III CZP 144/07

Sąd Najwyższy2008-02-21
SNCywilneprawo rzeczoweWysokanajwyższy
współwłasnośćnakładyzwrot wartościroszczeniezbycie udziałudarowiznanieruchomośćspłata

Sąd Najwyższy orzekł, że roszczenie o zwrot wartości nakładów na rzecz wspólną przysługuje przeciwko współwłaścicielom z chwili dokonania nakładów, nawet jeśli później zbyto udziały nieodpłatnie.

Sprawa dotyczyła rozliczenia nakładów na nieruchomość wspólną. Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne, czy odpowiedzialność za zwrot wartości nakładów ponoszą aktualni współwłaściciele, czy ci, którzy byli nimi w czasie dokonywania nakładów. Sąd uznał, że roszczenie przysługuje przeciwko współwłaścicielom z chwili dokonania nakładów, niezależnie od późniejszego zbycia udziałów, nawet nieodpłatnego.

Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy w Nowym Sączu, dotyczące odpowiedzialności za zwrot wartości nakładów poniesionych przez jednego ze współwłaścicieli na rzecz wspólną. Sąd Rejonowy w Nowym Targu zniósł współwłasność nieruchomości, przyznając ją wnioskodawcom i zasądzając od nich spłatę na rzecz uczestników, którzy dokonali nakładów. Wnioskodawcy nabyli udziały na podstawie umów darowizn, podobnie jak uczestnicy. Sąd Okręgowy powziął wątpliwość, czy odpowiedzialność za zwrot nakładów ponoszą aktualni współwłaściciele, czy ci z chwili ich dokonania, a także czy ma znaczenie nieodpłatne nabycie udziału. Sąd Najwyższy, opierając się na art. 207 k.c., orzekł, że roszczenie o zwrot wartości nakładów przysługuje przeciwko osobom, które były współwłaścicielami w czasie dokonywania tych nakładów, nawet jeśli później zbyły swoje udziały nieodpłatnie. Podkreślono, że roszczenie to ma charakter obligacyjny, a nie rzeczowy, i nie przechodzi automatycznie na nabywców udziałów, chyba że ustawa stanowi inaczej lub strony zawrą odpowiednią umowę.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Odpowiedzialność ponoszą osoby będące współwłaścicielami w czasie, kiedy dany nakład został dokonany.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że roszczenie o zwrot wartości nakładów ma charakter obligacyjny i przysługuje przeciwko współwłaścicielom z chwili dokonania nakładów, a nie przeciwko aktualnym współwłaścicielom, chyba że ustawa stanowi inaczej. Nie można przenosić mechanizmów z rozliczeń posiadacza z właścicielem (art. 226-227 k.c.) na grunt współwłasności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchwała

Strony

NazwaTypRola
Katarzyna K.osoba_fizycznawnioskodawca
Marcin K.osoba_fizycznawnioskodawca
Marta K.osoba_fizycznawnioskodawca
Maria S.osoba_fizycznauczestnik
Tadeusz S.osoba_fizycznauczestnik
Bronisław T.osoba_fizycznazbywca udziału (wcześniejszy współwłaściciel)
Aniela T.osoba_fizycznazbywca udziału (wcześniejszy współwłaściciel)

Przepisy (7)

Główne

k.c. art. 207

Kodeks cywilny

Współwłaściciele ponoszą wydatki związane z rzeczą wspólną proporcjonalnie do wielkości udziałów. Roszczenie o zwrot wartości nakładów przysługuje przeciwko współwłaścicielom z chwili ich poniesienia.

