III CZP 149/07

Uchwała z dnia 27 lutego 2008 r., III CZP 149/07 
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Jan Górowski (sprawozdawca) 
Sędzia SA Michał Kłos 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Krzysztofa P. przy uczestnictwie Pawła 
R., Ewy R.– P., Janusza P. i Elżbiety P. o nadzór nad zarządem sądowym 
nieruchomości, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 
27 lutego 2008 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w 
Krakowie postanowieniem z dnia 17 września 2007 r.: 
"1. Czy na postanowienie Sądu wydane na podstawie art. 931 § 2 k.p.c. 
odwołujące dotychczasowego zarządcę nieruchomości z funkcji i powołujące w to 
miejsce inny podmiot przysługuje apelacja? 
2. jeżeli tak, to czy dopuszczalność tego środka zaskarżenia uzależniona jest 
od tego, przez kogo środek ten został złożony: czy przez współwłaściciela 
nieruchomości, czy też dotychczasowego zarządcę będącego osobą trzecią?" 
podjął uchwałę: 
 
Od postanowienia odwołującego i ustanawiającego innego zarządcę 
nieruchomości przysługuje apelacja; 
odmówił podjęcia uchwały w pozostałej części. 
 
Uzasadnienie 
 
Rozstrzygane zagadnienia prawne przedstawione zostały przez Sąd 
Okręgowy rozpoznający zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji 
oddalające wniosek o sporządzenie uzasadnienia postanowienia odwołującego 
dotychczasowego zarządcę nieruchomości wspólnej i powołującego nowego 
zarządcę. Sąd Rejonowy wyraził pogląd, że po uchyleniu art. 932 k.p.c. ustawą z 
dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz 
niektórych innych ustaw, która weszła w życie dnia 5 lutego 2005 r. (Dz.U. Nr 172, 

poz. 1804) na postanowienie to nie przysługuje środek odwoławczy, a zatem – 
stosownie do art. 357 § 1 w związku z art. 13 § 2 oraz art. 616 k.p.c. – nie ma 
obowiązku sporządzenia uzasadnienia tego orzeczenia. Sąd Okręgowy zauważył 
natomiast, że w poprzednim stanie prawnym w literaturze i judykaturze 
przyjmowano, iż postanowienie o zmianie zarządcy nieruchomości wspólnej jest 
postanowieniem co do istoty sprawy i gdyby nie szczególna regulacja, 
przysługiwałaby od niego apelacja. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Pierwsze z przedstawionych zagadnień prawnych stanowi wycinek złożonej 
problematyki zaskarżalności postanowień wydawanych w postępowaniu 
nieprocesowym. Zgodnie z art. 34 § 1 dekretu z dnia 18 lipca 1945 r. – kodeks 
postępowania niespornego (Dz.U. Nr 27, poz. 1169 – dalej: „k.p.n.”), na wydane w 
postępowaniu nieprocesowym postanowienie kończące postępowanie 
przysługiwało zażalenie, natomiast na postanowienie przedstanowcze ten środek 
odwoławczy przysługiwał jedynie w wypadkach przewidzianych w ustawie. Wtedy 
wśród przepisów odnoszących się do postępowań z zakresu prawa rzeczowego nie 
było wprawdzie unormowania dotyczącego zaskarżalności postanowienia w 
przedmiocie odwołania zarządcy, jednak przyjmowano, że było to postanowienie 
kończące postępowanie. 
Zmianę w zakresie zaskarżalności postanowień w trybie nieprocesowym 
wprowadziła ustawa z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie postępowania w sprawach 
cywilnych (Dz.U. Nr 38, poz. 549 ze zm. – dalej: „ustawa”), która zerwała z 
podziałem postanowień na stanowcze i przedstanowcze i zamiast regulacji 
przewidującej jeden środek prawny wprowadziła dwa: rewizję przysługującą na 
postanowienia kończące postępowanie lub jego samodzielną część, chyba że 
przepis szczególny stanowił inaczej lub przewidywał inny środek, oraz zażalenie 
przysługujące tylko w wypadkach wyraźnie przewidzianych. Na podstawie art. 34 § 
1 k.p.n. w brzmieniu nadanym ustawą rewizja nie przysługiwała na postanowienie, 
choćby kończyło ono postępowanie bądź jego samodzielną część, gdy przepis 
szczególny wyłączał jego zaskarżalność lub przewidywał na nie zażalenie. 
Przyjmowano, że w postępowaniu dotyczącym zarządu rzeczą wspólną rewizja 
przysługiwała od postanowień o wyznaczeniu zarządcy i jego odwołaniu, co do 
uznania sprawozdań rachunkowych oraz dotyczących zezwolenia na podejmowanie 
czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu. Na podstawie natomiast 

