III CZP 147/06

Uchwała z dnia 24 stycznia 2007 r., III CZP 147/06 
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Antoni Górski 
Sędzia SN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej "K." z 
siedzibą w S. przeciwko Henrykowi W. o eksmisję, po rozstrzygnięciu w Izbie 
Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 24 stycznia 2007 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Szczecinie postanowieniem z dnia 9 
października 2006 r.: 
„1. Czy strona, która ze względu na upływ określonego w art. 718 § 2 k.p.c. 
terminu, nie może skutecznie domagać się wszczęcia postępowania o odtworzenie 
akt, ma możliwość bez przeprowadzania takiego postępowania, wytoczyć ponownie 
powództwo przeciwko temu samemu pozwanemu, o to samo roszczenie i na tej 
samej podstawie prawnej? 
2. W przypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej, czy po ponownym 
wytoczeniu powództwa, Sąd powinien z urzędu wszcząć postępowanie o 
odtworzenie akt, a sprawę o świadczenie do czasu zakończenia tego postępowania 
zawiesić, czy też powinien od razu na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. pozew 
odrzucić?" 
podjął uchwałę: 
 
W razie zniszczenia lub zaginięcia akt, w sprawie wszczętej ponownie po 
upływie terminów określonych w art. 718 § 2 k.p.c. sąd odrzuca pozew oraz 
wszczyna z urzędu postępowanie o odtworzenie akt, chyba że zachodzą 
okoliczności przewidziane w art. 717 § 2 zdanie pierwsze k.p.c. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Rejonowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 19 lutego 1980 r. uwzględnił 
powództwo Spółdzielni Mieszkaniowej „K.” w S. przeciwko pozwanemu Henrykowi 

W. o eksmisję z lokalu mieszkalnego. Tytuł wykonawczy obejmujący powyższy 
wyrok zaginął, a akta sprawy, w której zapadło to orzeczenie, zostały zniszczone. 
Stało się to przyczyną oddalenia wniosku wierzyciela o ponowne wydanie tytułu 
wykonawczego zamiast utraconego. W tej sytuacji Spółdzielnia Mieszkaniowa „K.” 
wystąpiła ponownie z powództwem o orzeczenie eksmisji pozwanego Henryka W. 
Sąd Rejonowy w Szczecinie postanowieniem z dnia 8 grudnia 2005 r. odrzucił ten 
pozew na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. stwierdzając, że o to samo roszczenie 
pomiędzy tymi samymi stronami sprawa została już prawomocnie osądzona. 
Przy rozpoznawaniu zażalenia powódki Sąd Okręgowy w Szczecinie powziął 
poważne wątpliwości, którym dał wyraz w zagadnieniu prawnym przytoczonym na 
wstępie. (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Istota zagadnienia prawnego sprowadza się do kwestii, jak powinien postąpić 
sąd w razie wniesienia pozwu zmierzającego do wszczęcia postępowania pomiędzy 
tymi samymi stronami o to samo roszczenie w sytuacji, w której akta sprawy 
prawomocnie zakończonej zostały zniszczone, postępowanie o ich odtworzenie nie 
zostało przeprowadzone i upłynął już termin do zgłoszenia wniosku o wszczęcie 
takiego postępowania. 
Udzielenie odpowiedzi wymaga w pierwszej kolejności rozważenia, czy w 
opisanej sytuacji sąd może stwierdzić istnienie przeszkody procesowej w postaci 
powagi rzeczy osądzonej i odrzucić pozew, ustalając istnienie prawomocnego 
wyroku na podstawie dostępnych środków dowodowych, czy też odrzucenie pozwu 
wchodzi w grę dopiero po rozstrzygnięciu – w postępowaniu o odtworzenie akt – że 
odtworzenie takie jest niemożliwe albo możliwe w stopniu niedostatecznym. Wybór 
jednego z przedstawionych rozwiązań pozwoli określić konsekwencje upływu 
terminu do złożenia wniosku o odtworzenie akt sprawy prawomocnie zakończonej w 
zakresie niezbędnym dla potrzeb rozstrzygnięcia. 
Powaga rzeczy osądzonej stanowi przeszkodę procesową obligującą sąd – 
zgodnie z art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. – do odrzucenia pozwu. W razie zniszczenia akt 
sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem wymieniona przeszkoda ustaje, 
jeżeli – na co wskazuje art. 727 i 728 k.p.c. – sąd orzeknie, że nie jest możliwe 
odtworzenie akt sprawy (ściślej rzecz ujmując – zniszczonego orzeczenia). Do 
czasu więc, gdy okoliczność ta nie zostanie stwierdzona przez sąd prawomocnym 
postanowieniem, wszczęcie sprawy pomiędzy tymi samymi stronami o to samo 