Pomocnicze

k.c. art. 220

Kodeks cywilny

Dotyczy przedawnienia roszczeń o świadczenia okresowe, ale w kontekście sprawy Sąd Rejonowy uznał je za niezasadne dla roszczenia o rozliczenie nakładów.

k.c. art. 226

Kodeks cywilny

Reguluje rozliczenia między właścicielem a samoistnym posiadaczem rzeczy, ale sąd wskazał na ograniczone możliwości przenoszenia tych zasad na grunt współwłasności.

k.c. art. 227

Kodeks cywilny

Dotyczy rozliczenia nakładów koniecznych przez posiadacza w dobrej wierze.

k.p.c. art. 217 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy dopuszczania dowodów.

k.p.c. art. 233 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy oceny wiarygodności i mocy dowodów.

u.u.w.g.r.

Ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych

Przywołana w kontekście uchwały III CZP 78/73 dotyczącej rozliczenia nakładów na nieruchomości rolne.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Roszczenie o zwrot wartości nakładów ma charakter obligacyjny i przysługuje przeciwko współwłaścicielom z chwili ich poniesienia. Nie można stosować analogii z przepisów o rozliczeniach posiadacza z właścicielem (art. 226-227 k.c.) do rozliczeń między współwłaścicielami. Brak jest podstaw normatywnych do uznania, że nieodpłatne nabycie udziału wpływa na odpowiedzialność za zwrot nakładów poniesionych przed nabyciem.

Odrzucone argumenty

Roszczenie o zwrot wartości nakładów ma charakter prawnorzeczowy i obciąża każdoczesnego współwłaściciela. Obowiązek zwrotu nakładów przechodzi na nabywcę udziału we współwłasności, niezależnie od charakteru zbycia.

Godne uwagi sformułowania

Roszczenie o zwrot wartości nakładów poniesionych przez jednego ze współwłaścicieli na rzecz wspólną przysługuje przeciwko osobom, które były współwłaścicielami w czasie dokonywania tych nakładów, również wtedy, gdy osoby te zbyły swoje udziały nieodpłatnie. Nie można być obciążonym cudzym zobowiązaniem, jeżeli ustawa wyraźnie tak nie stanowi. Z użycia w art. 207 k.c. określenia „współwłaściciele” wynika, że chodzi o każdoczesnego współwłaściciela, bez żadnych ograniczeń podmiotowych.

Skład orzekający

Marek Sychowicz

przewodniczący

Hubert Wrzeszcz

członek

Krzysztof Pietrzykowski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie kręgu podmiotów odpowiedzialnych za zwrot wartości nakładów na rzecz wspólną, w szczególności w przypadku zbycia udziałów we współwłasności."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy nakłady zostały poniesione przed zbyciem udziału. Nie dotyczy sytuacji, gdy strony umownie uregulowały inaczej odpowiedzialność.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu rozliczeń między współwłaścicielami, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego ma istotne znaczenie praktyczne dla obrotu nieruchomościami i rozliczeń majątkowych.

Kto odpowiada za nakłady na wspólną nieruchomość po sprzedaży udziału? Sąd Najwyższy wyjaśnia.

Dane finansowe

WPS: 302 715 PLN

spłata: 131 115 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Uchwała z dnia 21 lutego 2008 r., III CZP 144/07 
 
Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący) 
Sędzia SN Hubert Wrzeszcz 
Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Katarzyny K., Marcina K. i Marty K. przy 
uczestnictwie Marii S. i Tadeusza S. o zniesienie współwłasności, po 
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 21 lutego 2008 r. 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Nowym Sączu 
postanowieniem z dnia 31 października 2007 r.: 
"Czy odpowiedzialność z tytułu zaspokojenia roszczeń współwłaściciela, który 
dokonał nakładów na rzecz wspólną ponoszą osoby będące współwłaścicielami 
tejże rzeczy w chwili orzekania o odpowiedzialności z tego tytułu, czy też osoby 
będące współwłaścicielami w czasie, kiedy dany nakład został dokonany oraz czy w 
tym zakresie ma znaczenie fakt, iż aktualny współwłaściciel rzeczy zobowiązany 
ewentualnie do zwrotu wartości nakładów nabył udział we współwłasności na 
podstawie umowy o charakterze nieodpłatnym?" 
podjął uchwałę: 
 
