III CZP 139/07

Uchwała z dnia 27 lutego 2008 r., III CZP 139/07 
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Jan Górowski 
Sędzia SA Michał Kłos 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jolanty C. przeciwko Janowi C. o 
rozwód, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 27 
lutego 2008 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w 
Szczecinie postanowieniem z dnia 31 października 2007 r.: 
„Czy w sprawie o rozwód, w której właściwym do rozpoznania jest sąd w 
składzie jednego sędziego i dwóch ławników, postanowienie w przedmiocie 
udzielenia zabezpieczenia wydane na posiedzeniu niejawnym może wydać 
przewodniczący?” 
podjął uchwałę: 
 
Wniosek o udzielenie zabezpieczenia w sprawie o rozwód sąd pierwszej 
instancji rozpoznaje na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego 
jako przewodniczącego i dwóch ławników. 
 
Uzasadnienie 
 
W sprawie o rozwód Sąd Okręgowy w Koszalinie rozpoznał w dniu 14 sierpnia 
2007 r. na posiedzeniu niejawnym, w składzie jednego sędziego, wniosek powódki 
o zabezpieczenie roszczenia alimentacyjnego. Rozpoznając zażalenie pozwanego 
na postanowienie wydane na tym posiedzeniu, uwzględniające wniosek, Sąd 
Apelacyjny w Szczecinie powziął poważne wątpliwości, którym dał wyraz w 
przedstawionym Sądowi Najwyższemu zagadnieniu prawnym, przytoczonym na 
wstępie. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Główną przyczyną wątpliwości Sądu Apelacyjnego jest fakt, że art. 736 k.p.c., 
który stanowił, iż w sprawach rozpoznawanych przez sąd w składzie trzyosobowym 

przewodniczący może, w wypadku niecierpiącym zwłoki, sam wydać zarządzenie 
tymczasowe, nie znalazł odpowiednika w stanie prawnym ustanowionym ustawą z 
dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy – kodeks postępowania cywilnego oraz 
niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 172, poz. 1804), obowiązującą od dnia 5 lutego 
2005 r. Powstał w związku z tym problem składu sądu, w jakim następuje 
rozpoznanie wniosku o udzielenie zabezpieczenia, a próby jego rozwiązania w 
piśmiennictwie nie dają jednoznacznego wyniku, jakkolwiek przeważa pogląd, że 
właściwy jest sąd działający w takim składzie, w jakim rozpoznaje sprawę co do jej 
istoty. 
Rozstrzygając ten problem, a więc analizując skutki wywołane uchyleniem art. 
736 k.p.c., a ściślej – zmianą jego treści, bo obecnie ten przepis normuje zupełnie 
inną materię, należy przede wszystkim skupić się na kwestii, jakie było znaczenie 
tego przepisu przed wejściem w życie ustawy z dnia 2 lipca 2004 r., w 
szczególności w kontekście art. 47 § 2 k.p.c. Obecnie, po zmianie dokonanej 
ustawą z dnia 15 marca 2007 r. o zmianie ustawy – kodeks postępowania 
cywilnego, ustawy – kodeks postępowania karnego oraz zmianie niektórych innych 
ustaw (Dz.U. Nr 112, poz. 766), przepis ten nosi oznaczenie „47 § 3”. 
Skład sądu właściwy do rozpoznania sprawy w pierwszej instancji został 
określony w art. 47 § 1, 3 i 4 (obecnie art. 47 § 1, 2 i 4) k.p.c., z zastrzeżeniem 
określonym w art. 47 § 2 (obecnie art. 47 § 3) k.p.c., zgodnie z którym 
postanowienia poza rozprawą oraz zarządzenia wydaje przewodniczący. Artykuł 47 
§ 2 (§ 3) k.p.c. regulował (reguluje) skład sądu orzekający poza rozprawą w 
kwestiach formalnych, niedotyczących istoty sporu, które są zawsze rozstrzygane w 
formie postanowienia lub zarządzenia (art. 354 i 362 k.p.c.). Z tych względów mógł 
więc być – na podstawie art. 13 § 2 k.p.c. – odpowiednio stosowany w 
postępowaniu zabezpieczającym tylko w odniesieniu do kwestii formalnych 
rozstrzyganych na posiedzeniu niejawnym (np. do odrzucenia lub zwrotu wniosku), 
nie było natomiast podstaw do jego stosowania w wypadku orzekania co do 
meritum wniosku o zabezpieczenie, tj. o jego zasadności lub bezzasadności; o 
składzie sądu decydował wówczas art. 47 § 1 i 3 i jego późniejsze odpowiedniki. 
Przedstawiony kontekst normatywny pozwala określić miejsce oraz funkcję 
art. 736 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 2 
lipca 2004 r. Należy przyjąć, że dotyczył on orzekania o zasadności wniosku o 
zabezpieczenie i w tym zakresie – dopuszczając wydanie przez przewodniczącego 

