III CZP 146/06

Uchwała z dnia 19 stycznia 2007 r., III CZP 146/06 
 
Sędzia SN Kazimierz Zawada (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Mirosław Bączyk 
Sędzia SN Hubert Wrzeszcz 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jarosława P. przeciwko G. Towarzystwu 
Ubezpieczeń S.A. z siedzibą w W. o zapłatę i odszkodowanie, po rozstrzygnięciu w 
Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 19 stycznia 2007 r. zagadnienia 
prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku postanowieniem z 
dnia 19 października 2006 r.: 
„Czy na podstawie art. 34 ust. 1 i art. 35 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o 
ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i 
Polskim Biurze Ubezpieczeń Komunikacyjnych (Dz.U. Nr 124, poz. 1152 ze zm.) 
zakład ubezpieczeń odpowiada za szkodę na osobie wyrządzoną przez kierowcę 
pojazdu jego posiadaczowi?" 
podjął uchwałę: 
 
Zakład ubezpieczeń odpowiada z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności 
cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkodę na osobie 
wyrządzoną przez kierowcę pojazdu jego posiadaczowi lub 
współposiadaczowi. 
 
Uzasadnienie 
 
Powód wniósł o zasądzenie od strony pozwanej kwoty 89 712,83 zł, z odsetkami 
od dnia 8 stycznia 2005 r. tytułem ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej 
posiadaczy pojazdów mechanicznych. Dochodzona suma obejmowała kwotę 
zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę wynikłą z uszkodzenia ciała oraz kwoty 
stanowiące pokrycie kosztów leczenia i dojazdów do lekarza. 
W dniu 26 września 2004 r. doszło do wypadku drogowego, w którym powód 
doznał ciężkich obrażeń ciała. Sprawcą wypadku był Rafał S. Prowadzony przez 

niego samochód, którego pasażerem był powód, stanowił współwłasność powoda i 
jego ojca. Współwłaściciele, a zarazem współposiadacze samochodu, zawarli ze 
stroną pozwaną umowę obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej 
posiadaczy pojazdów mechanicznych. 
Sąd Okręgowy, powołując się na art. 822 k.c. oraz art. 34 ustawy z dnia 22 maja 
2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu 
Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. nr 124, 
poz. 1152 ze zm. – dalej: „ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych” lub „u.u.o.”), 
oddalił powództwo. Uznał, że powód jako współposiadacz objętego ubezpieczeniem 
samochodu nie jest osobą trzecią w rozumieniu art. 822 § 1 k.c. 
Przy rozpoznawaniu apelacji powoda Sądowi Apelacyjnemu nasunęło się 
przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne. (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Według art. 822 § 1 k.c., powstanie obowiązku zapłaty przez zakład ubezpieczeń 
(ubezpieczyciela) odszkodowania z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej 
zakłada powstanie odpowiedzialności ubezpieczonego, czyli samego 
ubezpieczającego lub osoby, na której rzecz ubezpieczający zawarł umowę 
ubezpieczenia, za szkody wyrządzone osobom trzecim. Zobowiązanie do zapłaty 
odszkodowania z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ma więc ze swej 
istoty charakter akcesoryjny, tylko zatem wtedy, gdy ubezpieczony stanie się 
zgodnie z przepisami prawa cywilnego odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną 
osobie trzeciej, dochodzi do powstania odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń 
wobec tej osoby z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Zakres 
odpowiedzialności ubezpieczonego wobec osoby trzeciej wyznacza co do zasady 
zakres odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń z tytułu ubezpieczenia 
odpowiedzialności cywilnej (por. np. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów 
Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 2005 r., III CZP 99/04, OSNC 2005, nr 10, 
poz. 166 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2002 r., II CKN 353/99, 
nie publ.). 
Akcesoryjny, wynikający z art. 822 § 1 k.c., charakter zobowiązania 
ubezpieczyciela z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej potwierdzają w 
odniesieniu do obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej 
posiadaczy pojazdów mechanicznych przepisy art. 23, 34, 35 i 36 u.u.o. W myśl 
tych przepisów, na podstawie umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej 

