III CZP 145/08

Sygn. akt III CZP 145/08 
 
 
 
UCHWAŁA 
 
Dnia 12 lutego 2009 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Zbigniew Kwaśniewski 
SSN Katarzyna Tyczka-Rote 
 
Protokolant Bożena Kowalska 
 
w sprawie z wniosku A. Bank Polska S.A. we W. 
przy uczestnictwie J. Ł. 
o nadanie klauzuli wykonalności, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 12 lutego 2009 r., 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w C. 
postanowieniem z dnia 14 listopada 2008 r.,  
 
"Czy określenie wysokości odsetek według stopy procentowej 
odsetek maksymalnych, to jest w wysokości czterokrotności stopy 
kredytu lombardowego w bankowym tytule egzekucyjnym spełnia 
wymogi formalne z art. 96 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku 
- Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2002 roku Nr 72 poz. 665 ze zm.)?" 
 
podjął uchwałę: 
 
Oznaczenie w bankowym tytule egzekucyjnym stopy odsetek 
za opóźnienie poprzez posłużenie się formułą "czterokrotności 
wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku 
Polskiego" nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 96 ust 2 
ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (t.j.: Dz.U.                
z 2002 r., Nr 72 poz. 665 ze zm.). 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne wyłoniło się 
w związku z następującym stanem faktycznym.  
Sąd 
Rejonowy 
nadał 
klauzulę 
wykonalności 
bankowemu 
tytułowi  
egzekucyjnemu (b.t.e.) na rzecz banku przeciwko pożyczkobiorcy co do kwoty 
głównej pożyczki oraz należności obejmujących koszty monitów i upomnień, oddalił 
natomiast wniosek w odniesieniu do odsetek za opóźnienie. Według tego Sądu,  
bank w niewłaściwy sposób określił wysokość odsetek w b.t.e., co uniemożliwiało 
weryfikacje prawidłowości ich obliczenia przez dłużnika. Bank zaakceptował 
oddalenie wniosku co do kwoty stanowiącej odsetki umowne za opóźnienie, 
obliczone za okres do wystawienia b.t.e., a zakwestionował w zażaleniu  oddalenie 
wniosku w zakresie dotyczącym takich odsetek powstałych po dacie wystawienia 
tytułu. W uzasadnieniu bank wywodził, że wspomniane odsetki mogły być obliczone  
- zgodnie z umową pożyczki – według stopy procentowej odsetek maksymalnych 
na podstawie art. 359 § 21 k.c. w wysokości czterokrotności stopy kredytu  
lombardowego NBP. Rozpatrując zażalenie banku, Sąd Okręgowy powziął 
poważne wątpliwości, czy taki sposób ujmowania w b.t.e. umownych odsetek za 
opóźnienie, powstałych po  wystawieniu tego tytułu, jest dopuszczalny w związku 
z dość 
restryktywnymi 
wypowiedziami 
Sądu 
Najwyższego 
dotyczącymi 
umieszczania odsetek w b.t.e. zarysowującą się odmienną praktyką orzeczniczą 
Sądów powszechnych, kierującą się nierzadko względami o  charakterze 
pragmatycznym.      
  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
Sąd Okręgowy nie miał wątpliwości co do możliwości obejmowania b.t.e. 
odsetek za opóźnienie, powstałych po wystawieniu tego tytułu. Chodziło tylko 
o możliwy sposób określania tych odsetek w b.t.e. w związku z pojawieniem się 
regulacji prawnej zawartej w art. 359 § 21 k.c., przewidującej tzw. odsetki  
maksymalne. W  praktyce  bankowej wytworzył się bowiem nowy sposób określania 
w umowach kredytowych odsetek za opóźnienie w wyniku odsyłania do stopy 
procentowej kredytu lombardowego NBP. Wysokość odsetek należnych bankowi  