na posiedzeniu niejawnym zarządzenia tymczasowego w sprawie rozstrzyganej w 
składzie trzyosobowym – ustanawiał ściśle określony wyjątek od reguł ustalonych w 
art. 47, dotyczących orzekania co do meritum przez skład kolegialny. Artykuł 736 
k.p.c. był zatem przepisem szczególnym w stosunku do tych przepisów 
normujących postępowanie procesowe, które przewidywały kolegialny skład sądu 
przy orzekaniu co do istoty sprawy (art. 47 § 1, a następnie 47 § 1 i 4 k.p.c.), nie 
stanowił natomiast przepisu szczególnego wobec art. 47 § 2 k.p.c. Przepis art. 47 § 
2 k.p.c. miał więc w okresie obowiązywania art. 736 w poprzednim brzmieniu 
odpowiednie zastosowanie w postępowaniu zabezpieczającym; regulował 
wydawanie poza rozprawą przez przewodniczącego postanowień dotyczących 
kwestii formalnych, ocenianych w ten sposób z punktu widzenia przedmiotu 
postępowania zabezpieczającego. Uzasadniony jest zatem wniosek, że nowelizacja 
art. 736 k.p.c. dokonana ustawą z dnia 2 lipca 2004 r., w wyniku której przestała 
istnieć odrębna regulacja normująca skład sądu w postępowaniu 
zabezpieczającym, nie zmieniła funkcji art. 47 § 2 (§ 3) k.p.c. 
Na marginesie należy zaznaczyć, że funkcja tego przepisu odpowiada w 
ogólnych zarysach roli jego pierwowzoru, tj. art. XLV § 1 rozporządzenia 
Prezydenta RP z dnia 29 listopada 1930 r. – przepisy wprowadzające kodeks 
postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 83, poz. 652 ze zm.) w brzmieniu nadanym 
ustawą z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów postępowania w sprawach 
cywilnych (Dz.U. Nr 38, poz. 349), wykładanego i stosowanego w kontekście art. 
art. 841 § 3 i 4 d.k.p.c. (art. 859 § 3 i 4 według tekstu jednolitego z 1950 r.) (por. 
orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 1953 r., I C 327/53, „Nowe Prawo” 
1953, nr 10, s. 88, oraz z dnia 14 lipca 1953 r., I C 856/53, OSN 1955, nr 2, poz. 
17). 
W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że współcześnie w postępowaniu 
zabezpieczającym sąd pierwszej instancji orzeka o zasadności (bezzasadności) 
wniosku o udzielenie zabezpieczenia, a więc co do istoty postępowania 
zabezpieczającego, w takim składzie, w jakim rozpoznawana jest sprawa, w której 
dochodzi do zabezpieczenia powództwa, bez względu na to, czy działa na 
posiedzeniu niejawnym czy na rozprawie (art. 47 § 1, 2 i 4 k.p.c.; obecnie art. 47 § 
1, 3 i 4 k.p.c.). W takim samym składzie orzeka rozstrzygając na rozprawie kwestie 
formalne, niedotyczące istoty zabezpieczenia, a więc niedotyczące zasadności 
wniosku, natomiast poza rozprawą orzeczenia w tym zakresie – oraz zarządzenia – 

wydaje przewodniczący (art. 47 § 3 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.). Oczywiście, 
zasady te nie dotyczą sądu drugiej instancji rozstrzygającego wniosek o udzielenie 
zabezpieczenia zgłoszony w postępowaniu apelacyjnym, gdyż w tym wypadku o 
składzie sądu – orzekającego na rozprawie lub posiedzeniu niejawnym, w kwestii 
formalnej lub merytorycznej – decyduje art. 367 § 3 zdanie pierwsze albo art. 50510 
§ 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. 
Z tych względów Sąd Najwyższy – dostrzegając niedoskonałość 
analizowanego unormowania, gdyż brak możliwości rozpoznawania wniosków o 
udzielenie zabezpieczenia przez przewodniczącego składu kolegialnego 
(zawodowego lub ławniczego) i konieczność respektowania terminu określonego w 
art. 737 k.p.c. zmusza sąd do odbywania osobnych posiedzeń niejawnych w 
składzie trzyosobowym tylko celem rozpoznania wniosku o udzielenie 
zabezpieczenia, co obniża sprawność postępowania – podjął uchwałę, jak na 
wstępie.