III CZP 134/09

Uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 18 maja 2010 r., III CZP 134/09 
 
Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) 
Sędzia SN Jacek Gudowski 
Sędzia SN Marian Kocon 
Sędzia SN Barbara Myszka 
Sędzia SN Henryk Pietrzkowski 
Sędzia SN Marek Sychowicz 
Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 18 maja 
2010 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Piotra Wiśniewskiego po 
rozstrzygnięciu zagadnienia prawnego przedstawionego przez Rzecznika Praw 
Obywatelskich we wniosku z dnia 29 grudnia 2009 r.: 
"Czy w sprawie o usunięcie niezgodności między stanem prawnym 
nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym 
sąd jest związany żądaniem pozwu?" 
podjął uchwałę: 
 
W sprawie o usunięcie niezgodności między stanem prawnym 
nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem 
prawnym sąd jest związany żądaniem pozwu. 
 
Uzasadnienie 
 
Rzecznik Praw Obywatelskich, działając na podstawie art. 60 § 2 ustawy z 
dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) w 
związku z art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw 
Obywatelskich (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 14, poz. 147), przedstawił wniosek o 
podjęcie uchwały usuwającej istniejące w orzecznictwie sądowym rozbieżności 
dotyczące wykładni art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i 
hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm. – dalej: "u.k.w.h."), 

przez określenie granic kognicji sądu w sprawach o uzgodnienie stanu prawnego 
ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Wskazał, że 
dwie koncepcje, które pojawiły się przy interpretacji wymienionego przepisu różni 
spojrzenie na cel postępowania w tego rodzaju sprawach. Pierwszy pogląd, przyjęty 
w wyrokach z dnia 21 marca 2001 r., III CKN 1214/98 (OSNC 2001, nr 11, 
poz.165), z dnia 8 października 2002 r., IV CKN 1304/00 (nie publ.) i z dnia 7 
listopada 2008 r., IV CSK 264/08 (nie publ.) oraz w uchwale z dnia 28 sierpnia 
2008 r., III CZP 76/08 (OSNC 2009, nr 7-8, poz. 113) daje pierwszeństwo 
wyrażonej w art. 321 § 1 k.p.c. zasadzie dyspozycyjności, natomiast drugie 
stanowisko przyznaje prymat zasadzie dążenia do zapewnienia wiarygodności 
ksiąg wieczystych i opowiada się za wyłączeniem postępowania przewidzianego w 
art. 10 u.k.w.h. spod rygorów tej zasady. Tę myśl prezentują wyroki Sądu 
Najwyższego z dnia 6 listopada 2003 r., II CK 192/02 ("Monitor Prawniczy" 2004, nr 
20, s. 949) oraz z dnia 8 czerwca 2005 r., l CK 701/04 ("Biuletyn SN" 2005, nr 9, s. 
13), zgodnie z którymi orzeczenie wydane w omawianym postępowaniu ma za 
zadanie doprowadzić treść księgi wieczystej do stanu usprawiedliwiającego 
zaufanie do niej. 
Rzecznik Praw Obywatelskich, po przeanalizowaniu argumentacji 
przytaczanej na poparcie każdej z przeciwstawnych koncepcji i poglądów 
wyrażanych w literaturze, przychylił się do drugiego poglądu, uznając, że 
prawidłowe jest stosowanie art. 10 u.k.w.h. jako sposobu doprowadzenia stanu 
prawnego jawnego z księgi wieczystej do obiektywnej zgodności z rzeczywistym 
stanem prawnym, a nie tylko do stanu zgodnego z wyobrażeniem i żądaniem 
powoda. Poddanie postępowania uregulowanego w art. 10 ust. 1 u.k.w.h. 
ograniczeniom przewidzianym w art. 321 § 1 k.p.c. może, jego zdaniem, stworzyć 
niebezpieczną sytuację, w której domniemanie zgodności praw ujawnionych w 
księdze wieczystej ze stanem prawnym będzie się odnosić do stanu niezgodnego z 
prawem, grozić wprowadzeniem w błąd osób zainteresowanych i powodować 
komplikacje prawne. 
Prokurator Prokuratury Generalnej opowiedział się za podjęciem uchwały 
stwierdzającej, że w sprawie o usunięcie niezgodności między stanem prawnym 
nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym 
sąd jest związany żądaniem pozwu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 