posiadaczy pojazdów mechanicznych, do której zawarcia obowiązany jest 
posiadacz bezpośrednio eksploatujący pojazd (por. uzasadnienie uchwały składu 
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 2005 r., III CZP 99/04), 
zakład ubezpieczeń jest zobowiązany, w granicach ustalonej sumy gwarancyjnej, 
do zapłaty odszkodowania za szkodę na osobie lub w mieniu wyrządzoną w 
związku z ruchem pojazdu, objętą odpowiedzialnością posiadacza (art. 436 § 1 
zdanie pierwsze lub art. 436 § 1 zdanie drugie k.c.) albo kierowcy (art. 415 k.c.). 
Osobą trzecią, wobec której zakład ubezpieczeń odpowiada z tytułu 
ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, 
jest więc poszkodowany w związku z ruchem pojazdu, mający deliktowe roszczenie 
o naprawienie szkody do posiadacza lub kierowcy. 
Ze względu na akcesoryjny charakter zobowiązania zakładu ubezpieczeń do 
zapłaty odszkodowania z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej 
posiadaczy pojazdów mechanicznych nie dochodzi do powstania odpowiedzialności 
zakładu ubezpieczeń z tytułu tego ubezpieczenia w tych wszystkich przypadkach, w 
których brak podstaw do stwierdzenia odpowiedzialności ubezpieczonego 
posiadacza lub kierowcy za szkodę wyrządzoną w związku z ruchem pojazdu. 
Przypadek taki występuje przede wszystkim wtedy, gdy szkody w wyniku ruchu 
pojazdu prowadzonego przez ubezpieczonego posiadacza – i zarazem 
ubezpieczającego – doznał, w mieniu lub na osobie, jedynie ten posiadacz. Poza 
tym, mimo że z art. 436 § 1 w związku z art. 435 § 1 k.c. wynika, iż posiadacz 
pojazdu mechanicznego odpowiada za szkodę na osobie lub w mieniu wyrządzoną 
komukolwiek przez ruch tego pojazdu, nie ma podstaw do przyjęcia 
odpowiedzialności posiadacza zależnego pojazdu na podstawie art. 436 § 1 zdanie 
drugie k.c. wobec właściciela pojazdu za uszkodzenie lub zniszczenie pojazdu 
podczas ruchu. Należy przyjąć, że powołana regulacja, dotycząc szkody na mieniu, 
obejmuje jedynie obiekty zewnętrzne w stosunku do pojazdu, co odpowiada jej 
celowi. 
Gdyby posiadacz zależny odpowiadał wobec właściciela za uszkodzenie lub 
zniszczenie pojazdu mechanicznego podczas jego ruchu na podstawie art. 436 k.c. 
§ 1 zdanie drugie i w konsekwencji wobec właściciela odpowiadał także zakład 
ubezpieczeń z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej 
posiadaczy pojazdów mechanicznych, odpadłaby potrzeba zawierania co do 
pojazdów oddawanych w posiadanie zależne umów ubezpieczenia autocasco, w 

związku z czym niektóre przepisy, np. art. 7096 k.c., byłyby zbędne. Wskazanego 
rezultatu – zastępowania ubezpieczenia autocasco ubezpieczeniem 
odpowiedzialności cywilnej – nie sposób zaakceptować (por. wyrok Sądu 
Najwyższego z dnia 10 marca 2004 r., IV CK 116/03, "Monitor Prawniczy" 2005, nr 
2, s. 111). 
Kolejnego przykładu nieistnienia podstaw do stwierdzenia odpowiedzialności 
ubezpieczonego za szkodę wyrządzoną w związku z ruchem pojazdu 
mechanicznego dostarcza stan faktyczny sprawy, na tle której została podjęta 
uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 1996 r., III CZP 118/96. W 
okolicznościach tej sprawy doszło do kolizji samochodów objętych majątkiem 
wspólnym małżonków, której sprawcą był jeden z małżonków (ubezpieczony), a w 
rezultacie – do wyrządzenia szkody w majątku wspólnym małżonków (samochodzie 
prowadzonym przez współmałżonka sprawcy kolizji). W tych okolicznościach nie 
było podstaw do przyjęcia odpowiedzialności ubezpieczonego małżonka-sprawcy 
kolizji wobec współmałżonka za szkodę wyrządzoną w majątku wspólnym, gdyż – 
według przeważającego poglądu piśmiennictwa oraz orzecznictwa – dopóki między 
małżonkami istnieje wspólność majątkowa, dopóty nie mogą ponosić wobec siebie 
deliktowej odpowiedzialności za szkody wyrządzone w majątku wspólnym. Szkoda 
w majątku wspólnym wyrządzona przez jednego z nich może być uwzględniona 
jedynie w ramach rozliczeń na podstawie art. 45 lub art. 43 § 2 k.r.o. i tylko wtedy, 
gdy była wynikiem winy umyślnej (por. także orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 
18 sierpnia 1958 r., 1 CR 547/58, OSN 1959, nr 2, poz. 59, i z dnia 19 maja 1989 r., 
III CZP 52/89, OSNC 1990, nr 4-5, poz. 60).  
Według poglądu wyrażonego w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów 
Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 2005 r., III CZP 99/04, w obecnym stanie 
prawnym podstawą wyłączenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń z tytułu 
obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów 
mechanicznych w takich przypadkach jak kolizja samochodów objętych majątkiem 
wspólnym małżonków jest także art. 38 ust. 1 pkt 1 in fine u.u.o. Nie negując tego 
poglądu, należy jednak podzielić wyrażoną w piśmiennictwie zdecydowanie 
krytyczną ocenę potrzeby statuowania przepisu zamieszczonego w końcowej 
części art. 38 ust. 1 pkt 1 u.u.o. Oprócz uchwały Sądu Najwyższego z dnia 29 
listopada 1996 r., III CZP 118/96, również w innych, wskazanych przez Sąd 
Okręgowy orzeczeniach, przyczyn uzasadniających wykluczenie odpowiedzialności 