Roszczenie o zwrot wartości nakładów poniesionych przez jednego ze 
współwłaścicieli na rzecz wspólną przysługuje przeciwko osobom, które były 
współwłaścicielami w czasie dokonywania tych nakładów, również wtedy, gdy 
osoby te zbyły swoje udziały nieodpłatnie. 
 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 29 maja 2007 r. Sąd Rejonowy w Nowym Targu zniósł 
współwłasność nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 
15 420 w ten sposób, że przyznał ją na rzecz wnioskodawców Katarzyny K., 
Marcina K. i Marty K. po 1/3 części oraz zasądził od wnioskodawców solidarnie na 
rzecz uczestników kwotę 131 115 zł tytułem spłat, rozkładając ją na raty. Sąd 

Rejonowy ustalił, że współwłaścicielami nieruchomości są wnioskodawcy Katarzyna 
K., Marcin K. i Marta K. po 1/4 części każdy z nich oraz uczestnicy Maria S. i 
Tadeusz S. w 1/4 części na prawach małżeńskiej wspólności ustawowej. Zarówno 
wnioskodawcy, jak i uczestnicy postępowania nabyli swoje udziały na podstawie 
sporządzonych w formie aktów notarialnych umów darowizn od rodziców Katarzyny 
K. i Marii S., tj. od Bronisława T. i jego żony Anieli T. Rodzice Katarzyny K. i Marii S. 
wybudowali dom mieszkalny parterowy z poddaszem, murowany, obejmujący 5 izb. 
W dniu 26 lutego 1980 r. Bronisław i Aniela T. darowali swojej córce Marii S. i jej 
mężowi Tadeuszowi S. 1/4 część tej nieruchomości. Decyzją z dnia 26 lipca 1980 r. 
Bronisław T. i Maria S. uzyskali pozwolenie na rozbudowę budynku mieszkalnego i 
jego przebudowę. (...) Nakłady związane z rozbudową i nadbudową zostały 
dokonane w całości przez uczestników postępowania przed dniem 27 sierpnia 
1992 r., kiedy Bronisław i Aniela T. umową darowizny przenieśli cały swój udział we 
własności tej nieruchomości (3/4 części) po 1/4 części na rzecz wnioskodawców. 
Wartość nieruchomości objętej zniesieniem współwłasności ustalono na kwotę 
302 715 zł, a wartość nakładów dokonanych przez uczestników na kwotę 73 915 zł. 
Sąd Rejonowy ustalił wartość udziału każdego ze współwłaścicieli na kwotę 57 200 
zł, odejmując od wartości nieruchomości wartość nakładów, a następnie dzieląc 
otrzymaną wartość stosownie do udziałów przysługujących wnioskodawcom i 
uczestnikom. Spłatę zasądzoną na rzecz uczestników od wnioskodawców Sąd 
ustalił na kwotę 131 115 zł, na którą składa się wartość 1/4 części nieruchomości 
przed dokonaną rozbudową, tj. 57 200 zł oraz wartość nakładów. Sąd Rejonowy, 
odnosząc się do podnoszonego przez wnioskodawców zarzutu przedawnienia 
roszczenia o rozliczenie nakładów, przyjął jego niezasadność na podstawie art. 220 
k.c. 
Wnioskodawcy wnieśli apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w części 
zasądzającej spłatę od wnioskodawców na rzecz uczestników, zarzucając 
naruszenie art. 220 k.c. oraz art. 217 § 1 i art. 233 § 1 k.p.c. 
Sąd Okręgowy, rozpoznając apelację, powziął przedstawioną w zagadnieniu 
prawnym wątpliwość co do tego, czy odpowiedzialność z tytułu zaspokojenia 
roszczeń współwłaściciela, który dokonał nakładów na rzecz wspólną, ponoszą 
osoby będące współwłaścicielami rzeczy w chwili orzekania o odpowiedzialności z 
tego tytułu, czy też osoby będące współwłaścicielami w czasie, kiedy nakład został 
dokonany, oraz czy ma znaczenie fakt, że aktualny właściciel rzeczy, zobowiązany 

