III CZP 143/08

Uchwała z dnia 12 lutego 2009 r., III CZP 143/08 
 
Sędzia SN Mirosław Bączyk (przewodniczący) 
Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski 
Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa prokury Niestandaryzowanego 
Sekurytyzacyjnego Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w W. przeciwko Ewie D. 
o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 12 
lutego 2009 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w 
Kielcach postanowieniem z dnia 28 listopada 2008 r.: 
"1. Czy przy rozpoznawaniu zażalenia na zarządzenie przewodniczącego 
wzywające stronę do uzupełnienia opłaty od pozwu po stwierdzeniu braku podstaw 
do wydania nakazu zapłaty (art. 486 § 1 k.p.c.) dopuszczalne jest badanie zarzutów 
dotyczących niewydania nakazu zapłaty?, 
a w przypadku udzielenia na powyższe pytanie odpowiedzi twierdzącej: 
2. Czy wyciąg z ksiąg rachunkowych funduszu sekurytyzacyjnego, określony 
w art. 194 ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz.U. Nr 
146, poz. 1546 ze zm.), stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 485 § 1 pkt 
1 k.p.c.?" 
podjął uchwałę: 
 
Przy rozpoznawaniu zażalenia na zarządzenie przewodniczącego, 
wzywające stronę do uzupełnienia opłaty od pozwu, nie podlega badaniu 
zasadność stwierdzenia przez sąd braku podstaw do wydania nakazu zapłaty 
w postępowaniu nakazowym; 
odmówił podjęcia uchwały w pozostałym zakresie. 
 
Uzasadnienie 
 
Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienia prawne powstały przy 
rozpoznawaniu przez Sąd Okręgowy w Kielcach zażalenia na zarządzenie 

przewodniczącego, wydane w sądzie pierwszej instancji, wzywające do uiszczenia 
brakującej części opłaty sądowej od pozwu. Wezwanie było skutkiem stwierdzenia 
braku podstaw do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym i 
skierowania sprawy do rozpoznania w postępowaniu upominawczym. Powód 
wykazywał swoją wierzytelność wyciągiem z ksiąg rachunkowych funduszu 
sekurytyzacyjnego. W uzasadnieniu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia 
brakującej części opłaty wyjaśniono, że wyciąg ten nie został uznany za dokument 
urzędowy w rozumieniu art. 485 § 1 pkt 1 k.p.c., wprawdzie bowiem art. 194 ustawy 
z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz.U. Nr 146, poz. 1546 ze 
zm.) nadaje mu moc prawną dokumentu urzędowego, jednak porównanie treści 
tego przepisu z art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe 
(jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.) wskazuje, że dokumenty 
wymienione w obydwu przepisach zostały przez ustawodawcę potraktowane 
jednakowo. Skoro zatem wyciąg z ksiąg bankowych, także mający moc prawną 
dokumentu urzędowego, objęty został w postępowaniu nakazowym odrębną 
regulacją (art. 485 § 3 k.p.c.) i stanowi jedynie fakultatywną podstawę wydania 
nakazu zapłaty – przy czym konieczne jest dołączenie dowodu doręczenia 
dłużnikowi pisemnego wezwania do zapłaty – to podobnie należy potraktować 
wyciąg z ksiąg rachunkowych funduszu sekurytyzacyjnego, którego pominięcie w 
powołanym przepisie można uznać za przeoczenie. Przypisanie wyciągowi z ksiąg 
rachunkowych funduszu sekurytyzacyjnego waloru dokumentu urzędowego w 
rozumieniu art. 485 § 1 pkt 1 k.p.c. oznaczałoby, zdaniem przewodniczącego, że 
ustawodawca przyznał więcej uprawnień funduszowi sekurytyzacyjnemu, który jest 
z reguły nabywcą wierzytelności bankowych, niż wierzycielowi pierwotnemu, czyli 
bankowi, a takie wnioskowanie nie ma racjonalnych podstaw. 
Powód wniósł zażalenie na zarządzenie wzywające go do uzupełnienia opłaty, 
kwestionując trafność stanowiska o braku podstaw do wydania nakazu zapłaty na 
podstawie przedstawionego przez niego wyciągu. 
Sąd Okręgowy, rozpatrując zażalenie, powziął wątpliwości prawne, którym dał 
wyraz w przedstawionym do rozstrzygnięcia zagadnieniu prawnym. (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Badanie podstaw wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym należy 
do czynności zastrzeżonych dla sądu i podejmowanych na posiedzeniu niejawnym 
(art. 4841 k.p.c.). Pozytywna ocena występowania tych podstaw znajduje swój 