zakładu ubezpieczeń z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności 
cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych należy dopatrywać się w 
niemożności przyjęcia odpowiedzialności ubezpieczonego za szkodę wyrządzoną w 
związku z ruchem pojazdu mechanicznego. Dotyczy to przypadków szkody 
zarówno na osobie, jak w mieniu, wyrządzonej w związku z ruchem pojazdu 
mechanicznego jego współposiadaczowi. W tych przypadkach poszkodowanemu 
współposiadaczowi nie może przysługiwać wobec pozostałych współposiadaczy 
roszczenie o naprawienie szkody oparte na art. 436 § 1 k.c. Na podstawie tego 
przepisu za szkodę wyrządzoną przez ruch pojazdu mechanicznego odpowiadają 
wszyscy współposiadacze, ich zaś odpowiedzialność jest z mocy art. 441 § 1 w 
związku z art. 369 k.c. odpowiedzialnością solidarną. W rezultacie, w omawianych 
przypadkach odpowiedzialność odszkodowawczą (wobec samego siebie) ponosiłby 
także – jak się wyjaśnia – poszkodowany współposiadacz. Zachodziłby więc 
przypadek konfuzji uzasadniającej wygaśnięcie tej odpowiedzialności i 
odpowiadającego jej roszczenia. 
Wbrew wyrażanym niekiedy zapatrywaniom, bez znaczenia dla 
odpowiedzialności z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności 
cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych powinny być w omawianych 
przypadkach regulacje dotyczące roszczeń regresowych między osobami 
ponoszącymi solidarnie deliktową odpowiedzialność odszkodowawczą. 
Przedmiotem obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej 
posiadaczy pojazdów mechanicznych może być jedynie deliktowa 
odpowiedzialność odszkodowawcza, wspomniane zaś roszczenia regresowe i 
odpowiadające im obowiązki nie mają już – ściśle rzecz biorąc – charakteru 
deliktowego. 
Jednakże w sytuacji, której dotyczy przedstawione zagadnienie prawne, istnieją 
podstawy do przyjęcia odpowiedzialności ubezpieczonego kierowcy (art. 35 u.u.o.) 
na zasadzie winy (art. 415 k.c.) także za szkodę na osobie (art. 444 § 1 i art. 445 § 
1 k.c.), wyrządzoną powodowi w związku z ruchem samochodu, który uległ 
wypadkowi. Innymi słowy, ubezpieczony kierowca ponosi tu deliktową 
odpowiedzialność na zasadzie winy wobec powoda, będącego osobą trzecią w 
rozumieniu art. 822 § 1 k.c. i pozostających w związku z nim przepisów art. 23, 34, 
35 i 36 u.u.o. W tej sytuacji nie można więc negować odpowiedzialności zakładu 
ubezpieczeń wobec powoda z przyczyn wiążących się z akcesoryjnym charakterem 

obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów 
mechanicznych, tj. ze względu na brak podstaw do stwierdzenia odpowiedzialności 
ubezpieczonego kierowcy za szkodę wyrządzoną powodowi w związku z ruchem 
prowadzonego samochodu. 
Niepowstanie w danym przypadku odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń z 
tytułu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy 
pojazdów mechanicznych może być jednak konsekwencją nie tylko braku podstaw 
do stwierdzenia odpowiedzialności ubezpieczonego za szkodę wyrządzoną w 
związku z ruchem pojazdu mechanicznego, ale i wystąpienia przewidzianych 
treścią stosunku wynikającego z umowy obowiązkowego ubezpieczenia 
odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych okoliczności 
wyłączających odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń. Okoliczności te mogą 
określać postanowienia umowy, postanowienia ogólnych warunków ubezpieczenia 
oraz zgodnie z art. 56 k.c. – co ma szczególne znaczenie przy rozpatrywaniu 
przedstawionego zagadnienia prawnego – przepisy ustawy. W razie wystąpienia 
takich okoliczności, zakład ubezpieczeń nie będzie odpowiadał wobec 
poszkodowanego, pomimo istnienia wobec poszkodowanego odpowiedzialności 
ubezpieczonego. 
Dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia prawnego kluczowe znaczenie 
ma zakres wyłączenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń z tytułu 
obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów 
mechanicznych przewidzianego w art. 38 ust. 1 pkt 1 in principio u.u.o. Zgodnie z 
brzmieniem tego przepisu, będącego powtórzeniem § 13 pkt 1 rozporządzenia 
Ministra Finansów z dnia 24 marca 2000 r. w sprawie ogólnych warunków 
obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów 
mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów (Dz.U. Nr 
26, poz. 310 ze zm.), zakład ubezpieczeń nie odpowiada za szkody polegające na 
uszkodzeniu, zniszczeniu lub utracie mienia, wyrządzone przez kierującego 
posiadaczowi pojazdu mechanicznego. Przepis ten dotyczy wszelkich szkód w 
mieniu wyrządzonych posiadaczowi lub – jeżeli posiadaczy jest kilku – 
współposiadaczowi pojazdu przez kierowcę, także więc szkody polegającej na 
uszkodzeniu lub zniszczeniu pojazdu. 
Mimo odpowiedzialności kierowcy wobec posiadacza za takie szkody, wyłączono 
odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń wobec posiadacza z tytułu ubezpieczenia 

odpowiedzialności cywilnej kierowcy, gdyż układ stosunków między posiadaczem 
pojazdu a kierowcą jest tak specyficzny, że objęcie ubezpieczeniem 
odpowiedzialności cywilnej kierowcy szkód wyrządzonych posiadaczowi w mieniu, 
zwłaszcza szkód będących następstwem uszkodzenia lub zniszczenia pojazdu, nie 
mieściło się w założeniach obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności 
cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z 
ruchem tych pojazdów. Celem, który wysuwa się tu na pierwszy plan, jest ochrona 
poszkodowanych ruchem pojazdu mechanicznego, a więc w zasadzie ogółu osób, 
poza posiadaczem pojazdu, którego ruch stwarza szczególne zagrożenie. Objęcie 
tym ubezpieczeniem w interesie poszkodowanych także odpowiedzialności 
kierowcy nie powinno prowadzić do rozciągnięcia wynikającej stąd ochrony na 
mienie posiadacza pojazdu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2004 r., 
IV CK 116/03).  
Wskazana ratio legis przemawia za stosowaniem art. 38 ust. 1 pkt 1 in principio 
u.u.o. w sytuacjach, w których pojazd został oddany w posiadanie zależne, zarówno 
do posiadacza zależnego (ubezpieczającego i ubezpieczonego), jak i do 
posiadacza samoistnego będącego właścicielem. Spotykany postulat zacieśnienia 
zastosowania art. 38 ust. 1 pkt 1 in principio u.u.o. w tych sytuacjach jedynie do 
posiadacza zależnego nie uwzględnia tego, że realizacja tego postulatu 
prowadziłaby – podobnie jak rozpatrywane wcześniej objęcie ubezpieczeniem 
odpowiedzialności cywilnej posiadacza zależnego szkody właściciela polegającej 
na zniszczeniu lub uszkodzeniu pojazdu – do zastępowania ubezpieczeniem 
odpowiedzialności cywilnej ubezpieczenia autocasco. 
Wobec jednoznacznego ograniczenia przewidzianego w art. 38 ust. 1 pkt 1 in 
principio u.u.o. wyłączenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń jedynie w 
odniesieniu do wyrządzonych przez kierowcę szkód w mieniu posiadacza, nie ma 
podstaw do rozciągnięcia zastosowania tego przepisu na przypadki wyrządzonej 
przez kierowcę posiadaczowi pojazdu szkody na osobie (zob. uzasadnienie 
uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 2005 r., III 
CZP 99/04). 
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione 
zagadnienie prawne, jak w uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.).