wyraźnego przepisu, tj. art. 12 § 2 dekretu z dnia 8 listopada 1946 r. o 
postępowaniu niespornym z zakresu prawa rzeczowego (Dz.U. Nr 63, poz. 346) w 
brzmieniu nadanym ustawą, zażalenie przysługiwało na postanowienie o 
przyznaniu zarządcy wynagrodzenia i o zwrocie wydatków. 
Kodeks postępowania cywilnego wprowadził podział postanowień 
wydawanych w postępowaniu nieprocesowym na orzekające co do istoty sprawy i 
inne postanowienia. Na podstawie art. 518 k.p.c. w pierwotnym brzmieniu, od 
postanowień co do istoty sprawy przysługiwała rewizja, a wyjątkowo – w wypadkach 
wskazanych w ustawie – zażalenie. Ustawa z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie 
ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta 
Rzeczypospolitej – prawo upadłościowe i prawo o postępowaniu układowym, 
kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w 
sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.) w 
miejsce rewizji wprowadziła apelację. 
Obecnie w trybie nieprocesowym regułą jest, że na postanowienie co do istoty 
sprawy przysługuje apelacja i to bez względu na to, czy rozstrzyga ono o całości 
postępowania, czy też o jego części (art. 518 k.p.c.). 
Przepisy szczególne mogą ustanawiać wyjątki od zasady zaskarżalności 
apelacją postanowień orzekających co do istoty sprawy, wprowadzając w jej 
miejsce zażalenie (np. art. 551 § 1, art. 5861, art. 612 § 2 lub art. 648 § 2 k.p.c.; por. 
uzasadnienie uchwał Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1999 r., III CZP 25/99, 
OSNC 2000, nr 3, poz. 45; z dnia 31 stycznia 2001 r., III CZP 51/00, OSNC 2001, 
nr 6, poz. 81, i z dnia 21 listopada 2006 r., III CZP 49/06, OSNC 2007, nr 7-8, poz. 
98). 
Zażalenie przysługuje w wypadkach wskazanych w ustawie, przy czym chodzi 
nie tylko o przepisy przewidujące ten środek odwoławczy należące do księgi drugiej 
kodeksu postępowania cywilnego, ale również w art. 394 § 1 k.p.c. 
Przedstawione zasady dotyczą także zaskarżalności orzeczeń w 
postępowaniu dotyczącym zarządu związanego ze współwłasnością i 
użytkowaniem. Od wydanego w tym postępowaniu postanowienia orzekającego co 
do istoty sprawy na podstawie art. 518 zdanie pierwsze k.p.c. przysługuje apelacja. 
W drodze wyjątku zażalenie na takie postanowienie przysługuje na podstawie art. 
612 § 2 k.p.c. na postanowienie w przedmiocie pozbawienia współwłaściciela lub 
użytkownika używania rzeczy (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 