wyraz w wydaniu przez sąd orzeczenia – nakazu zapłaty (art. 485 k.p.c.). Ocena 
negatywna nie przybiera obecnie postaci orzeczenia; uzasadnia jedynie 
sporządzenie na podstawie art. 157 § 3 k.p.c. notatki urzędowej, potwierdzającej 
odbycie posiedzenia i jego wynik, tj. zaniechanie wydania nakazu zapłaty z powodu 
braku przesłanek. Ocena ta, dokonana przez sąd, obliguje przewodniczącego do 
nadania sprawie dalszego biegu. Ten obowiązek ujęty został w art. 486 k.p.c. i 
wyraża się w powinności skierowania sprawy na rozprawę lub na posiedzenie 
niejawne, jeśli sprawa może być rozpoznana na takim posiedzeniu. Przedstawiona 
konstrukcja zastąpiła obowiązujący wcześniej kształt postępowania nakazowego, w 
którym zarówno pozytywna jak i negatywna decyzja sądu przybierała postać 
orzeczenia. W razie stwierdzenia, że nie zachodzą ustawowe przesłanki do 
wydania nakazu zapłaty sąd był zobowiązany do wydania postanowienia o 
odmowie wydania nakazu zapłaty; postanowienie to było zaskarżalne i podlegało 
kontroli instancyjnej (dawny art. 489 k.p.c.). Dokonana zmiana przepisów o 
postępowaniu nakazowym powszechnie uważana jest za realizację koncepcji o 
przyznaniu sądowi swobody decyzyjnej w zakresie rozpoznania sprawy w 
postępowaniu nakazowym i wyjęciu tej kwestii spod kontroli instancyjnej. Jest to 
istotna wskazówka, która musi być uwzględniona przy rozpatrywaniu 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy problemu. 
Powierzony przewodniczącemu w art. 486 k.p.c. obowiązek nadania dalszego 
biegu sprawie, w której – pomimo wniosku powoda – nie wydano nakazu zapłaty, 
mieści w sobie konieczność sprawdzenia, czy pozew jest prawidłowo opłacony, 
zgodnie bowiem z art. 130 § 1 k.p.c., pismo procesowe nie może otrzymać 
właściwego biegu, jeżeli nie uiszczono od niego prawidłowej opłaty. Pozew w 
postępowaniu nakazowym podlega opłacie obniżonej (art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 
28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz.U. Nr 167, poz. 
1398 ze zm. – dalej: "u.k.s.c."), przy czym ulga przestaje obowiązywać z chwilą 
stwierdzenia braku podstaw do wydania nakazu zapłaty. Czynności podejmowane 
przez przewodniczącego w wypadku stwierdzenia przez sąd braku podstaw do 
wydania nakazu zapłaty polegają zatem na sprawdzeniu, czy pozew jest należycie 
opłacony, aby mógł zostać rozpoznany w postępowaniu upominawczym lub w 
postępowaniu zwykłym i na ewentualnym wezwaniu powoda do uzupełnienia 
brakującej opłaty. Po stwierdzeniu prawidłowego opłacenia pozwu przewodniczący 
kieruje sprawę na rozprawę albo posiedzenie niejawne. 

Nie budzi wątpliwości, że stanowisko sądu o braku podstaw do wydania 
nakazu zapłaty nie przybiera kształtu postanowienia i nie jest czynnością 
podlegającą zaskarżeniu w drodze zażalenia na podstawie art. 394 § 1 k.p.c. 
Procesowym wyrazem tego stanowiska jest skierowanie przez przewodniczącego 
sprawy na rozprawę albo posiedzenie po przeprowadzeniu postępowania mającego 
za cel należyte opłacenie tego pisma. Zarządzenie przewodniczącego, określające 
dalszy bieg sprawy, również nie jest zaskarżalne, podlega natomiast zaskarżeniu 
zarządzenie określające wymiar opłaty należnej od pozwu (art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c.). 
Rozwiązania wymaga kwestia, czy w toku postępowania o ustalenie i 
uzupełnienie należnej opłaty od pozwu możliwe jest poddanie ocenie zasadności 
stanowiska o braku podstaw do wydania nakazu zapłaty i skierowaniu sprawy do 
rozpoznania w innym postępowaniu w drodze zastosowania art. 380 w związku z 
art. 397 § 2 k.p.c. 
Artykuł 380 k.p.c. poszerza zakres rozpoznania sądu odwoławczego, 
obejmując nim również postanowienia wydane w toku postępowania przed sądem 
pierwszej instancji, poprzedzające wydanie zaskarżonego orzeczenia. Środek ten 
jest uznawany za instytucję szczególną, niestanowiącą środka odwoławczego. W 
doktrynie i w orzecznictwie nie budzi wątpliwości możliwość odpowiedniego 
zastosowania art. 380 k.p.c. w toku postępowania zażaleniowego na podstawie 
odesłania z art. 397 § 2 k.p.c., dyskusyjny jest jednak zakres jego zastosowania. 
Wyrażane są zapatrywania, że jego rola ogranicza się do przypadków 
rozpatrywania zażaleń na postanowienia kończące postępowanie w sprawie, gdyż 
w zasadzie tylko one są poprzedzone pewną liczbą postanowień niepodlegających 
oddzielnemu zaskarżeniu. Pozostałe zaskarżalne postanowienia zwykle nie są 
powiązane z wcześniej wydanymi orzeczeniami, które rzutują na ich treść. 
W praktyce orzeczniczej art. 380 k.p.c. znajduje z reguły zastosowanie przy 
rozpoznawaniu zażaleń na postanowienia kończące postępowanie w sprawie, 
jednak nie został wypowiedziany pogląd o ograniczeniu jego stosowania tylko do 
tego rodzaju postępowań zażaleniowych (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 
dnia 11 sierpnia 1999 r., I CKN 367/99, OSNC 2000, nr 3, poz. 48, z dnia 21 
listopada 2001 r., I CZ 165/01, OSNC 2002, nr 7-8, poz. 102 i z dnia 9 lipca 2004 r., 
II CK 69/04, "Izba Cywilna" 2005, nr 2, s. 49). Takiego stanowiska nie uzasadnia 
brzmienie art. 380 w związku z art. 397 § 2 k.p.c., zwłaszcza że również 
postanowienie niekończące postępowania w sprawie może być poprzedzone 