roszczenie nie jest dopuszczalne. Z brzmienia art. 727 k.p.c. wynika przy tym, że 
postanowienie to może być podjęte po przeprowadzeniu czynności określonych 
przepisami art. 725 i 726 k.p.c., a więc w postępowaniu przewidzianym w razie 
zaginięcia lub zniszczenia akt (art. 716-729 k.p.c.). Ustanowienie przez 
ustawodawcę specjalnego rodzaju postępowania mającego na celu rekonstrukcję 
akt wskazuje na wyłączenie możliwości ustalenia istnienia, treści oraz 
prawomocności orzeczenia, jak również stwierdzenia niemożności odtworzenia akt 
– jako kwestii wpadkowych – przy okazji postępowania wywołanego ponownie 
wniesionym pozwem. 
W orzecznictwie problem ten nie był szerzej podejmowany, odnotować jednak 
należy, że w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 października 2005 r., II CK 748/04 (nie 
publ.) Sąd Najwyższy podkreślił odrębny charakter postępowania w razie zaginięcia 
lub zniszczenia akt, wskazując, że celem tego postępowania jest usunięcie 
przeszkody do dochodzenia, zabezpieczenia lub egzekwowania roszczenia. W 
motywach wyroku z dnia 14 lutego 2000 r., II CKN 652/99 (nie publ.) Sąd 
Najwyższy wyraził natomiast pogląd, że odtworzenie akt sprawy prawomocnie 
zakończonej nie jest konieczne jedynie wówczas, gdy nie chodzi o wykonanie 
orzeczenia lub o przedstawienie prawomocnego orzeczenia, a samo istnienie 
orzeczenia ma stanowić wyłącznie materialnoprawną przesłankę rozstrzygnięcia w 
późniejszym postępowaniu. W takiej sytuacji treść i prawomocność orzeczenia 
może być wykazywana w późniejszym postępowaniu wszelkimi środkami 
dowodowymi. W konsekwencji Sąd Najwyższy uznał, że nie jest możliwe 
stwierdzenie prawomocności orzeczenia na podstawie art. 364 k.p.c. bez 
uprzedniego przeprowadzenia postępowania na podstawie art. 716 i nast. k.p.c. 
Również w piśmiennictwie dominuje zapatrywanie, że odtworzenie akt jest 
zbędne, jeżeli prawomocne orzeczenie określonej treści stanowić ma tylko 
materialnoprawną przesłankę dochodzonych roszczeń. Jednocześnie jednak – w 
opozycji do stanowiska Sądu Najwyższego prezentowanego na tle poprzednio 
obowiązujących regulacji (m.in. w wyrokach z dnia 12 marca 1948 r., Wa.C. 53/48, 
"Demokratyczny Przegląd Prawniczy" 1948, nr 8, s. 35 oraz z dnia 29 września 
1960 r., 4 CR 613/60, OSNC 1962, nr 1, poz. 17) – akcentowany jest pogląd, że 
odtworzeniu akt sprawy służy wyłącznie postępowanie przewidziane w art. 716 i 
nast. k.p.c. 

