III CZP 136/08

Uchwała z dnia 21 stycznia 2009 r., III CZP 136/08 
 
Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz 
Sędzia SN Grzegorz Misiurek 
 
Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej "D." w W. przy 
uczestnictwie przeciwnika skargi "P.-B." sp. z o.o. w W. o uchylenie wyroku sądu 
polubownego, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 21 
stycznia 2009 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w 
Warszawie postanowieniem z dnia 31 lipca 2008 r.: 
"1. Czy w sprawie ze skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego wydanego 
przed wejściem w życie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy kodeks 
postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 178 poz. 1478), wszczętej po wejściu w życie tej 
ustawy, w zakresie podstaw skargi (w szczególności braku zapisu na sąd 
polubowny bądź nieważności tego zapisu ze względu na brak pełnomocnictwa do 
zawarcia umowy o zapis na sąd polubowny) mają zastosowanie przepisy kodeksu 
postępowania cywilnego w nowym brzmieniu, czy też przepisy dotychczasowe? 
2. W przypadku gdyby miały zastosowanie przepisy dotychczasowe – czy w 
skardze o uchylenie wyroku sądu polubownego strona może powoływać się na brak 
zapisu na sąd polubowny lub nieważność tego zapisu, jeżeli w postępowaniu przed 
sądem polubownym nie zgłaszała takiego zarzutu?" 
podjął uchwałę: 
 

W sprawie ze skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego wydanego 
przed wejściem w życie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy – 
kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 178, poz. 1478), wszczętej po 
wejściu w życie tej ustawy, do wskazanego jako podstawa skargi zarzutu 
braku zapisu na sąd polubowny lub nieważności zapisu mają zastosowanie 
dotychczasowe przepisy kodeksu postępowania cywilnego. Skarżący może 
powołać się na tę podstawę skargi także wówczas, gdy w postępowaniu przed 
sądem polubownym nie podniósł takiego zarzutu. 
 
Uzasadnienie 
 
Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawne 
powstały przy rozpoznawaniu przez Sąd Apelacyjny w Warszawie apelacji 
Spółdzielni Mieszkaniowej „D.” w W. od wyroku Sądu pierwszej instancji 
oddalającego wniesioną w dniu 8 listopada 2005 r. skargę Spółdzielni o uchylenie 
wyroku sądu polubownego przy Krajowej Izbie Gospodarczej z dnia 5 października 
2005 r., zasądzającego z powództwa głównego od Spółdzielni na rzecz "P.-B.", 
spółki z o.o. w W. kwotę 2 184 230,40 zł, a z powództwa wzajemnego od "P.-B.", 
spółki z o.o. na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej „D.” kwotę 23 869,67 zł i 
oddalającego powództwo wzajemne w pozostałej części. Podstawę skargi o 
uchylenie wyroku Sądu Polubownego stanowił m.in. zarzut braku zapisu na sąd 
polubowny wobec zawarcia umowy w tym przedmiocie przez pełnomocnika 
Spółdzielni Mieszkaniowej „D.”, nieposiadającego pełnomocnictwa rodzajowego 
upoważniającego do zawarcia takiej umowy. 
Sąd pierwszej instancji uznał ten zarzut za nieuzasadniony, wskazując, że 
pełnomocnik Spółdzielni zawierając w dniu 13 sierpnia 2003 r. umowę o roboty 
budowlane, której postanowienie stanowiło zapis na sąd polubowny, legitymował 
się pełnomocnictwem szczególnym do zawarcia tej umowy, a więc był również 
umocowany do dokonania zapisu na sąd polubowny. 
Rozpoznając apelację Spółdzielni, Sąd Apelacyjny wskazał, że po wydaniu 
objętego skargą wyroku sądu polubownego z dnia 5 października 2005 r. nastąpiła 
zmiana stanu prawnego, gdyż w dniu 17 października 2005 r. weszła w życie 
ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy – kodeks postępowania cywilnego 
(Dz.U. Nr 178, poz. 1478 – dalej: „ustawa z dnia 28 lipca 2005 r.”), nowelizująca 

