III CZP 137/10

Uchwała z dnia 24 lutego 2011 r., III CZP 137/10 
 
Sędzia SN Barbara Myszka (przewodniczący) 
Sędzia SN Iwona Koper 
Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Włodzimierza K. przeciwko 
Mariuszowi K. o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, po 
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 24 lutego 2011 r. 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Lublinie 
postanowieniem z dnia 18 listopada 2010 r.: 
"Czy wszczęcie przez osobę uprawnioną postępowania zmierzającego 
bezpośrednio do wyegzekwowania od dłużnika przebywającego za granicą, w trybie 
art. 3 konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą, sporządzonej 
w Nowym Jorku dnia 20 czerwca 1956 r. (Dz.U. z 1961 r. Nr 17, poz. 87), alimentów 
stwierdzonych tytułem wykonawczym, stanowi czynność, o jakiej mowa w art. 123 § 
1 pkt 1 k.c.? 
w razie odpowiedzi pozytywnej – z jakim momentem następuje rozpoczęcie na 
nowo biegu przedawnienia roszczenia?" 
podjął uchwałę: 
 
Złożenie przez uprawnionego wniosku do organu przesyłającego, na 
podstawie art. 3 ust. 1 konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za 
granicą sporządzonej w Nowym Jorku dnia 20 czerwca 1956 r. (Dz.U. z 1961 r. 
Nr 17, poz. 87), jest czynnością, o której mowa w art. 123 § 1 pkt 1 k.c.; 
odmówił podjęcia uchwały w pozostałym zakresie. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo Włodzimierza K. (ojca) przeciwko 
Mariuszowi K. (synowi) o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w 
postaci prawomocnego wyroku w części dotyczącej zaległych rat alimentacyjnych 

za okres od dnia 1 września 2000 r. do dnia 31 lipca 2008 r. ponad kwotę 2763 zł. 
Ustalił, że matka małoletniego złożyła w dniu 12 października 2000 r. do Prezesa 
Sądu Okręgowego w Lublinie wniosek o wszczęcie przeciwko powodowi 
postępowania na podstawie konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za 
granicą, sporządzonej w Nowym Jorku dnia 20 czerwca 1956 r. (Dz.U. 1961 r., Nr 
17, poz. 87 – dalej: "konwencja nowojorska"), a postępowanie wszczęte tym 
wnioskiem toczy się w Sądzie Okręgowym w Lublinie. Sąd pierwszej instancji 
stwierdził, że żądanie powoda oparte na art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. uzasadnione było 
pierwotnie zarzutem przedawnienia roszczeń wymagalnych przed dniem 31 lipca 
2005 r., a następnie oparto je na zarzucie spełnienia w znacznej mierze 
świadczenia w pozostałej części oraz zrzeczenia się roszczenia w innej części. 
W ocenie Sądu Rejonowego, nie doszło do przedawnienia roszczenia w 
żadnej jego części. Wszczęcie postępowania podstawie konwencji nowojorskiej 
przerwało bieg przedawnienia w odniesieniu do rat wymagalnych nie dalej jak trzy 
lata przed złożeniem wniosku, natomiast ocenę skutku przerwania biegu 
przedawnienia w odniesieniu do świadczeń należnych po złożeniu wniosku należało 
oprzeć na art. 124 k.c. Sąd pierwszej instancji uznał, że zgodnie z art. 124 § 2 k.c. 
przedawnienie nie biegnie na nowo dopóty, dopóki postępowanie nie zostanie 
zakończone, a zatem bieg terminu przedawnienia, przerwany przez złożenie 
wniosku na podstawie konwencji nowojorskiej, mógł się rozpocząć na nowo dopiero 
po zakończeniu postępowania wszczętego tym wnioskiem. Postępowanie to nie 
zostało dotychczas zakończone, zatem termin przedawnienia nie rozpoczął na 
nowo biegu, a więc nie doszło do przedawnienia roszczeń należnych na podstawie 
tytułu wykonawczego. 
W konkluzji Sąd Rejonowy uznał, że wszczęcie postępowania na podstawie 
konwencji nowojorskiej przerwało bieg terminu przedawnienia, który nie mógł 
rozpocząć się na nowo na skutek cofnięcia uznania roszczenia przez powoda 
(zaprzestania płacenia rat w lipcu 2008 r.), a zatem żadne z roszczeń pozwanego 
nie uległo przedawnieniu, co wyłącza uwzględnienie powództwa o pozbawienie 
tytułu wykonawczego wykonalności. (...) 
Przy rozpoznawaniu apelacji powoda Sąd Okręgowy powziął poważne 
wątpliwości, które przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu na 
podstawie art. 390 § 1 k.p.c. (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...) 

Rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego sprowadzającego się do oceny, czy 
czynność uprawnionego, dokonana na podstawie art. 3 ust. 1 konwencji 
nowojorskiej, objęta jest hipotezą art. 123 § 1 pkt 1 k.c. wymaga nawiązania do 
preambuły konwencji nowojorskiej, będącej elementem polskiego porządku 
prawnego wskutek ratyfikacji przez Polskę tej konwencji w dniu 13 października 
1960 r. (oświadczenie rządowe z dnia 7 stycznia 1961 r. w sprawie ratyfikacji przez 
Polskę konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą, 
sporządzonej w Nowym Jorku dnia 20 czerwca 1956 r., Dz.U. 1961 r. Nr 17, poz. 
88). Z preambuły wynika, że umawiające się strony, mając na względzie, iż 
dochodzenie roszczeń alimentacyjnych lub egzekucja orzeczeń za granicą 
napotyka na poważne trudności natury prawnej i praktycznej, zdecydowały się 
znaleźć środki zmierzające do rozwiązania tych zagadnień i przezwyciężenia 
trudności. Wynikająca z preambuły myśl przewodnia, przyświecająca państwom –  
stronom konwencji, jak również określenie w art. 1 konwencji jej celu jako ułatwienia 
dochodzenia roszczeń alimentacyjnych skłania do przyjęcia, że również 
interpretacja przepisów prawa wewnętrznego, znajdujących zastosowanie w 
powiązaniu z przepisami konwencji, wymaga uwzględnienia przede wszystkim 
wykładni funkcjonalnej i celowościowej. Na podstawie art. 6 ust. 3 konwencji 
nowojorskiej, niezależnie od jej postanowień, przy rozstrzyganiu wszelkich spraw o 
alimenty oraz wszelkich kwestii wynikających w związku z tym, należy stosować 
prawo państwa, którego zobowiązany jest obywatelem, włącznie z przepisami 
międzynarodowego prawa prywatnego tego państwa. W sprawie jest bezsporne, że 
przebywający we Włoszech powód ma polskie obywatelstwo, zatem ocena skutków 
złożenia przez pozwanego wniosku na podstawie art. 3 ust. 1 konwencji 
nowojorskiej  – dokonywana w płaszczyźnie przerwania biegu przedawnienia 
roszczeń o zapłatę rat alimentacyjnych – wymaga zastosowania przepisów kodeksu 
cywilnego o przedawnieniu roszczeń majątkowych. 
Sąd drugiej instancji wadliwie uznał prezesa sądu okręgowego za organ 
przesyłający w rozumieniu art. 2 ust. 2 konwencji nowojorskiej. Polska, wykonując 
wynikający z tego przepisu konwencji obowiązek wyznaczenia organów 
przesyłających do działania na jej obszarze, wskazała jeszcze w 1961 r. na organy 
sądowe w postaci ówczesnych sądów wojewódzkich (oświadczenie rządowe z dnia 
7 stycznia 1961 r., Dz.U. Nr 117, poz. 88), których funkcje przejęły w wyniku 
reformy organów wymiaru sprawiedliwości sądy okręgowe. Wniosek pozwanego – 

wówczas małoletniego – wniesiony w dniu 12 października 2000 r. został zatem 
złożony przez działającą w jego imieniu matkę do Sądu Okręgowego w Lublinie.  
Złożenie przez uprawnionego wniosku wraz z wymaganymi dokumentami do 
organu przesyłającego w Polsce, którym był Sąd Okręgowy miejsca zamieszkania 
uprawnionego (art. 3 ust. 1 konwencji nowojorskiej i pkt 3 oświadczenia rządowego 
z dnia 7 stycznia 1961 r.), a nie prezes tego Sądu, stanowiło niewątpliwie czynność 
przed sądem. Nie przesądza to oczywiście charakteru postępowania, wszczętego 
dokonaniem tej czynności. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego 
przyjęto, że sprawa o przekazanie przez polski organ przesyłający organowi 
przyjmującemu innego państwa wniosku osoby uprawnionej, w którym domaga się 
od zobowiązanego dostarczenia środków utrzymania, jest załatwiana na podstawie 
art. 3 i 4 konwencji w postępowaniu administracyjnym, do którego nie mają 
zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (uchwała 
Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 1998 r., OPS 10/97, ONSA 
1998, nr 3, poz. 75). Nie kwestionując takiej kwalifikacji trzeba stwierdzić, że nie 
stanowi ona negatywnej przesłanki do zastosowania art. 123 § 1 pkt 1 k.c., gdyż 
przepis ten przewiduje przerwanie biegu przedawnienia przez każdą czynność 
przed sądem, nie wymagając zarazem, aby postępowanie wszczęte dokonaniem 
przed sądem tej czynności miało charakter postępowania sądowego.  
Należy zatem przyjąć, że złożenie przez uprawnionego w dniu 12 października 
2000 r. wniosku do Sądu Okręgowego w Lublinie, dokonane na podstawie art. 3 
ust. 1 konwencji nowojorskiej, mieści się w sformułowaniu „każdej czynności przed 
sądem”, użytym w art. 123 § 1 pkt 1 k.c. O możliwości zastosowania tego przepisu 
rozstrzyga jednak wystąpienie jeszcze innej kumulatywnej przesłanki określonej w 
tym przepisie, tj. aby czynność została przedsięwzięta bezpośrednio m.in. w celu 
zaspokojenia roszczenia uprawnionego wnioskodawcy. Wyrażonych w tej kwestii 
wątpliwości Sądu drugiej instancji nie można podzielić, art. 123 § 1 pkt 1 k.c. 
bowiem nie może być rozumiany w taki sposób, że bezpośredniość celu 
przedsięwziętej przed sądem czynności i zmierzającej niewątpliwie do uzyskania 
przez uprawnionego zaspokojenia ma oznaczać osiągnięcie pożądanego przez 
uprawnionego rezultatu bezpośrednio już w sądzie, w którym złożono wniosek na 
podstawie konwencji. Czynność zostaje przedsięwzięta bezpośrednio w celu 
określonym w art. 123 § 1 pkt 1 k.c. m.in. wtedy, gdy może być uznana za 
obiektywnie skuteczną, tj. mogącą doprowadzić do jednego z celów wymienionych 