Przytoczone wypowiedzi wspierają zasadność stanowiska, że stwierdzenie 
niemożności odtworzenia akt wchodzi w grę wyłącznie w postępowaniu o 
odtworzenie akt. Okoliczności rozpoznawanej sprawy, które legły u podstaw 
rozważanego zagadnienia, nie pozostawiają wątpliwości, że powódka wystąpiła po 
raz drugi przeciwko pozwanemu z żądaniem orzeczenie eksmisji tylko dlatego, iż 
utraciła wydany wcześniej wyrok uwzględniający powództwo tej samej treści, a 
zniszczenie akt sprawy (po upływie okresu ich przechowywania) uniemożliwia 
ponowne wydanie jej tytułu wykonawczego. Nie chodzi tu zatem o sytuację, w której 
zniszczone wraz z aktami sprawy orzeczenie miałoby stanowić materialnoprawną 
przesłankę rozstrzygnięcia w późniejszym postępowaniu. 
Należy zatem uznać, że pozew wniesiony ponownie przed stwierdzeniem 
niemożności odtworzenia zniszczonych akt podlega odrzuceniu a limine. 
Konsekwentnie trzeba też przyjąć, że w takiej sytuacji odrzucenie pozwu następuje 
bez przeprowadzenia postępowania o odtworzenie akt, po ustaleniu na podstawie 
wszelkich dostępnych środków dowodowych faktu prawomocnego osądzenia 
sprawy. Rozwiązanie takie – wbrew zastrzeżeniom Sądu Okręgowego – nie 
zamyka stronie drogi do ochrony praw stwierdzonych wcześniej prawomocnym 
wyrokiem, jeżeli bowiem w postępowaniu o odtworzenie akt przeprowadzonym po 
odrzuceniu pozwu zostałoby stwierdzone, że odtworzenie takie jest niemożliwe lub 
jest możliwe w zakresie niedostatecznym, nie byłoby przeszkody do ponownego 
wszczęcia sprawy o to samo roszczenie. 
Według art. 717 § 1 k.p.c., sąd wszczyna postępowanie o odtworzenie akt z 
urzędu lub na wniosek. Tylko na wniosek sąd wszczyna postępowanie w 
przypadku, gdy akta sprawy uległy zaginięciu lub zniszczeniu na skutek siły wyższej 
a sprawa, której akt wniosek dotyczy, nie była lub nie mogła być wszczęta z urzędu 
(art. 717 § 2 k.p.c.). We wszystkich pozostałych przypadkach postępowanie 
wszczynane jest jedynie z urzędu. Unormowanie powyższe nie wyłącza, rzecz 
jasna, możliwości zgłoszenia wniosku o wszczęcie postępowania o odtworzenie akt 
także wtedy, gdy wszczynane jest ono z urzędu, zawsze bowiem, gdy ustawa 
przewiduje działanie sądu z urzędu, strona ma możliwość zgłoszenia w tym 
zakresie wniosku. W takim przypadku wniosek nie ma jednak charakteru 
konstytutywnego. W świetle art. 717 § 2 k.p.c. walor taki można przypisać jedynie 
wnioskowi o odtworzenie akt zniszczonych lub zaginionych wskutek siły wyższej, 
jeżeli dotyczy on sprawy, która nie była i nie mogłaby być wszczęta z urzędu. W 

razie zaś zaginięcia lub zniszczenia akt w innych okolicznościach sąd wszczyna z 
urzędu postępowanie mające na celu rekonstrukcję tych akt, jeżeli jest do tego 
właściwy; w przeciwnym wypadku powinien zasygnalizować taką potrzebę 
właściwemu sądowi. 
Na przeszkodzie temu nie stoi upływ terminów przewidzianych w art. 718 § 2 
k.p.c., które mają zastosowanie tylko do wniosków o odtworzenie akt sprawy. 
Terminy te mogą odnosić się jedynie do wniosków o odtworzenie akt mających 
znaczenie konstytutywne, składanych w warunkach określonych w art. 717 § 2 
k.p.c. Tylko takie wnioski złożone po upływie terminów określonych w art. 718 § 2 
k.p.c., mających charakter terminów procesowych, podlegają odrzuceniu. Skutkiem 
takiej decyzji byłby stan równoznaczny z niemożnością odtworzenia akt, a więc 
okolicznością usuwająca przeszkodę do wszczęcia sprawy o to samo roszczenie 
pomiędzy tymi samymi stronami (art. 728 zdanie pierwsze k.p.c.). Wszczęcie z 
urzędu postępowania o odtworzenie akt zaginionych lub zniszczonych w 
okolicznościach przewidzianych w art. 717 § 2 zdanie pierwsze k.p.c. nie jest 
oczywiście możliwe, nawet jeżeli nie upłynęły terminy określone w art. 718 § 2 k.p.c. 
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne, 
jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).