31 stycznia 2001 r., III CZP 51/00). Na podstawie poprzednio obowiązującego art. 
932 w związku z art. 931 § 2 i art. 615 k.p.c. przysługiwało także na postanowienie 
o zmianie zarządcy (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 
września 1999 r., III CZP 25/99, OSNC 2000, nr 3, poz. 45), a na podstawie 
obowiązującego do dnia 5 lutego 2005 r. przepisu art. 939 § 3 w związku z art. 615 
k.p.c. na postanowienie w przedmiocie przyznania zarządcy wynagrodzenia oraz 
zwrotu wydatków (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 
2001 r., III CZP 51/00). Kierowano się przy tym założeniem, że art. 615 k.p.c., 
odsyłający – w zakresie nieuregulowanym w art. 611-614 k.p.c. – do odpowiedniego 
stosowania przepisów o zarządzie w toku egzekucji z nieruchomości obejmuje 
także określenie rodzaju środka zaskarżenia. W rezultacie przyjmowano, że skoro 
w sytuacji, w której w sprawach dotyczących wyznaczenia zarządcy oraz 
sprawowania zarządu odpowiednio stosowano na podstawie art. 615 k.p.c. przepisy 
o zarządzie w toku egzekucji z nieruchomości przewidujące zażalenie na 
postanowienia sądu o charakterze merytorycznym, to ten właśnie środek 
odwoławczy – w drodze wyjątku od zasady określonej w art. 518 k.p.c. – jest 
środkiem właściwym. Jeżeli natomiast przepisy o egzekucji z nieruchomości, do 
których odsyła art. 615 k.p.c., nie przewidywały zażalenia na postanowienie co do 
istoty sprawy, uznawano, że uczestnikom przysługuje – na zasadach ogólnych 
określonych w art. 518 zdanie pierwsze k.p.c. – apelacja. Jako przykład 
wskazywano postanowienie co do udzielenia zezwolenia zarządcy na czynności 
przekraczające zakres zwykłego zarządu i na wydzierżawienie nieruchomości (art. 
935 § 3 i art. 936 w związku z art. 615 k.p.c.) lub postanowienie co do zatwierdzenia 
lub odmowy zatwierdzenia sprawozdania zarządcy (art. 937 § 2 w związku z art. 
615 k.p.c.). 
W świetle tych uwag nie może budzić wątpliwości, że postanowienie w 
przedmiocie zmiany zarządcy nieruchomości jest postanowieniem co do istoty 
sprawy, gdyż zawiera merytoryczne rozstrzygnięcie o żądaniu (por. uzasadnienie 
uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 września 1999 r., III CZP 25/99, OSNC 2000, 
nr 3, poz. 45, i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 1970 r., II CR 
159/70, OSNCP 1970, nr 11, poz. 209). Uchylenie art. 932 k.p.c. nie oznaczało 
wyłączenia zaskarżalności tego orzeczenia co do istoty sprawy, lecz stanowiło 
powrót do reguły ogólnej wynikającej z art. 518 k.p.c. Wniosek ten jest trafny także 
dlatego, że w okresie obowiązywania art. 932 k.p.c. przyjmowano jednolicie, iż od 

postanowienia co do istoty sprawy dotyczącego zarządu nieruchomością wspólną, 
wydawanego na podstawie odpowiednio stosowanych przepisów regulujących 
zarząd w toku egzekucji z nieruchomości, dopuszczalna była apelacja. 
Dokonanej wykładni nie podważa fakt, że ustawodawca w art. 612 § 2 k.p.c. 
przewidział zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji w przedmiocie 
pozbawienia współwłaściciela lub użytkownika używania rzeczy, regulacja ta ma 
bowiem charakter szczególny względem zawartej w art. 518 zdanie pierwsze k.p.c.; 
taki charakter w stosunku do tego ogólnego unormowania miały poprzednio 
obowiązujące art. 932 i art. 939 § 3 w związku z art. 615 k.p.c. Zachowanie jednego 
z unormowań szczególnych nie może rzutować na skutki uchylenia innych tego 
rodzaju uregulowań. 
W świetle tych uwag uzasadnione jest stanowisko, że na postanowienie sądu 
pierwszej instancji w przedmiocie zmiany zarządcy nieruchomości wspólnej (art. 
931 § 2 w związku z art. 615 k.p.c.), po uchyleniu art. 932 k.p.c., przysługuje 
apelacja (art. 518 zdanie pierwsze k.p.c.). Z tych względów podjęto uchwałę, jak na 
wstępie (art. 390 § 1 k.p.c.). 
Istotą drugiego zagadnienia jest odpowiedź na pytanie, czy legitymowany do 
wniesienia apelacji na przedmiotowe postanowienie jest także odwołany zarządca, 
chociażby nie był współwłaścicielem nieruchomości. Sąd Okręgowy przeoczył 
jednak, że w sprawie tym zarządcą jest jeden ze współwłaścicieli nieruchomości. 
Instytucja przedstawienia zagadnień prawnych stanowi wyjątek od zasady 
samodzielnego rozstrzygania sprawy przez właściwy sąd, dlatego artykuł 390 k.p.c. 
powinien być wykładany ściśle. W taki też sposób należy interpretować 
ograniczenie wymagające istnienia związku pomiędzy przedstawionym 
zagadnieniem prawnym a rozstrzygnięciem środka odwoławczego (por. 
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2007 r., III CZP 163/06, nie 
publ.) 
Skoro rozstrzygnięcie drugiego zagadnienia jest zbędne dla rozstrzygnięcia 
środka odwoławczego, to w tej części należało odmówić podjęcia uchwały (art. 61 
ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, Dz.U. Nr 240, poz. 2052 
ze zm.).