m.in. przepisy kodeksu postępowania cywilnego dotyczące sądownictwa 
polubownego. Postępowanie przez sądem polubownym toczyło się według 
dawnych przepisów, natomiast skarga o uchylenie wyroku tego sądu wniesiona 
została już po zmianie regulacji prawnej. Sąd Apelacyjny, powołując się na art. 2 
ustawy z dnia 28 lipca 2005 r., stwierdził, że jego literalna wykładnia prowadzi do 
wniosku, iż w takiej sytuacji do skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego mają 
zastosowanie przepisy kodeksu postępowania cywilnego w nowym brzmieniu. 
Jednakże, zdaniem Sądu, może to dotyczyć tylko przepisów o charakterze ściśle 
procesowym, a nie podstaw skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego, skoro 
orzekał on w innym stanie prawnym, do oceny zaś skutków zdarzeń mają 
zastosowanie przepisy obowiązujące w chwili zaistnienia tych zdarzeń, co może 
uzasadniać stosowanie do podstaw skargi w takiej sytuacji przepisów dawnych. 
Sąd Apelacyjny wskazał, że przy przyjęciu tego stanowiska powstaje 
zagadnienie, czy strona, która przed sądem polubownym wdała się w spór i nie 
zgłosiła zarzutu braku lub nieważności zapisu na sąd polubowny, może taki zarzut 
zgłosić dopiero w skardze o uchylenie wyroku sądu polubownego. Wprawdzie 
dawne przepisy nie zawierały odpowiednika obecnego art. 1180 k.p.c., lecz także 
pod ich rządami sąd polubowny orzekał o swojej właściwości, a celem 
postępowania polubownego było szybkie zakończenie sporu. Może to przemawiać, 
zdaniem Sądu Apelacyjnego, za przyjęciem, że strona, która przed sądem 
polubownym wdała się w spór i uczestniczyła w długim postępowaniu przed tym 
sądem nie zgłaszając zarzutu braku zapisu na sąd polubowny, a zarzut ten zgłosiła 
dopiero w skardze o uchylenie wyroku sądu polubownego, nadużyła swego 
uprawnienia procesowego, choć przepisy nie regulowały wprost prekluzji takiego 
zarzutu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W rozpoznawanej sprawie zachodziła konieczność określenia, które przepisy 
kodeksu postępowania cywilnego mają zastosowanie do jej rozpoznania wobec 
zmiany stanu prawnego w tym przedmiocie dokonanej z dniem 17 października 
2005 r. przez ustawę z dnia 28 lipca 2005 r. Ustawa ta zawiera jeden przepis 
międzyczasowy, tj. art. 2 stanowiący, że postępowania przed sądami polubownymi 
oraz postępowania przed sądami co do stwierdzenia skuteczności wyroku sądu 
polubownego, stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polubownego oraz ze skargi 
o uchylenie wyroku sądu polubownego, wszczęte przed wejściem w życie ustawy, 