 
3 
miałaby stanowić czterokrotność stopy procentowej tego kredytu, przy tym formuły 
takie umoszczone są także w b.t.e. w części dotyczącej wskazania rozmiaru 
i struktury zadłużenia dłużnika banku (art. 96 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 
1997 r.  – Prawo bankowe; j.t.: Dz.U. z 2002 r., nr 72, poz. 665 ze zm., cyt. dalej  
jako „prawo bankowe”). Powstaje zatem zagadnienie dopuszczalności takiego  
określania wysokości odsetek za opóźnienie w b.t.e. w odniesieniu do odsetek 
powstałych  po jego  wystawieniu.    
Sąd Najwyższy kilkakrotnie wypowiadał się w odniesieniu do odsetek  
umieszczanych  przez  banki w b.t.e. i obejmujących okres opóźnienia dłużnika 
banku po wystawieniu takiego  tytułu. W uchwale z dnia 26 stycznia 1999 r., III CZP 
55/98 (OSNC 1999, z. 6, poz. 106) wyjaśniono, że dopuszczalne jest nadanie 
sądowej klauzuli wykonalności b.t.e., w którym bank zastrzega sobie prawo 
egzekwowania odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia głównego, 
po  wystawieniu tego tytułu. Według Sądu Najwyższego, niezbędna w b.t.e. 
wzmianka o „wymagalności dochodzonego roszczenia” odnosi się jedynie do 
wymagalności objętego b.t.e roszczenia głównego banku, ponieważ art. 481 § 1 
k.c. wymagalność  roszczenia o odsetki za opóźnienie wiąże z upływem czasu 
w postaci opóźnienia w spełnieniu świadczenia głównego. Stanowisko Sądu 
Najwyższego spotkało się z aprobatą w piśmiennictwie.  
W uchwale z dnia 7 lipca 2000 r., III CZP 27/00 (OSNC 2001, z. 1, poz. 3) 
ogólnie stwierdzono, że w b.t.e. wymagane jest oznaczenie wysokości i terminów 
płatności wszelkich odsetek, których egzekucja ma być prowadzona. Jednocześnie  
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że niezależnie od tego, co rozumie się przez odsetki 
ustawowe i umowne (kryterium źródła ich kreacji oraz ustawowa lub umowna ich 
stopa procentowa), nie ma racjonalnych przesłanek do kwestionowania tego, 
że obowiązek wskazania w b.t.e. wysokości i terminów płatności dotyczy 
wszystkich wymienionych rodzajów odsetek. Z brzmienia art. 96 ust. 2 prawa 
bankowego nie wynika bowiem wniosek, że rygory dotyczące odsetek objętych 
b.t.e mogą różnić się w zależności od terminu wymagalności lub sposobu ich 
wyrażenia.  Zróżnicowania takiego nie uzasadniają także względy celowościowe. 
Wskazanie wysokości i terminów płatności odsetek jest niezbędne dla 

 
4 
postępowania egzekucyjnego, ponieważ umożliwiają weryfikację prawidłowości 
dokonanego przez wierzyciela określenia ostatecznego zadłużenia odsetkowego.  
 