ewentualnie do zwrotu wartości nakładów, nabył udział we współwłasności na 
podstawie umowy darowizny. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy było już rozważane 
przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 10 maja 2006 r., III CZP 11/06 (OSNC 
2007, nr 3, poz. 38), zgodnie z którą roszczenie o zwrot wartości nakładów 
poczynionych przez jednego ze współwłaścicieli na nieruchomość wspólną 
przysługuje przeciwko osobom, które były współwłaścicielami w czasie 
dokonywania tych nakładów. Sąd Okręgowy powziął jednak wątpliwość, czy 
stanowisko zajęte w uchwale odnosi się również do nieodpłatnego zbycia udziału 
we współwłasności. 
W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że podstawę 
prawną rozliczeń z tytułu nakładów poniesionych przez współwłaścicieli na rzecz 
wspólną stanowi art. 207 k.c., rozbieżne są natomiast wypowiedzi w kwestii 
podmiotu obowiązanego w sytuacji, gdy po dokonaniu nakładów nastąpiło zbycie 
udziału we współwłasności. Zgodnie z jednym poglądem, roszczenie o zwrot 
nakładów przysługuje współwłaścicielowi, który je poniósł, przeciwko osobom 
będącym współwłaścicielami w chwili dokonania nakładów, według drugiego 
natomiast, wspomniane roszczenie przysługuje przeciwko aktualnym 
współwłaścicielom rzeczy stosownie do wielkości ich udziałów we współwłasności. 
Pierwszy pogląd został przedstawiony w uchwale z dnia 10 maja 2006 r., III 
CZP 11/06. W ocenie Sądu Najwyższego, roszczeń powstających w sytuacjach 
unormowanych w art. 207 k.c. nie można uznać za wynikające z obligacji realnej, 
ponieważ do zobowiązań realnych, tak jak do praw rzeczowych, ma zastosowanie 
zasada numerus clausus i mogą być one powołane do życia tylko w wypadkach 
wyraźnie przewidzianych przez ustawę, nikt bowiem nie może być obciążony 
cudzym zobowiązaniem, jeżeli ustawa wyraźnie tak nie stanowi. Zgodnie z uchwałą 
z dnia 19 grudnia 1973 r., III CZP 78/73 (OSNCP 1974, nr 10, poz. 165), w 
wypadku nabycia współwłasności nieruchomości rolnej na podstawie przepisów 
ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw 
rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250) współwłaściciele mogą w postępowaniu o zniesienie 
współwłasności domagać się rozliczenia nakładów poczynionych na tę 
nieruchomość przed datą powstania współwłasności. Z kolei w postanowieniu z 
dnia 5 grudnia 1997 r., I CKN 558/97 (OSNC 1998, nr 7-8, poz. 112) Sąd 