niezaskarżalnymi postanowieniami, które miały wpływ na zawarte w nim 
rozstrzygnięcie. Należy zatem przyjąć dopuszczalność zastosowania art. 380 k.p.c. 
w toku postępowania wywołanego zażaleniem na postanowienie (zarządzenie) 
niekończące postępowania w sprawie. 
Z brzmienia art. 380 k.p.c. wynika, że przewidziana w nim możliwość poddania 
kontroli niezaskarżalnych odrębnie czynności sądowych odnosi się jedynie do 
postanowień, nie dotyczy natomiast zarządzeń przewodniczącego. Artykuł 362 
k.p.c. nakazuje stosowanie przepisów o postanowieniach odpowiednio do 
zarządzeń przewodniczącego i odsyła wyraźnie wyłącznie do art. 354-361 k.p.c., 
nie ma zatem normatywnych podstaw do przenoszenia rozwiązania zawartego w 
art. 380 k.p.c. na czynności przewodniczącego. Taki pogląd dominuje również w 
piśmiennictwie, a jednostkowe odmienne zapatrywanie nie zostało poparte 
argumentacją prawną. 
Podstawy do objęcia art. 380 k.p.c. zarządzeń przewodniczącego nie daje 
również art. 398 k.p.c.; normuje on jedynie tok postępowania zażaleniowego w 
wypadku zaskarżenia zarządzeń, od których zażalenie przysługuje, nie odnosi się 
natomiast do kontroli zarządzeń niezaskarżalnych. (...) 
W uchwale z dnia 24 maja 1968 r., III CZP 31/68 (OSNCP 1969, nr 5, poz. 87) 
Sąd Najwyższy stwierdził, że w ramach art. 22 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o 
kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 24, poz. 110 ze zm. – dalej: 
"u.k.s.c. z 1967 r.") nie jest dopuszczalna kontrola przez sąd drugiej instancji 
prawidłowości postępowania sądu pierwszej instancji co do ustalenia wartości 
przedmiotu sporu (art. 25 k.p.c.). (...) Wyjaśnił, że kognicja sądu rozpoznającego 
zażalenie jest ograniczona, kontroli podlega jedynie prawidłowość obliczenia 
wysokości wpisu od ustalonej wartości przedmiotu sporu, nie można natomiast w tej 
drodze obalić postanowienia ustalającego wartość przedmiotu sporu. Specyfika 
rozpatrywanego wypadku, wynikająca z ostatecznego charakteru postanowienia o 
ustalenie wartości przedmiotu sporu (art. 26 k.p.c.), nie pozwala jednak uogólniać 
zajętego w nim stanowiska. 
Podobna sytuacja była przedmiotem postanowienia z dnia 26 września 
2002 r., III CZP 55/02 ("Prokuratura i Prawo" 2003, nr 1, poz. 40), w którym Sąd 
Najwyższy negatywnie wypowiedział się o możliwości badania przy rozpatrywaniu 
zażalenia na postanowienie sądu o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych 
prawidłowości wcześniejszego zarządzenia przewodniczącego o ustaleniu 