toczą się według przepisów dotychczasowych. Oznacza to a contrario, że sprawy 
takie wszczęte po wejściu w życie ustawy toczą się według przepisów nowych, przy 
czym każde z postępowań wskazanych w przepisie jest traktowane odrębnie. Może 
to prowadzić do sytuacji mającej miejsce w rozpoznawanej sprawie, w której 
postępowanie przed sądem polubownym, wszczęte przed wejściem w życie ustawy 
z dnia 28 lipca 2005 r., toczyło się według przepisów dawnych, a do postępowania 
ze skargi o uchylenie wyroku tego sądu, wszczętego po dniu 17 października 2005 
r., mają zastosowanie przepisy nowe. 
Przy wykładni art. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. nie można jednak pomijać, 
że przepisy kodeksu postępowania cywilnego regulujące sądownictwo polubowne 
nie mają jednorodnego charakteru. Dzielą się na dwie zasadnicze grupy; jedna 
obejmuje przepisy normujące zagadnienia związane z dopuszczalnością skargi 
oraz wymagania formalne skargi i przebieg postępowania, a więc przepisy o 
charakterze ściśle procesowym, do drugiej natomiast należy zaliczyć przepisy 
określające podstawy skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego, będące 
funkcjonalnym odpowiednikiem przepisów prawa materialnego i stanowiące 
podstawę rozstrzygnięcia merytorycznego sądu o istocie sporu oraz zasadności 
skargi. Odzwierciedleniem wskazanych odrębności jest m.in. to, że w wypadku 
wniesienia skargi kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez sąd przepisów 
regulujących dopuszczalność skargi i tok postępowania ze skargi należy podnieść 
w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, a więc naruszenia przepisów postępowania, 
natomiast zarzuty odnoszące się do podstaw skargi powinny być wykazywane w 
ramach pierwszej podstawy kasacyjnej, a więc naruszenia prawa materialnego. 
Przepisy kodeksu postępowania cywilnego normujące podstawy skargi o 
uchylenie wyroku sądu polubownego trzeba zatem traktować jako „odpowiedniki” 
przepisów prawa materialnego, co ma istotne znaczenie także dla wykładni 
przepisów intertemporalnych. Z punktu widzenia zasad prawa międzyczasowego 
przepisy normujące podstawy skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego należy 
traktować analogicznie jak przepisy prawa materialnego, a więc poddawać je 
regułom intertemporalnym właściwym dla prawa materialnego, a nie dla prawa 
procesowego. Z tego względu brzmienie art. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. trzeba 
rozumieć w ten sposób, że przyjęta w nim regulacja odnosi się tylko do tych 
przepisów o postępowaniu polubownym, które mają charakter ściśle procesowy, a 
więc dotyczą postępowania w sprawie ze skargi. Nie obejmuje ona natomiast 

przepisów określających podstawy skargi, do których mają zastosowanie zasady 
intertemporalne właściwe dla przepisów prawa materialnego. 
Zgodnie z tymi zasadami, każdy fakt prawny powinien rodzić takie skutki, jakie 
przewidują przepisy obowiązujące w chwili jego zajścia (tempus regit actum), a 
zatem do oceny faktów i ich skutków prawnych mają zastosowanie przepisy 
obowiązujące w chwili zaistnienia tych faktów. Odwołanie się do tej reguły prowadzi 
do wniosku, że do określenia i oceny podstaw skargi o uchylenie wyroku sądu 
polubownego mają zastosowanie przepisy obowiązujące w chwili wydania wyroku 
przez sąd polubowny, przy uwzględnieniu zdarzeń i przepisów wcześniejszych, jeśli 
mogły mieć wpływ na powstanie i ocenę podstawy skargi. Zastosowanie zasady 
określonej w art. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. także do podstaw skargi o 
uchylenie wyroku sądu polubownego prowadziłoby do niedopuszczalnej retroakcji 
prawa, podobnej do tej, do jakiej doszłoby przy ocenie skutków materialnoprawnych 
zdarzenia według przepisów prawa materialnego obowiązujących nie w chwili jego 
wystąpienia, lecz w chwili wszczęcia postępowania sądowego lub wyrokowania. 
Taka wykładnia prowadziłaby także do poddania merytorycznej kontroli wyroku 
sądu polubownego na podstawie przepisów jeszcze nieobowiązujących ani w 
czasie postępowania przed tym sądem, ani w chwili wydania jego wyroku, co jest 
oczywiście nie do przyjęcia. 
Z tych względów należy uznać, że gdy wyrok sądu polubownego został 
wydany pod rządami dawnych przepisów kodeksu postępowania cywilnego, 
natomiast sprawę o uchylenie tego wyroku wszczęto w wyniku skargi wniesionej po 
wejściu w życie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r., do postępowania z tej skargi w 
zakresie jego dopuszczalności i toku należy stosować, zgodnie z art. 2 tej ustawy, 
przepisy nowe, natomiast podstawy skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego 
należy określać i oceniać według przepisów dawnych, obowiązujących przed dniem 
17 października 2005 r. 
Ze względu na to, że podstawy skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego 
mogą być różne, kwestia ustalenia chwili miarodajnej dla oceny podstaw skargi nie 
może być rozstrzygnięta identycznie co do wszystkich podstaw. Wobec tego, że 
przedstawione w zagadnieniu prawnym wątpliwości Sądu Apelacyjnego dotyczą 
tylko jednej podstawy skargi, którą jest zarzut braku zapisu na sąd polubowny lub 
nieważności zapisu, przedmiotem rozważań może być tylko ta podstawa, Sąd 