Najwyższy stwierdził, że roszczenie o zwrot nakładów dokonanych na przedmiot 
współwłasności jest roszczeniem o charakterze obligacyjnym, a jako takie może być 
kierowane przeciwko współwłaścicielowi, który nabył udział we współwłasności tego 
przedmiotu, na który poczynione zostały nakłady. W razie dalszego odpłatnego 
zbycia udziału we współwłasności tego przedmiotu, kolejnego nabywcy nie łączy już 
z byłym współwłaścicielem żaden stosunek zobowiązaniowy, chyba że co innego 
wynika z umowy między zbywcą i nabywcą (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 
marca 1997 r., II CKN 57/96, OSNC 1997, nr 6-7, poz. 92). 
Odmienny pogląd został wypowiedziany przez Sąd Najwyższy w 
postanowieniu z dnia 18 marca 1999 r., I CKN 928/97 (nie publ.), w którym 
stwierdzono, że odpowiedzialność z tytułu rozliczenia wydatków na rzecz wspólną 
(art. 207 k.c.) ponosi każdoczesny współwłaściciel rzeczy, gdyż roszczenia te mają 
charakter prawnorzeczowy. W ocenie Sądu Najwyższego, przyłączającego się do 
stanowiska zajętego w uchwale z dnia 6 stycznia 1980 r., III CZP 80/79 (OSNCP 
1980, nr 9, poz. 157), z użycia w art. 207 k.c. określenia „współwłaściciele” wynika, 
że chodzi o każdoczesnego współwłaściciela, bez żadnych ograniczeń 
podmiotowych. Oznacza to, że nakłady dokonane przez jednego ze współwłaścicieli 
mają charakter rzeczowy w tym sensie, że pozostali współwłaściciele obowiązani są 
rozliczyć się z nim proporcjonalnie do wielkości swoich udziałów w rzeczy wspólnej, 
przy czym w razie zbycia udziału, obowiązek ten przechodzi na nabywcę. Takie 
samo zapatrywanie zostało wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 
2003 r., V CK 141/02 (nie publ.). (...) 
Swoistość relacji między współwłaścicielami, odzwierciedlona także w 
przyjętej w art. 207 k.c. terminologii, skłania do przeprowadzenia analizy powstania 
i obowiązku zaspokojenia roszczeń z tytułu wydatków poczynionych na rzecz w 
ścisłym związku z treścią przepisów o współwłasności, a zwłaszcza o zarządzie 
rzeczą wspólną. Ze względu na odmienne relacje między współwłaścicielami oraz 
między właścicielem i posiadaczem, przenoszenie ocen prawnych, dokonywanych 
na tle art. 226 i 227 k.c., do rozważanego zagadnienia prawnego, może 
następować jedynie w bardzo ograniczonym zakresie. Ocena rozważanego 
zagadnienia powinna zatem być dokonana w ścisłym związku z treścią przepisów 
kodeksu cywilnego o współwłasności, a zwłaszcza przepisów regulujących 
obowiązek ponoszenia wydatków na rzecz wspólną. Podstawą wniosków w tym 
zakresie powinna być analiza treści tych przepisów, nie zaś ogólne, teoretyczne 

założenia dotyczące charakteru prawnego roszczeń wynikających z zobowiązań 
realnych. Taki model badania charakteru prawnego roszczenia jest stosowany w 
zakresie rozliczania nakładów poniesionych przez posiadacza na cudzą rzecz; 
konkluzje o osobie obowiązanej do zwrotu nakładów wyprowadza się z interpretacji 
art. 226 i 227 k.c., następnie zaś określa, jaki wobec brzmienia tych przepisów jest 
charakter prawny roszczeń, przysługujących posiadaczowi. Ponadto, jak wynika z 
wykładni art. 226 i 227 k.c., ustalenie podmiotu odpowiedzialnego z tytułu nakładów 
(wydatków) zależy nie tylko od charakteru prawnego roszczeń powstających w razie 
poniesienia nakładów (wydatków), ale także od określenia chwili ich powstania i 
wymagalności. 
Podnoszone w literaturze twierdzenie o powstawaniu między właścicielem i 
posiadaczem zobowiązania realnego, z którego roszczenie przysługuje 
posiadaczowi, dokonującemu nakładów, przeciwko właścicielowi rzeczy w chwili 
wystąpienia o jej windykację, jest tłumaczone w ten sposób, że z art. 226 i 227 k.c. 
wynika, iż dopiero w chwili zwrotu rzeczy jest możliwe określenie okoliczności 
pozwalających ustalić wielkość roszczenia posiadacza. Podnosi się w 
szczególności, że skoro fakt pokrycia nakładów koniecznych w korzyściach 
uzyskanych z rzeczy oraz zwiększenia wartości rzeczy w chwili jej wydania 
właścicielowi może być badany dopiero w razie zwrotu rzeczy, roszczenie o 
rozliczenie nakładów przysługuje przeciwko temu, kto w chwili wydania rzeczy był 
jej właścicielem. W razie zbycia rzeczy po dokonaniu nakładów przez posiadacza 
można więc twierdzić, że roszczenie posiadacza nie ma wyłącznie charakteru 
względnego, przyjęcie bowiem, że powstało ono z chwilą dokonania nakładu 
przeciwko ówczesnemu właścicielowi, a obecnie przysługuje przeciwko innemu 
podmiotowi, będącemu właścicielem w chwili zwrotu rzeczy, nakazywałoby 
konsekwentnie uznać, iż osoba dłużnika została wyznaczona już w związku z 
nabyciem własności rzeczy, na którą zostały poczynione nakłady. 
Z argumentacji odnoszącej się do rozliczeń właściciela i posiadacza można 
niejako a contrario wywodzić wnioski co do przypadku rozliczeń między 
współwłaścicielami, jednakże przepisy kodeksu cywilnego regulujące 
współwłasność rzeczy nie dają podstaw do przeprowadzenia analogicznego 
wnioskowania, a w konsekwencji do uznania, że ma tu miejsce podobny 
mechanizm wyznaczania podmiotu obowiązanego do zapłaty za wydatki przez 