Powództwo, którego dotyczy wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, nie jest 
nową konstrukcją prawną, lecz kontynuacją instytucji sięgających regulacji XIX-
wiecznych. W obecnie obowiązującym kształcie wprowadzone zostało przez art. 23 
dekretu z dnia 11 października 1946 r. – Prawo rzeczowe (Dz.U. Nr 57, poz. 319 ze 
zm.), przewidujący, że jeżeli treść księgi wieczystej jest niezgodna z rzeczywistym 
stanem prawnym, osoba, której prawo nie jest wpisane albo jest wpisane błędnie, 
albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać 
usunięcia niezgodności. Istota tej regulacji, poddana jedynie niewielkiej zmianie 
redakcyjnej, przejęta została przez art. 10 ust. 1 u.k.w.h. Zgodnie z tym przepisem, 
w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w 
księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest 
wpisane lub jest wpisane błędnie, albo jest dotknięte wpisem nie istniejącego 
obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Postępowanie – i 
w tym zakresie nie ma sporu – toczy się w trybie procesowym, ponieważ 
ustawodawca nie przewidział odstępstwa od zasady wyrażonej w art. 13 § 1 k.p.c. 
W piśmiennictwie podkreśla się, że powództwo przewidziane w art. 10 ust. 1 
u.k.w.h. jest jedyną drogą umożliwiającą trwałe i skuteczne wobec wszystkich 
obalenie domniemania ustanowionego w art. 3 u.k.w.h., że prawo jawne z księgi 
wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, a prawo 
wykreślone nie istnieje. Wprawdzie możliwe jest podważanie tych domniemań także 
w innych postępowaniach, w których rzeczywisty stan prawny nieruchomości ma 
znaczenie jako przesłanka zgłaszanych żądań lub obrony przed nimi, jednak 
wówczas skutki obalenia domniemania ograniczają się do tego postępowania i jego 
stron, nie uzasadniając zmiany treści wpisów figurujących w księdze. Wyrok 
wydany w wyniku uwzględnienia powództwa przewidzianego w art. 10 ust. 1 
u.k.w.h. jest natomiast podstawą skorygowania stanu prawnego ujawnionego w 
księdze wieczystej. 
Konieczność wprowadzenia szczególnego postępowania pozwalającego na 
szeroką kontrolę zgodności stanu praw do nieruchomości wynikającego z księgi ze 
stanem rzeczywistym jest konsekwencją przyjęcia – jako zasady – ograniczonego 
badania wniosków o wpis do księgi wieczystej (art. 6268 § 2-4 k.p.c.) oraz 
niewprowadzenia – jako reguły – konstytutywnej roli wpisu. Wynikające z tych 
przyczyn zagrożenie, że stan prawny jawny z ksiąg wieczystych może nie oddawać 
rzeczywistości, wymagało skutecznego środka. 

Wskazywane przez Rzecznika Praw Obywatelskich rozbieżne poglądy 
dotyczące zakresu kognicji sądu w tym postępowaniu wynikają z odmiennych 
założeń dotyczących roli powództwa przewidzianego w art. 10 ust. 1 u.k.w.h. 
Pierwszy z nich przyjmuje, że konstrukcja art. 10 ust. 1 u.k.w.h. realizuje 
podstawową dla systemu prawa cywilnego koncepcję ochrony indywidualnego 
interesu uprawnionego podmiotu. Powództwo o usunięcie niezgodności pomiędzy 
stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym 
stanem prawnym traktowane jest jako szczególnego rodzaju powództwo o ustalenie 
istnienia lub nieistnienia prawa, a jego rozpoznawanie podlega ograniczeniom 
przewidzianym w art. 321 § 1 k.p.c., sąd zatem związany jest zgłoszonym żądaniem 
i nie może orzec o tym, czego powód się nie domaga ani zasądzać ponad żądanie. 
Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 marca 2001 r., III CKN 
1214/98, stwierdzając, że w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z 
rzeczywistym stanem prawnym, jak w każdym postępowaniu procesowym, żądanie 
pozwu określa powód i sąd jest nim związany (art. 321 § 1 k.p.c.). Ze względu na 
ten przepis uwzględnienie powództwa może nastąpić tylko wówczas, gdy ustalony 
przez sąd rzeczywisty stan prawny nieruchomości okaże się tożsamy ze stanem 
objętym żądaniem pozwu. Jeżeli natomiast stan prawny nieruchomości okaże się 
inny co do osób podlegających wpisowi lub co do rodzajów lub rozmiarów praw 
podlegających wpisowi w miejsce wpisów istniejących, to sąd nie może pozytywnie 
orzekać, ponieważ orzekłby wówczas o przedmiocie nieobjętym żądaniem. Sąd 
Najwyższy zaznaczył, że pojęcie „przedmiot żądania" obejmuje podmiotowe i 
przedmiotowe elementy konkretnego stosunku prawnorzeczowego, a nie rodzaj 
powództwa, w ramach którego o tych elementach miałby orzekać sąd. Z tego 
względu przy ocenie powództwa z art. 10 u.k.w.h. nie ma podstaw do pomijania art. 
321 § 1 k.p.c. Pogląd ten powtórzony został w wyroku z dnia 8 października 2002 r., 
IV CKN 1304/00. 
W opozycji do tej koncepcji w wyroku z dnia 6 listopada 2003 r., II CK 192/02 
Sąd Najwyższy, nawiązując do poglądu zarysowanego wcześniej w wyroku z dnia 7 
stycznia 1998 r., III CKU 97/97 ("Prokuratura i Prawo", Orzecznictwo 1998, nr 6, s. 
27) stwierdził, że specyfika uprawnienia przewidzianego w art. 10 ust. 1 u.k.w.h. 
polega na tym, iż zakreśla ono granice poszukiwania przez sąd odpowiedzi na 
pytanie, czy kwestionowany wpis odpowiada rzeczywistemu stanowi prawnemu. 
Jeżeli tak nie jest, sąd orzeka o wykreśleniu wpisu dotychczasowego i nakazuje 