Jeżeli nie istnieją żadne przeszkody prawne w zakresie lokowania 
w bankowych umowach kredytowych odpowiednich klauzul dotyczących wysokości 
odsetek za opóźnienie (nawiązujących do treści art. 359 § 21 k.c.), to kwestia 
dopuszczalności umieszczania takich klauzul (lub ich odpowiednich skrótów 
redakcyjnych) w treści b.t.e. powinna być rozważana przy uwzględnieniu 
postanowień dotyczących tzw. formalnych wymagań b.t.e., przewidzianych w art. 
96 ust. 2 prawa bankowego. Przepis ten wymaga oznaczenia w b.t.e. m.in. 
„wysokości zobowiązań dłużnika wraz z odsetkami i terminami ich płatności”. 
W powołanej już uchwale Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2000 r., III CZP 27/00, 
trafnie przyjęto, że regulacja ta odnosi się do wszystkich rodzajów odsetek, które 
w ogóle mogą być umieszczone w b.t.e., w tym także – do odsetek za opóźnienie, 
których wysokość strony określają w umowie bankowej. Wymagane jest zatem nie 
tylko określenie zadłużenia dłużnika od strony strukturalnej (zadłużenie główne, 
zadłużenie uboczne), ale także – wskazanie „wysokości” (rozmiaru) tego 
zadłużenia w odniesieniu do długu głównego i należności pozostałych – w tym 
roszczeń o zapłatę odsetek za opóźnienie. Innymi słowy, umieszczone w b.t.e. 
odsetki za opóźnienie powinny być odpowiednio strukturalnie wyodrębnione 
z innych pozycji składających się na dług dłużnika i jednocześnie odpowiednio 
określone co do wysokości. Określenie wysokości odsetek za opóźnienie możliwe 
jest wówczas, gdy wskazana została kwota stanowiąca podstawę do ich obliczenia, 
podano 
odpowiednią 
stopę 
procentową 
oraz 
okres 
obliczenia 
odsetek 
(okres opóźnienia dłużnika). W ten sposób dłużnik banku uzyskuje pełną możliwość 
zweryfikowania własnego zadłużenia wynikającego z bankowego stosunku 
obligacyjnego i ujętego w b.t.e. Weryfikacja taka umożliwia dłużnikowi podjęcie 
wobec banku odpowiedniej obrony prawnej, jeszcze w postępowaniu klauzulowym 
lub obrony merytorycznej (art. 840 k.p.c.).  
 
Jeżeli nie sposób z góry określić czasu trwania ewentualnego opóźnienia 
dłużnika, to dla określenia wysokości odsetek za opóźnienie pozostaje 
wskazania kwoty stanowiącej podstawę jej obliczenia i wskazania stopy 
procentowej (por. np. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 

 
5 
2000 r., CZP 27/00 (OSNC 2001, z. 1, poz. 3). Powstaje kwestia, czy art. 96 ust. 2 
prawa bankowego dopuszcza dowolny sposób określenia stopy procentowej 
odsetek za opóźnienie, także np. przez odwołanie się do aktualnej stopy 
procentowej kredytu lombardowego NBP. Nie jest wykluczone, że praktyka 
bankowa mogłaby posługiwać się w tym zakresie innymi jeszcze formułami 
prawnymi, a banki – mogłyby próbować umieszczać takie formuły (klauzule) 
w wystawionych b.t.e. Uznanie takiej praktyki za dopuszczalną oznaczałoby 
zaakceptowanie niejako opisowej (pośrednio określonej) stopy procentowej 
w zakresie odsetek za opóźnienie. Należy jednak stwierdzić, że wspomniane 
wcześniej względy możliwości weryfikacji przez dłużnika elementów jego 
zadłużenia umieszczonych w  b.t.e. nie pozwala na przyjmowanie dowolnych 
(np. opisowych) sposobów oznaczania stopy procentowej odsetek za opóźnienie, 
objętych b.t.e. Stopa ta powinna być określona w sposób właściwy dla określenia 
stóp procentowych odnoszących się do innych należności banku znajdujących się 
w tym samym b.t.e., tj. należności głównych i ubocznych. De lege lata brak 
dostatecznego uzasadnienia dla przyjmowania takiej interpretacji, że w omawianym 
zakresie art. 96 ust. 2 prawa bankowego stwarza bankom swobodę formowania 
treści b.t.e. Nie  mogą mieć w tym względzie decydującego znaczenia formułowane 
niekiedy w piśmiennictwie i w praktyce bankowej racje typowo pragmatyczne 
w postaci „racjonalizowania i ułatwiania” określania ostatecznego zadłużenia 
dłużnika banku z tytułu odsetek za opóźnienie.  
 
Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy przyjął, że oznaczenie w b.t.e. 
stopy odsetek za opóźnienie poprzez posłużenie się formułą „czterokrotności 
wysokości kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego” nie spełnia 
wymagań przewidzianych w art. 96 ust. 2 prawa bankowego (art. 390 § 1 k.p.c.).