osadzenie go w sytuacji prawnorzeczowej bycia współwłaścicielem rzeczy w 
związku z nabyciem udziału. 
Z art. 207 k.c. nie wynika, by roszczenie przysługujące współwłaścicielowi z 
tego tytułu miało cechy właściwe dla roszczeń wynikających z obligacji realnej. 
Ustawodawca ani wprost, ani w sposób pośredni nie wskazał, by roszczenie o zwrot 
odpowiedniej części wydatków było roszczeniem innym niż względne, czyli 
powstające, istniejące i realizowane w stosunkach między współwłaścicielem, który 
poniósł wydatki i podmiotem, który w chwili ich poniesienia był obowiązany do 
zapłaty odpowiedniej części wydatków. Ustawodawca, normując powstanie prawa 
względnego o rozszerzonej skuteczności, musiałby w sposób wyraźny określić jego 
cechy, przede wszystkim przez rozstrzygnięcie o skuteczności względem 
każdoczesnego współwłaściciela, czyli względem podmiotu będącego 
współwłaścicielem w chwili wystąpienia z żądaniem. Takiego wskazania art. 207 
k.c. nie zawiera, stanowiąc tylko, że współwłaściciele ponoszą wydatki; w razie 
nadania roszczeniu cech właściwych dla roszczeń wynikających z zobowiązań 
realnych powinno nastąpić wprost określenie cech takiego roszczenia. Jak 
zauważył Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 10 maja 2006 r., III CZP 
11/06, roszczenia te podlegają – tak jak prawa rzeczowe – zasadzie numerus 
clausus, to zaś powodowałoby, że nie tylko sam fakt istnienia takiego roszczenia, 
ale także jego konkretne cechy musiałyby być ukształtowane w ustawie, 
ustawodawca bowiem w dziedzinie praw rzeczowych decyduje nie tylko o katalogu 
takich praw, lecz również o konkretnym kształcie normatywnym każdego z nich. Z 
interpretacji art. 207 k.c. trudno natomiast wywodzić, że zostały spełnione opisane 
wymagania, niezbędne do przyjęcia, że roszczenie o zwrot wydatków wynika z 
obligacji realnej i jako takie ma ściśle określone przez ustawodawcę cechy. 
Odmiennie niż przyjął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 18 marca 1999 r., 
I CKN 928/97, i w wyroku z dnia 25 lipca 2003 r., V CK 141/02, sformułowanie art. 
207 k.c., że „współwłaściciele ponoszą wydatki”, nie uzasadnia zatem stwierdzenia, 
iż obowiązek zwrotu nakładów obciąża każdoczesnego współwłaściciela, w tym 
nabywcę udziału, skoro o tej „każdoczesności” ustawodawca nie rozstrzygnął 
wprost w art. 207 k.c. ani w innych przepisach o współwłasności. 
Brak także podstaw do przyjęcia, że roszczenie o zapłatę odpowiedniej części 
wydatków powstaje w innej chwili niż poniesienie tych wydatków. Skoro wydatki są 
dokonywane w związku z czynnościami zarządu rzeczą i z zachowaniem zasad 