Najwyższy jest bowiem związany zakresem przedstawionej wątpliwości oraz 
stanem faktycznym sprawy, w której ona powstała. 
Omawiana podstawa skargi była określona w art. 712 § 1 pkt 1 k.p.c. przy 
użyciu sformułowania „nie było zapisu na sąd polubowny albo gdy zapis był 
nieważny lub utracił moc”, podobnie jak obecnie w art. 1206 § 1 pkt 1 k.p.c. Nie 
ulega zatem wątpliwości, że chwilą miarodajną dla oceny istnienia tej podstawy 
skargi powinna być chwila wyrokowania przez sąd polubowny, przy uwzględnieniu 
zdarzeń wcześniejszych, które mogły mieć wpływ na istnienie lub wadliwość zapisu 
na sąd polubowny w dacie wyrokowania, ocenianych według przepisów 
obowiązujących w chwili zajścia tych zdarzeń. Jeżeli, jak w rozpoznawanej sprawie, 
podstawę zarzutu braku zapisu na sąd polubowny (nieważności zapisu) stanowi 
brak właściwego umocowania pełnomocnika do sporządzenia zapisu, ocena czy 
pełnomocnictwo było właściwe i zapis ważny powinna być dokonana według stanu 
faktycznego i prawnego obowiązującego w chwili sporządzania zapisu, przy 
uwzględnieniu, że stan prawny to normy prawne rozumiane zgodnie z ich wykładnią 
dokonaną m.in. przez Sąd Najwyższy. Dopiero jeżeli w świetle tej oceny 
pełnomocnictwo okaże się niewłaściwe i zapis nieważny, należy także badać, czy 
nie doszło ewentualnie do późniejszych zdarzeń sanujących wadliwość zapisu, 
takich jak np. jego potwierdzenie przez stronę. 
Skoro, jak wskazano, w sprawie ze skargi o uchylenie wyroku sądu 
polubownego wydanego przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 lipca 
2005 r., wszczętej po dniu wejścia w życie tej ustawy, do wskazanego jako 
podstawa skargi zarzutu braku zapisu na sąd polubowny lub nieważności zapisu 
mają zastosowanie dotychczasowe przepisy kodeksu postępowania cywilnego, 
rozważenia wymaga również zagadnienie, czy strona może w skardze powoływać 
się na brak lub nieważność zapisu na sąd polubowny (art. 712 § 1 pkt 1 k.p.c.), 
jeżeli nie zgłaszała tego zarzutu przed sądem polubownym. 
Oceny w tym przedmiocie należy dokonać na podstawie przepisów 
dotychczasowych i rozważyć, czy przewidywały one prekluzję zarzutu braku lub 
nieważności zapisu na sąd polubowny, a jeżeli nie, to czy w świetle zawartej w nich 
regulacji można uznać, że wskutek wdania się w spór przed sądem polubownym co 
do istoty sprawy i niepodniesienia zarzutu braku zapisu na sąd polubowny doszło 
do sanowania tego braku (ustanowienia właściwości sądu polubownego). 

Obowiązujące przed nowelizacją przepisy dotyczące sądownictwa 
polubownego nie zawierały odpowiednika obecnego art. 1180 § 2 k.p.c., który 
wprowadza wymóg podniesienia zarzutu braku właściwości sądu polubownego 
(m.in. braku lub nieważności zapisu) nie później niż w odpowiedzi na pozew lub w 
innym terminie określonym przez strony, chyba że przed upływem terminu strona 
nie znała i przy dołożeniu należytej staranności nie mogła poznać podstawy takiego 
zarzutu albo jego podstawa powstała dopiero po upływie tego terminu. Brak 
podobnej regulacji w przepisach dotychczasowych, przy jednoczesnym 
ustanowieniu w art. 712 § 2 k.p.c. prekluzji zarzutu przekroczenia granic zapisu na 
sąd polubowny, prowadzi do wniosku, że nieuregulowanie tej kwestii w odniesieniu 
do zarzutu braku zapisu na sąd polubowny było świadomym zabiegiem 
ustawodawcy. (...) Regulacja zawarta w art. 712 § 2 k.p.c. świadczy jednoznacznie, 
że zamiarem ustawodawcy było ograniczenie prekluzją tylko zarzutu przekroczenia 
granic zapisu na sąd polubowny, natomiast nie było jego wolą wprowadzenie takiej 
prekluzji dla zarzutu braku zapisu na sąd polubowny, gdyby bowiem chciał prekluzję 
tę wprowadzić, uczyniłby to w sposób podobny do art. 712 § 2 k.p.c. lub art. 1180 § 
2 k.p.c. To przesądza niedopuszczalność przyjęcia takiej prekluzji w drodze analogii 
lub wykładni rozszerzającej art. 712 § 2 k.p.c., gdyż byłaby to wykładnia contra 
legem, sprzeczna z wolą ustawodawcy. Byłaby niedopuszczalna także dlatego, że 
w drodze analogii lub wykładni rozszerzającej ograniczałaby prawa procesowe 
strony, wprowadzając nieistniejące w ustawie ograniczenie czasowe zarzutu braku 
zapisu na sąd polubowny, a jedną z podstawowych gwarancji procesowych jest 
niedopuszczalność stosowania takich zabiegów interpretacyjnych, które prowadzą 
do ograniczenia praw procesowych stron. 
W doktrynie na tle dawnych przepisów o sądzie polubownym przeważał 
pogląd, że wdanie się w spór przed sądem polubownym nie może być uznane za 
dorozumianą zgodę na sąd polubowny i nie sanuje braku zapisu na ten sąd. Także 
Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 27 kwietnia 1960 r., 4 CR 874/59 (OSN 1962, 
nr 3, poz. 85) stwierdził, że nie jest możliwe zawarcie zapisu na sąd polubowny w 
sposób konkludentny, a w szczególności nie wywołuje takiego skutku powołanie 
przez stronę sędziego polubownego. W orzeczeniu z dnia 4 listopada 1935 r., C III 
1156/34 (Zb.Urz. 1936, poz. 274) podkreślił, że wdanie się w spór po zgłoszeniu 
zarzutu niewłaściwości sądu polubownego nie może uchodzić za dorozumianą 
zgodę na sąd polubowny. Zapis na sąd polubowny wymaga formy pisemnej (art. 

698 § 1 k.p.c.), a zatem nie można takiej umowy zawrzeć w sposób konkludentny, 
w tym przez wdanie się w spór lub inne czynności dokonane przed tym sądem. 
Z tych względów należy uznać, że przed nowelizacją przepisów o sądzie 
polubownym dokonaną ustawą z dnia 28 lipca 2005 r. nie było ograniczeń 
czasowych co do możliwości podniesienia zarzutu braku lub nieważności zapisu na 
sąd polubowny, a zatem strona, która wdała się w spór przed tym sądem i nie 
zgłosiła w tym postępowaniu zarzutu braku zapisu, mogła taki zarzut zgłosić 
dopiero w skardze o uchylenie wyroku sądu polubownego. 
Mając to na względzie, Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienia prawne, jak 
w uchwale.