, które 
ogranicza prawo własności bądź prawo użytkowania wieczystego. Jeżeli więc dla 
ustanowienia hipoteki umownej nie jest wystarczające oświadczenie woli dłużnika, 
wyrażające zgodę na obciążenie nieruchomości hipoteką, a niezbędny jest wpis do 
księgi wieczystej, to samo oświadczenie woli dłużnika nie może być uznawane za 
obciążenie. Obciążeniem nieruchomości hipoteką jest dopiero wpis w księdze 
wieczystej dokonany na wniosek złożony w wykonaniu umowy, wpis bowiem 
powoduje powstanie hipoteki. Przewidziana w art. 930 § 3 k.p.c. sankcja 
nieważności wskazuje, że wpis hipoteki umownej dokonany po zajęciu 
nieruchomości jest niedopuszczalny. 
Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie 
prawne, jak w uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.).