zarządu rzeczą wspólną, brak powodów i argumentów, aby roszczenie o zapłatę 
odpowiedniej części wydatków przez współwłaściciela, który pierwotnie nie 
uczestniczył w ich poniesieniu, powstawało w innej chwili niż poniesienie wydatku 
przez innego współwłaściciela. O trafności takiego wnioskowania można pośrednio 
wnioskować z użytego w art. 207 in fine k.c. sformułowania „współwłaściciele 
ponoszą”. Użycie czasu teraźniejszego oraz stanowczej formy czasownika 
„ponoszą”, przemawia za uznaniem, że roszczenie o zapłatę części wydatków, 
odpowiedniej do wielkości udziału, powstaje z chwilą poniesienia wydatków 
związanych z rzeczą, wynikających z czynności dokonanej zgodnie z zasadami 
zarządu rzeczą wspólną. 
Z przepisów kodeksu cywilnego o współwłasności nie wynika, by powstanie 
roszczenia następowało w innej chwili, np. zwrotu rzeczy. Stosowane w art. 226 i 
676 k.c. kryterium „zwrotu rzeczy” jest nieprzydatne w odniesieniu do 
współwłasności, z istoty której nie wynika, by w ogóle mogła i powinna być 
przewidywana chwila „zwrotu rzeczy”. Przyjęcie takiego kryterium byłoby także 
sprzeczne z charakterem i celem art. 207 k.c., który reguluje stosunki w czasie 
trwania współwłasności. W przeciwnym razie ustawodawca zmuszałby 
współwłaścicieli do znoszenia współwłasności, aby w odniesieniu do zwrotu rzeczy 
mogli dokonać rozliczenia roszczeń uregulowanych w art. 207 k.c. Należy zatem 
przyjąć, że roszczenie o zapłatę odpowiedniej do udziału części wydatków powstaje 
z chwilą ich dokonania i od tej chwili może być dochodzone przez współwłaściciela, 
który poniósł wydatki. 
Za takim samym wnioskiem przemawiają dalsze argumenty. W art. 207 k.c. 
widoczne jest rozdzielenie uprawnień do pobierania pożytków i innych przychodów 
oraz obowiązku ponoszenia wydatków. Nie budzi wątpliwości, że w razie 
korzystania z rzeczy zgodnie z modelem określonym w art. 206 i 207 k.c., czyli bez 
dokonania podziału rzeczy quoad usum, powstają roszczenia o wydanie pożytków i 
innych przychodów, nie powinno być zatem kwestionowane także powstawanie 
roszczeń o zwrot wydatków z chwilą ich poniesienia, a nie w oddaleniu do tej chwili. 
Nawiązując do art. 226 k.c., należy także zauważyć, że między tym przepisem i art. 
207 k.c. występuje istotna różnica; w stanach faktycznych, objętych działaniem art. 
226 k.c. korzyści są rozliczane razem z nakładami, a posiadacz może żądać jedynie 
finalnej różnicy między tymi wielkościami. Ten mechanizm i stosowane w nim 
kryteria nawiązują do zasad rozliczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, 