w tym przepisie (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2010 r., III CZP 
92/10, OSNC 2011, nr 4, poz. 42). Okoliczność więc, że działanie sądu okręgowego 
jako organu przesyłającego sprowadza się głównie do czynności techniczno-
organizacyjnych, znacznie ułatwiających uprawnionemu egzekucję za granicą 
należności alimentacyjnych orzeczonych prawomocnym wyrokiem polskiego sądu, 
nie sprzeciwia się uznaniu, że uprawniony przedsięwziął tę czynność właśnie w celu 
zmierzającym bezpośrednio do uzyskania za granicą zaspokojenia swojego 
roszczenia alimentacyjnego. 
Taka interpretacja art. 123 § 1 pkt 1 k.p.c., stosowanego w tej sprawie na 
podstawie art. 6 ust. 3 konwencji nowojorskiej, jest uzasadniona zwłaszcza celami 
określonymi w preambule oraz w art. 1 ust. 1 konwencji. Ponadto, na potrzebę 
posłużenia się wykładnią funkcjonalną i celowościową art. 123 § 1 pkt 1 k.c. 
wskazuje także art. 1 ust. 2 konwencji, stanowiący, że przewidziane nią środki 
ochrony prawnej uzupełniają instrumenty prawa wewnętrznego, lecz ich nie 
zastępują (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 września 1966 r., III CR 
150/65, OSNCP 1967, nr 2, poz. 38). (...) 
Za przyjętą interpretacją przemawia również zasada ochrony dobra dziecka, 
która jest podstawową regułą interpretacyjną wymagającą uwzględniania przy 
dokonywaniu wykładni norm prawnych, nawet tylko pośrednio regulujących sytuację 
prawną dziecka (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 8 marca 
2006 r., III CZP 98/05, OSNC 2006, nr 10, poz. 158). Również w piśmiennictwie 
podkreśla się jednoznacznie, że ochrona dobra dziecka ma charakter klauzuli 
generalnej, którą trzeba uwzględniać we wszystkich sprawach dotyczących dziecka, 
a znaczenie ochrony dobra dziecka wykracza poza krajowy porządek prawny. W 
judykaturze wielokrotnie wskazywano, że przy wykładni norm prawa będących 
podstawą rozstrzygnięć dotyczących dzieci sądy powinny kierować się interesem 
dziecka jako wartością nadrzędną, a dobro dzieci uwzględniać jako dyrektywę 
generalną (uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 12 czerwca 1992 
r., III CZP 48/92, OSNCP 1992, nr 10, poz. 179, uzasadnienie uchwały Sądu 
Najwyższego z dnia 2 października 1991 r., III CZP 92/91, OSNCP 1992, nr 4, poz. 
58, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2000 r., V CKN 1237/00, nie publ. 
oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2000 r., II CKN 796/00, nie 
publ., z dnia 16 stycznia 1998 r., II CKN 855/97, OSNC 1998, nr 9, poz. 142 i z dnia 
20 października 2010 r., III CZP 72/10, OSNC 2011, nr 5, poz. 60). 

Zgodnie z art. 390 § 1 k.p.c., Sąd drugiej instancji może przedstawić Sądowi 
Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące poważne 
wątpliwości powstałe przy rozpoznawaniu apelacji. Nie można uznać za takie 
zagadnienie pytania o chwilę, w jakiej następuje rozpoczęcie na nowo biegu 
przedawnienia, dotyczy ono bowiem okoliczności faktycznej, podlegającej ustaleniu 
przez Sąd drugiej instancji. Ponadto ani w sentencji postanowienia Sądu 
Okręgowego, ani w jego uzasadnieniu nie wskazano przepisu prawa będącego 
źródłem wątpliwości Sądu (...). 
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. rozstrzygnął 
przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale, odmawiając udzielenia 
odpowiedzi w pozostałym zakresie.