należnego wpisu sądowego. Swoje stanowisko uzasadnił wiążącym charakterem 
zarządzenia przewodniczącego oraz ograniczonym zakresem kognicji sądów 
obydwu instancji, wynikającym z wpadkowego charakteru postępowania o 
zwolnienie od koszów, obejmującym jedynie zbadanie formalnych przesłanek 
dopuszczalności wniosku o zwolnienie od kosztów oraz merytorycznej zasadności 
tego wniosku. Odmienność sytuacji prawnej rozważanej w omawianym orzeczeniu 
w porównaniu z obecnie rozpatrywanym zagadnieniem wyrażała się w tym, że 
zarządzenie przewodniczącego o ustaleniu należnego wpisu podlegało odrębnemu 
zaskarżeniu na podstawie art. 22 u.k.s.c. z 1967 r., więc jego ocena w 
postępowaniu poświeconym zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie mogła być 
dokonywana na podstawie art. 380 w związku z art. 397 § 2 k.p.c. 
Przyjmowana w judykaturze ścieśniająca wykładnia zakresu stosowania art. 
380 w związku z art. 397 § 2 k.p.c. w powiązaniu z – wynikającym z historycznego 
przebiegu zmian kształtu postępowania nakazowego – argumentem o wyłączeniu 
możliwości kontroli zasadności niewydania nakazu zapłaty stanowi trudny do 
podważenia argument przeciwko możliwości objęcia na podstawie tego przepisu 
kontrolą zarządzenia przewodniczącego o skierowaniu sprawy do rozpoznania w 
postępowaniu upominawczym, tylko bowiem to zarządzenie stanowi uchwytną 
czynność. Ocena podstaw do wydania nakazu zapłaty dokonana przez sąd 
pierwszej instancji nie przybiera postaci postanowienia, wobec czego nie można do 
niej odnieść wymienionego przepisu. 
Należy jednak również rozważyć, czy mimo braku podstaw do zastosowania 
art. 380 k.p.c. w zakresie kognicji sądu rozpoznającego zażalenie na zarządzenie w 
przedmiocie ustalenia należnej opłaty od pozwu po skierowaniu sprawy złożonej w 
postępowaniu nakazowym do innego postępowania mieści się także ocena 
poprzedzających tę czynność przesłanek, niezależnie od tego czy przybrały one 
postać zarządzenia czy postanowienia, zwłaszcza że związek pomiędzy wydaniem 
zaskarżonego zarządzenia o ustaleniu wymiaru należnej opłaty i wezwaniu strony 
do jej uiszczenia a wcześniejszym stwierdzeniem braku podstaw do wydania 
nakazu zapłaty nie budzi wątpliwości. 
Na gruncie art. 22 ust. 2 u.k.s.c. z 1967 r. przyjmowano, że istota 
rozstrzygnięcia o wymiarze opłat wyklucza możliwość tak rozległej oceny czynności 
podejmowanych w sprawie; możliwe jest badanie jedynie tych przesłanek, które 
bezpośrednio wpływają na treść zaskarżonego orzeczenia (np. prawidłowość 

podstawy prawnej przyjętej do ustalenia wysokości opłaty). Ten kierunek wykładni 
należy uznać za aktualny i nadający się do zastosowania w rozpatrywanej sprawie, 
decydujące znaczenie ma jednak powoływany w literaturze i wskazywany już 
argument wywodzony z przyjętej w kodeksie postępowania cywilnego formuły 
postępowania nakazowego. Zasadność niewydania nakazu zapłaty nie podlega 
kontroli instancyjnej, założenie to jednak byłoby fikcją, gdyby opowiedzieć się za 
poglądem, że możliwe jest kontrola prawidłowości stanowiska sądu w ramach 
ustalania wysokości opłaty należnej od pozwu. Sąd drugiej instancji, uchylając 
zaskarżone zarządzenie o wymiarze opłaty, de facto zobowiązałby sąd pierwszej 
instancji do wydania nakazu, czego kodeks postępowania cywilnego nie przewiduje. 
Postępowanie nakazowe jest tylko jedną z dróg procesowych dochodzenia 
roszczeń cywilnoprawnych. Zbliżony skutek powód może osiągnąć w postępowaniu 
upominawczym lub w postępowaniu zwykłym. Niewydajnie nakazu zapłaty w 
postępowaniu nakazowym nie pociąga zatem za sobą konsekwencji, które 
uzasadniałyby odmienne spojrzenie na rozwiązanie przedstawionego zagadnienia 
prawnego. 
Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne, jak w 
uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.). 
Sposób rozstrzygnięcia pierwszego z przedstawionych zagadnień powoduje, 
że należało odmówić podjęcia uchwały odnoszącej się do drugiego z nich, 
wyjaśnienie bowiem tego problemu nie ma wpływu na wynik sprawy.