III CZP 141/07

Uchwała z dnia 21 lutego 2008 r., III CZP 141/07 
 
Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski 
Sędzia SN Hubert Wrzeszcz 
 
Sąd Najwyższy w sprawie masy upadłości Spółdzielni Obrotu Rolnego "A." w 
C. przy uczestnictwie Elżbiety K., Krystyny S., Krystyny M. i Ewy J. w przedmiocie 
wniosku syndyka o określenie wynagrodzenia ostatecznego, po rozstrzygnięciu w 
Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 21 lutego 2008 r. zagadnienia 
prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Częstochowie postanowieniem 
z dnia 31 sierpnia 2007 r.: 
„Czy wynagrodzenie syndyka określone w art. 122 i 123 rozporządzenia 
Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe 
(Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.) jest opodatkowane podatkiem od towarów 
i usług (Dz.U. z 2004 r. Nr 54, poz. 535 ze zm.) i czy określone w art. 123 
rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. – 
Prawo upadłościowe (Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.) oraz w 
rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 kwietnia 1998 r. w sprawie 
sposobu ustalania wynagrodzenia syndyka masy upadłości i zarządcy odrębnego 
majątku (Dz.U. z 1998 r. Nr 55, poz. 358), stawki wynagrodzenia syndyka powinny 
być podwyższone o podatek VAT?" 
podjął uchwałę: 
 
Sąd określa wysokość wynagrodzenia syndyka bez uwzględnienia 
podatku od towarów i usług. 
 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 4 lipca 2007 r. Sąd Rejonowy w Częstochowie 
przyznał Elżbiecie K., syndykowi masy upadłości Spółdzielni Obrotu Rolnego „A.” w 

C., wynagrodzenie ostateczne w kwocie 165 188 zł. Określając wysokość 
wynagrodzenia, Sąd nie uwzględnił podatku od towarów i usług. 
W zażaleniu syndyk wniósł o jego uchylenie i przyznanie wynagrodzenia 
podwyższonego o należny podatek od towarów i usług, a przy rozpoznawaniu 
zażalenia powstało przytoczone na wstępie zagadnienie prawne budzące poważne 
wątpliwości, które Sąd Okręgowy w Częstochowie przedstawił do rozstrzygnięcia 
Sądowi Najwyższemu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Wobec tego, że upadłość została ogłoszona przed dniem wejścia w życie 
ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, 
poz. 535 ze zm. – dalej: „Pr.u.n.”) Sąd Rejonowy, stosownie do art. 536 tej ustawy, 
przyznał syndykowi wynagrodzenie na podstawie przepisów rozporządzenia 
Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe 
(jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm. – dalej: „Pr.upadł.”) i 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 kwietnia 1998 r. w sprawie 
sposobu ustalania wynagrodzenia syndyka masy upadłości i zarządcy odrębnego 
majątku (Dz.U. Nr 55, poz. 358). 
Według zapatrywania dominującego w doktrynie, syndyk jest wyznaczonym 
przez sąd (art. 14 § 1 pkt 3 Pr.upadł.) organem postępowania upadłościowego, a 
więc organem publicznym. Jak się powszechnie uznaje, wynagrodzenie syndyka 
nie jest wynagrodzeniem za pracę ani należnością cywilnoprawną; jest 
wynagrodzeniem o charakterze procesowym, przyznawanym przez sąd stosownie 
do zakresu i trudności czynności wykonywanych przez syndyka (art. 122 § 2 
Pr.upadł.). 
Nie ma przepisu stanowiącego wprost, że wynagrodzenie syndyka podlega 
podatkowi od towarów i usług (dalej: „podatek VAT”). Opodatkowanie 
wynagrodzenia syndyka tym podatkiem wynika z przepisów ustawy z dnia 11 marca 
2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 54, poz. 535 ze zm. – dalej: „ustawa 
VAT”), według bowiem art. 5 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, opodatkowaniu podatkiem VAT 
podlega m.in. odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Przez świadczenie 
usług, o którym mowa w tym przepisie, rozumie się – stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 
3 ustawy VAT – każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub 
jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy 
towarów w rozumieniu art. 7, w tym również świadczenie usług zgodnie z nakazem 

organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem 
wynikającym z mocy prawa. Syndyk jest, według art. 15 ust. 1 i 2 ustawy VAT, 
podatnikiem podatku VAT jako osoba fizyczna wykonująca samodzielnie 
działalność gospodarczą, do której zalicza się m.in. wszelką działalność 
usługodawców, bez względu na rezultat takiej działalności. 
Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 października 
2006 r., I FSK 86/06 ("Przegląd Orzecznictwa Podatkowego" 2007, nr 4, poz. 61), 
wyłączenie wynagrodzenia syndyka z opodatkowania podatkiem VAT nie wynika z 
uznania przez art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy VAT, że wykonywanie czynności, z tytułu 
których przychody zostały wymienione w art. 13 pkt 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. 
o podatku dochodowym od osób fizycznych (jedn. tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 
176 ze zm.) nie stanowi samodzielnej działalności gospodarczej w rozumieniu art. 
15 ust. 1 tej ustawy, jeżeli z tytułu ich wykonywania osoby te są związane ze 
zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek 
prawny pomiędzy zlecającym wykonanie czynności i wykonującym zlecane 
czynności co do warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i 
odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich. 
Według tego wyroku, czynności wykonywane przez syndyka podlegają 
opodatkowaniu podatkiem VAT. 
Przepisy art. 122-125 Pr.upadł. oraz przepisy rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 16 kwietnia 1998 r. w sprawie sposobu ustalania 
wynagrodzenia syndyka masy upadłości i zarządcy odrębnego majątku 
wyczerpująco określają zasady ustalenia wynagrodzenia syndyka i jego 
przyznawania przez sąd. Nie stanowią one, że przy ustaleniu wynagrodzenia 
syndyka bierze się pod uwagę należny od tego wynagrodzenia podatek VAT ani że 
ustalone wynagrodzenie podlega podwyższeniu o ten podatek. Również żadnych 
norm w tym zakresie nie zawiera ani ustawa VAT i przepisy wydane na jej 
podstawie, ani inne przepisy. Do wynagrodzenia syndyka, ze względu na art. 1 ust. 
2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach (Dz.U. Nr 97, poz. 1050 ze zm.), nie 
ma zastosowania art. 3 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, według którego w cenie, jeżeli na 
podstawie odrębnych przepisów sprzedaż usługi podlega podatkowi VAT, 
uwzględnia się ten podatek.  
Nie ma takiego przepisu jak § 2 ust. 3 rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości 
z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz 

ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu 
(Dz.U. Nr 163, poz.1348 ze zm.) i w sprawie opłat za czynności radców prawnych 
oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez 
radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.1349 ze zm.), 
stanowiącego, że w sprawach, w których strona korzysta z pomocy prawnej 
udzielonej przez adwokata (radcę prawnego) ustanowionego z urzędu opłatę za 
czynności adwokata (radcy prawnego) z tytułu zastępstwa prawnego sąd 
podwyższa o stawkę podatku VAT przewidzianą dla tego rodzaju czynności w 
przepisach o podatku VAT, obowiązujących w dniu orzekania o tych opłatach. 
Oznacza to, że sąd, przyznając syndykowi wynagrodzenie, nie ma podstawy do 
uwzględnienia należnego od tego wynagrodzenia podatku VAT ani pośrednio, przez 
wzięcie pod uwagę tego podatku przy określeniu wysokości wynagrodzenia, ani 
bezpośrednio, przez podwyższenie przyznanego wynagrodzenia o ten podatek. 
Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia 
prawnego jest, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 2006 r., 
III CZP 127/06 (OSNC 2007, nr 10, poz. 150) sąd przyznaje biegłemu, będącemu 
podatnikiem podatku VAT, wynagrodzenie bez uwzględnienia tego podatku, a w 
myśl uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2007 r., III CZP 95/06 (OSNC 
2007, nr 12, poz. 179) podatek VAT nie wchodzi w skład niezbędnych kosztów 
procesu strony reprezentowanej przez adwokata z wyboru (art. 98 § 3 k.p.c.). 
Uchwały te dotyczą należności, których charakter i regulacja ich ustalenia oraz 
przyznawania są zbliżone do charakteru i regulacji ustalenia oraz przyznawania 
wynagrodzenia syndyka. 
Należy zauważyć, że rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego 
przy uwzględnieniu obowiązujących obecnie przepisów Prawa upadłościowego i 
naprawczego nie prowadzi do odmiennych wniosków. 
Przyznanie syndykowi wynagrodzenia podlegającego opodatkowaniu 
podatkiem VAT bez uwzględnienia tego podatku jest oczywiście niekorzystne dla 
syndyka; spełnienie przez syndyka obowiązku podatkowego powoduje, że 
przyznane mu przez sąd i wypłacone wynagrodzenie zostaje pomniejszone o 
podatek VAT. Sytuacja ta może jednakże ulec zmianie tylko w drodze zmiany 
obowiązującej w tym zakresie regulacji prawnej. 
Trzeba dodać, że beneficjentem obciążenia syndyka podatkiem VAT od 
przyznanego mu wynagrodzenia może stać się masa upadłości lub upadły, co nie 

znajduje merytorycznego uzasadnienia. Będzie tak jednak tylko wówczas, gdy 
wynagrodzenie syndyka zostanie pokryte z masy upadłości lub przez upadłego (art. 
232 ust. 1 lub 2 Pr.u.n.), gdy prowadzą oni działalność powodującą, że są 
podatnikami podatku VAT i gdy zajdą przewidziane w ustawie VAT podstawy do 
obniżenia kwoty podatku należnego od nich o kwotę podatku naliczonego i zwrotu 
różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego. W szczególności nie nastąpi to 
wtedy, gdy wynagrodzenie syndyka zostanie pokryte z zaliczki wpłaconej przez 
wierzycieli na koszty postępowania upadłościowego (art. 232 Pr.u.n.), a fundusze 
masy upadłości nie wystarczą na jej pokrycie (art. 233 Pr.u.n.). 
Kierując się przytoczonymi względami Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak 
wyżej (art. 390 k.p.c.).