zmodyfikowanych wprowadzeniem przesłanki dobrej albo złej wiary posiadacza i 
rodzajów nakładów (koniecznych i innych). Na tle art. 207 k.c. wszystkie korzyści i 
obciążenia związane z rzeczą wspólną są natomiast rozliczane odrębnie; przepis 
ten z jednej strony daje współwłaścicielowi uprawnienie do żądania pożytków i 
innych przychodów, z drugiej zaś stanowi o ponoszeniu przez niego wydatków i 
ciężarów. Charakterystyczny dla art. 226 k.c. system rozliczeń wiążący korzyści z 
nakładami powoduje, że uzasadnione jest stanowisko, iż roszczenie o zwrot 
nakładów przysługuje posiadaczowi przeciwko aktualnemu właścicielowi rzeczy. 
Takie powiązanie nie występuje w wypadku współwłasności, na tle której, zgodnie z 
art. 207 k.c., odrębnie są oceniane korzyści (pożytki i inne przychody z rzeczy), a 
odrębnie wydatki i ciężary. 
Także z punktu widzenia interesów współwłaściciela, który dokonał wydatków, 
bardziej klarowna jest sytuacja, gdy zna on dłużnika, przeciwko któremu powstało i 
przysługuje mu roszczenie. Przy założeniu, że roszczenie o zapłatę ma cechy 
roszczenia wynikającego z zobowiązań realnych, zmiana dłużnika następowałaby 
wraz ze zbyciem udziału, na które wierzyciel – współwłaściciel, który poniósł 
wydatki – nie miałby wpływu. Następująca w ten sposób zmiana dłużnika mogłaby 
wprowadzić stan niepewności w sytuacji wierzyciela, który ponosił wydatki na rzecz; 
skoro wraz ze zbyciem udziału z punktu widzenia wierzyciela miałaby nastąpić 
zmiana dłużnika bez konieczności uzyskania zgody wierzyciela, byłoby niezbędne 
wyraźne rozstrzygnięcie o tym w ustawie przez jednoznaczne określenie, iż 
roszczenie o rozliczenie wydatków, powstające w stosunku współwłasności, w razie 
zbycia udziału będzie przysługiwać przeciwko każdoczesnemu współwłaścicielowi, 
a więc również nabywcy udziału. Byłaby to swoista zmiana dłużnika następująca ex 
lege. Nic natomiast nie stoi na przeszkodzie dokonaniu zmiany dłużnika przy 
zachowaniu przesłanek określonych w art. 519 § 2 k.c., a więc na podstawie umowy 
zawartej między wierzycielem a osobą trzecią (nabywcą udziału we 
współwłasności) albo umowy zawartej między dłużnikiem a osobą trzecią za zgodą 
wierzyciela. 
Przedstawionej oceny nie zmienia fakt nieodpłatnego nabycia udziału we 
współwłasności. Z art. 207 k.c. nie wynika, by jakąkolwiek modyfikację reguł 
rozliczeń między współwłaścicielami ustawodawca wiązał z nieodpłatnym 
charakterem nabycia udziału; przeciwnie, podobnie jak w wypadku unormowania 
rozliczeń między właścicielem i posiadaczem samoistnym rzeczy wspólnej, 

ustawodawca w ogóle nie wypowiedział się w kwestii skutków zbycia udziału po 
dokonaniu wydatku. Jest zatem oczywiste, że tym bardziej nie określił żadnej 
zależności między odpłatnym albo nieodpłatnym charakterem zbycia udziału we 
współwłasności a odpowiedzialnością z tytułu rozliczeń wydatków poczynionych 
przed rozporządzeniem udziałem. W braku podstaw normatywnych nie można więc 
uznawać, że odpłatny albo nieodpłatny charakter zbycia udziału ma wpływ na 
odpowiedzialność z tytułu roszczeń uregulowanych w art. 207 k.c. 
Wyraźne rozstrzygnięcie w ustawie o istnieniu opisanej zależności byłoby 
wymagane tym bardziej, że o sposobie zbycia udziału decyduje zbywca udziału 
(dłużnik), natomiast podmiot uprawniony (wierzyciel) nie ma żadnego wpływu na to, 
czy rozporządzenie udziałem nastąpi odpłatnie, czy nieodpłatnie. Tymczasem 
charakter zbycia decydowałby o kwestii istotnej dla wierzyciela – o zmianie 
dotychczasowego dłużnika, przeciwko któremu wierzycielowi przysługiwały 
roszczenia z art. 207 k.c. 
Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w uchwale.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI