III CZP 134/10

Uchwała z dnia 24 lutego 2011 r., III CZP 134/10 
 
Sędzia SN Barbara Myszka (przewodniczący) 
Sędzia SN Iwona Koper (sprawozdawca) 
Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Beaty N. przeciwko Dariuszowi M. o 
pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, po rozstrzygnięciu w Izbie 
Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 24 lutego 2011 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Szczecinie postanowieniem z dnia 10 
listopada 2010 r.: 
"Czy przysługująca uprawnionemu wierzytelność z tytułu wymagalnych 
świadczeń alimentacyjnych może stanowić przedmiot przelewu?" 
podjął uchwałę: 
 
Wierzytelność o zapłatę wymagalnych świadczeń alimentacyjnych nie 
może być przedmiotem przelewu (art. 509 § 1 k.c.). 
 
Uzasadnienie 
 
Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne 
powstało w sprawie o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, w której 
powódka twierdziła, że wierzyciel Dariusz M. egzekwuje od niej w prowadzonym 
postępowaniu egzekucyjnym nieistniejącą wierzytelność w wysokości 10 823 zł. 
Wierzytelność ta, którą Dariusz M. miał nabyć od Jarosława N., nie istniała już w 
chwili jej nabycia, wygasła bowiem na skutek złożenia przez powódkę pierwotnemu 
wierzycielowi oświadczenia o potrąceniu wzajemnej wierzytelności. Powódka 
nabyła wierzytelność wzajemną w kwocie 11 000 zł z tytułu wymagalnych rat 
alimentacyjnych w drodze umowy przelewu zawartej z córką, na rzecz której zostały 
one zasądzone od ojca Jarosława N., wierzyciela powódki z tytułu zasądzonych w 
wyroku sądowym, egzekwowanych obecnie kosztów postępowania. 

Rozpoznając apelację od wyroku Sądu Rejonowego, Sąd Okręgowy w 
Szczecinie powziął wątpliwość, czy przysługująca uprawnionemu wierzytelność z 
tytułu wymagalnych świadczeń alimentacyjnych może stanowić przedmiot przelewu 
ze względu na właściwość zobowiązania alimentacyjnego w rozumieniu art. 509 § 1 
k.c. W uzasadnieniu wskazał na rozbieżność poglądów doktryny w tym zakresie. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Celem obowiązku alimentacyjnego na płaszczyźnie moralnej jest uczynienie 
zadość wynikającemu z więzów rodzinnych obowiązkowi świadczenia pomocy tym 
członkom rodziny, którzy własnymi siłami i środkami nie mogą zaspokoić swych 
potrzeb bytowych. Zgodnie z art. 128 k.r.o., istota alimentacji polega na 
dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. 
Świadczenie dłużnika może polegać na dostarczaniu środków utrzymania w 
pieniądzu albo naturze, a także na spełnianiu określonych usług lub czynności (art. 
135 § 2 k.r.o.). 
Obowiązek alimentacyjny powstaje z mocy ustawy między osobami 
połączonymi węzłem rodzinnym oraz między innymi osobami, określonymi przez 
kodeks rodzinny i opiekuńczy. Konkretny obowiązek alimentacyjny powstaje w razie 
spełnienia się ustawowych przesłanek alimentacji; uprawnionemu przysługuje 
roszczenie o alimenty (wierzytelność), a zobowiązany – dłużnik ma obowiązek 
spełnić odpowiadające mu świadczenie alimentacyjne (dług). 
Ze względu na ich cel i treść świadczenia, prawa i obowiązki alimentacyjne 
mają charakter ściśle osobisty (uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 
listopada 1975 r., III CZP 76/75, OSNCP 1976, nr 10, poz. 207) i są 
nieprzenaszalne zarówno inter vivos jak i mortis causa. Gasną z chwilą śmierci 
uprawnionego lub zobowiązanego, jednakże zasądzone raty alimentacyjne, które 
stały się wymagalne za życia uprawnionego, wchodzą do spadku po nim 
(orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1960 r., 1 CR 447/60, OSN 
1961, nr 4, poz. 114 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 1965 r., III CO 
36/65, OSNCP 1966, nr 3, poz. 37). Po śmierci zobowiązanego obowiązek 
alimentacyjny wobec uprawnionego na przyszłość aktualizuje się w stosunku do 
osób zobowiązanych w dalszej kolejności według zasad określonych w kodeksie 
rodzinnym i opiekuńczym. Wierzytelności alimentacyjne nie mogą być umorzone 
przez potrącenie (art. 505 k.c.), nie mogą być przedmiotem egzekucji (art. 831 § 1 
pkt 3 k.p.c.) i zastawu (art. 327 k.c.). Uprawniony nie może zrzec się prawa do 

alimentacji, nawet za zapłatą jednorazowej skapitalizowanej kwoty przyszłych 
świadczeń, ani zbyć innej osobie zarówno samego prawa do alimentacji, jak i – 
zgodnie z poglądem dominującym w piśmiennictwie – wymagalnych już rat 
alimentacyjnych. Nie jest też dopuszczalne przejęcie obowiązku alimentacyjnego 
przez inną osobę, chociaż typowe świadczenie alimentacyjne w postaci określonej 
sumy pieniężnej dłużnik alimentacyjny może, stosownie do art. 356 § 2 k.c., spełnić 
za pośrednictwem osoby trzeciej, w szczególności poręczyciela (uchwała składu 
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 1990 r., III CZP 21/90 OSNCP 
1990, nr 10-11, poz. 128). 
W nowszym piśmiennictwie prezentowany jest pogląd zwężający zasadę 
nieprzenoszalności praw alimentacyjnych przez dopuszczenie możliwości zbycia 
innej osobie przez uprawnionego rat alimentacyjnych już wymagalnych także w 
drodze przelewu wierzytelności. Wskazuje się, że przemawiają za tym względy 
ekonomiczne, polegające na stworzeniu osobie uprawnionej do alimentacji 
możliwości odpłatnego zbycia zasądzonych, zaległych rat alimentacyjnych, których 
nie może wyegzekwować, w celu uzyskania środków utrzymania lub zaciągnięcia 
pożyczki z przeznaczeniem na te środki i przelania na pożyczkodawcę 
zasądzonych zaległych świadczeń alimentacyjnych ze skutkiem zwolnienia się z 
długu. Podnosi się, że raty alimentacyjne, które stały się wymagalne i zostały 
zasądzone prawomocnym wyrokiem, nie są już ściśle związane z osobą 
uprawnionego. 
Jak przyjmuje się w doktrynie, wynikający z art. 509 § 1 k.c. zakaz przelewu 
wierzytelności, ze względu na kryterium właściwości zobowiązania, odnosi się do 
dwóch kategorii wierzytelności. Po pierwsze, obejmuje wierzytelności, w wypadku 
których dłużnikowi nie jest obojętne, komu świadczy. Należą tu np. wierzytelności z 
umowy przedwstępnej oraz – ze względu na art. 698 k.c. – prawo dzierżawy i – ze 
względu na art. 6882 k.c. – prawo najmu lokalu, a także wierzytelności o 
świadczenie niektórych usług. Przeszkoda ta istnieje w odniesieniu do przelewu 
wierzytelności z rachunku bankowego w okresie zawieszenia działalności banku 
oraz – z wyjątkami – w odniesieniu do przelewu uzyskanej w wyniku przetargu w 
stosunku do gminy wierzytelności o nabycie lub oddanie w wieczyste użytkowanie 
nieruchomości. Po drugie, zakaz przelewu wierzytelności ze względu na właściwość 
zobowiązania obejmuje wierzytelności, których cel powstania może być osiągnięty 

wyłącznie wtedy, gdy świadczenie zostanie spełnione osobiście wierzycielowi. Do 
tej kategorii trafnie zaliczane są m.in. wierzytelności alimentacyjne. 
Obowiązek alimentacyjny – obok realizacji celu ekonomicznego, jakim jest 
zapewnienie uprawnionemu niezbędnych środków materialnych pozwalających 
zaspokoić jego potrzeby – służy kształtowaniu właściwych wzorców postępowania 
w rodzinie, wpływa na umocnienie więzi i kształtuje wzajemne relacje między jej 
członkami. Realizacja tych celów jest możliwa jedynie w relacji między osobami 
uprawnionymi i zobowiązanymi do alimentacji, określonymi kodeksie rodzinnym i 
opiekuńczym. 
Przeniesieniu wierzytelności alimentacyjnej na osobę trzecią w drodze 
przelewu – ze względu na przesłankę właściwości zobowiązania – poza 
wskazanym ściśle osobistym charakterem zobowiązania alimentacyjnego 
sprzeciwia się także właściwy dla niego przedmiot, którego nie stanowi zapłata, lecz 
zaspokojenie potrzeb życiowych uprawnionego. 
Z tej racji uprawniony do alimentacji jest nie tylko chroniony przed ryzykiem 
pozbawienia go środków utrzymania w następstwie wprowadzenia jego 
wierzytelności alimentacyjnych do obrotu, ale także korzysta z istotnych ułatwień w 
dochodzeniu i egzekwowaniu zasądzonych z tego tytułu świadczeń, stanowiących 
ekwiwalent za ograniczenia związane ze zbywalnością roszczeń. Ochrona w tym 
zakresie realizowana jest przez szczególne instrumenty prawne uregulowane w 
przepisach kodeksu postępowania cywilnego oraz przepisach innych aktów 
prawnych, ściśle związanych i zharmonizowanych z instytucjami prawa rodzinnego 
(por. np. ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do 
alimentów, jedn. tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). 
Przy przyjęciu dopuszczalności przelewu rat alimentacyjnych realne jest 
niebezpieczeństwo dezintegracji spójnego systemu regulacji alimentacyjnych, co 
może prowadzić do wielu trudnych do przewidzenia konsekwencji społecznych i 
prawnych, a w efekcie do naruszenia praw osób uprawnionych do alimentacji, w 
tym w szczególności osób małoletnich, do których kierowana jest pomoc z funduszu 
alimentacyjnego, przy stosunkowo niewielkiej rzeczywistej możliwości zaspokojenia 
ich interesów w drodze sięgnięcia do mechanizmów rynkowych, nie dających tym 
osobom żadnych przywilejów w stosunku do innych uczestników obrotu. 
Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie, jak 
w uchwale (art. 390 k.p.c.).