ujawnienie treści wpisu ustalonego. Za niedopuszczalne uznał poprzestanie na 
wykreśleniu wpisu dotychczasowego, a także na oddaleniu powództwa w sytuacji, 
w której ustalony stan prawny jest inny niż określony żądaniem. Takie 
rozstrzygnięcie ocenił jako sprzeczne z celami i funkcją ustroju ksiąg wieczystych.  
Odwołując się do poglądów formułowanych w piśmiennictwie, stwierdził, że 
akceptuje się w nich nawet możliwość ujawnienia prawa własności osoby 
niebędącej stroną sporu. Sąd Najwyższy nie podzielił tego skrajnego poglądu, 
opowiedział się natomiast za dopuszczalnością ustalenia w wyroku treści 
prawidłowego wpisu odmiennej niż żądana przez powoda wtedy, gdy w sporze 
uczestniczą osoby, które wpis dotyka albo ma dotknąć. Wyraził przy tym 
zapatrywanie, że w omawianym wypadku nie dochodzi do orzekania ponad żądanie 
ani niezgodnie z żądaniem, ponieważ dopóki strona obstaje za orzeczeniem 
określonym w art. 10 u.k.w.h., dopóty musi liczyć się z konsekwencjami ustalenia 
rzeczywistego stanu prawnego. Konsekwencje te polegają na doprowadzeniu treści 
księgi wieczystej do stanu usprawiedliwiającego zaufanie do niej i eliminują 
stosowanie art. 321 k.p.c. Ten sam kierunek wykładni przyjęty został w wyroku 
Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2005 r., I CK 701/04. 
Rozdźwięk w orzecznictwie spowodował podjęcie przez Sąd Najwyższy 
uchwały z dnia 28 sierpnia 2008 r., III CZP 76/08, opowiadającej się za związaniem 
sądu żądaniem pozwu w sprawach przewidzianych w art. 10 ust. 1 u.k.w.h. Sąd 
Najwyższy zwrócił uwagę na fundamentalne znaczenie zasady dyspozycyjności, 
będącej korelatem autonomii praw prywatnych i wyrażającej wolność decyzji strony 
w zakresie realizacji przysługujących jej praw podmiotowych. Zasada ta, po 
uchyleniu z dniem 5 lutego 2005 r. przepisu § 2 w art. 321 k.p.c. zyskała charakter 
bezwzględny, jednak nawet wcześniej wyjątki od niej, przewidziane w tym przepisie, 
nie dotyczyły spraw o usunięcie niezgodności pomiędzy stanem prawnym 
nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a jej stanem rzeczywistym. Sąd 
Najwyższy zaznaczył, że niewątpliwie funkcja ksiąg wieczystych powoduje, iż w 
sprawach prowadzonych na podstawie o art. 10 ust. 1 u.k.w.h. istotne znaczenie 
odgrywa także interes publiczny, jednak ustawodawca, decydując się na poddanie 
postępowania w tych sprawach rygorom procesowym, wybrał mniej intensywną 
ochronę tego interesu w porównaniu z tą, jaką mogłoby zapewnić postępowanie 
nieprocesowe. Sąd Najwyższy zwrócił także uwagę na ograniczenie kręgu osób, 
mogących wystąpić z powództwem o usuniecie niezgodności między stanem 

prawnym jawnym z księgi wieczystej a stanem rzeczywistym oraz na obowiązek 
sprecyzowania przez powoda zgłoszonego żądania przez oznaczenie 
nieruchomości i prawa, które nie jest wpisane lub zostało wpisane błędnie, bądź 
obciążenia lub ograniczenia dotykającego jego prawa i określenie jakiej treści wpisu 
powód się domaga. Te obowiązki wywiódł z zestawienia treści art. 10 ust. 1 u.k.w.h. 
z wymaganiami stawianymi przez art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c., wyjaśniając, że 
sformułowane w zgodzie z nimi powództwo albo będzie uzasadnione i 
uwzględnione, albo też okaże się nieuzasadnione i wówczas należy je oddalić. Nie 
zachodzą natomiast stany pośrednie, a więc nie można np. ustalić, że powód, który 
żąda wpisania go do księgi jako właściciela, jest tylko użytkownikiem wieczystym 
lub nawet właścicielem, ale w innej części. 
Pogląd ten został później przyjęty w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 
listopada 2008 r., IV CSK 264/08, w którym zwrócono uwagę na istnienie innych 
mechanizmów służących zapewnieniu zgodności wpisów w księgach wieczystych z 
rzeczywistością, takich jak np. przewidziany w art. 62613 § 1 k.p.c. obowiązek 
wpisania przez sąd wieczystoksięgowy z urzędu ostrzeżenia o występującej 
niezgodności lub określony w art. 36 u.k.w.h. sposób uzyskiwania przez ten sąd 
informacji o zmianach właściciela nieruchomości i wymuszania ujawnienia przez 
właściciela przysługujących mu praw w księdze. Za stosowaniem art. 321 § 1 k.p.c. 
w sprawie o usunięcie niezgodności w księdze wieczystej Sąd Najwyższy 
opowiedział się także w wyroku z dnia 12 sierpnia 2009 r., IV CSK 146/09 (nie 
publ.). 
W piśmiennictwie znajdują akceptacje obydwa poglądy, na poparcie których 
autorzy przytaczają te same argumenty, które stanowiły uzasadnienie odmiennych 
stanowisk zajmowanych w orzecznictwie. Porównanie wartości i trafności wywodów 
wspierających każdą z koncepcji prowadzi jednak do wniosku, że silniej 
umotywowany jest pogląd o związaniu sądu żądaniem pozwu w postępowaniu o 
usunięcie niezgodności pomiędzy stanem prawnym ujawnionym w księdze 
wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym. 
Za stosowaniem art. 321 § 1 k.p.c. przemawia zatem przede wszystkim 
dokonany przez ustawodawcę wybór drogi procesowej, bez wprowadzenia 
jakichkolwiek wyjątków w stosowaniu tego trybu postępowania. Przyjęty kształt 
powództwa narzuca kierunek wykładni respektujący podstawową dla procesu 
cywilnego zasadę dyspozycyjności. Odstąpienie od niej byłoby dopuszczalne 

jedynie wówczas, gdyby w regulacjach wyznaczających zadania ksiąg wieczystych 
znajdowały się wyraźne wskazówki nadające powództwu przewidzianemu w art. 10 
ust. 1 u.k.w.h. cechy skargi mającej gwarantować realizację funkcji publicznej ksiąg 
wieczystych. Takich unormowań ustawa o księgach wieczystych i hipotece nie 
zawiera; przeciwnie, art. 10 ust. 1, zamiast rozszerzać krąg uprawnionych do 
złożenia pozwu, co zwiększałoby szansę poddania kontroli aktualności wpisów w 
księdze wieczystej, ogranicza grono osób legitymowanych do skorzystania z 
przewidzianego w nim powództwa. 
Zwolennicy wąskiego pojmowania kręgu uprawnionych do wytoczenia 
powództwa, ograniczonego do osób, którym przysługuje własność lub inne prawo 
rzeczowe, argumentują, że nie jest to szczególny rodzaj powództwa o ustalenie, 
lecz roszczenie typu rzeczowego, mające na celu nie tylko ustalenie istnienia lub 
nieistnienia prawa lub stosunku prawnego, ale także wydanie orzeczenia 
zastępującego oświadczenie woli osoby błędnie wpisanej do księgi. Z kolei obrońcy 
koncepcji, że powództwo przewidziane w art. 10 ust. 1 u.k.w.h. może wytoczyć 
każdy, kto ma interes prawny w tym, aby stan prawny nieruchomości ujawniony w 
księdze wieczystej został uzgodniony z rzeczywistym stanem prawnym, podnosili, 
że jest to jednak szczególne powództwo o ustalenie, którego przesłankę 
materialnoprawną stanowi interes prawny w uzyskaniu zgodności stanu 
rzeczywistego i stanu prawnego ujętego w księdze wieczystej. To, że w przepisie 
wymienione zostały osoby, którym przysługują określone prawa do nieruchomości, 
oznacza tylko tyle, że osoby te nie muszą wykazywać swojego interesu prawnego w 
ustaleniu. 
Problem ten doczekał się wyjaśnienia w uchwale składu siedmiu sędziów 
Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2006 r., III CZP 106/05 (OSNC 2006, nr 10, 
poz. 160), stwierdzającej, że powództwo o usunięcie niezgodności między stanem 
prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem 
prawnym może wytoczyć tylko osoba uprawniona do złożenia wniosku o dokonanie 
wpisu w księdze wieczystej (art. 6262 § 5 k.p.c.). Sąd Najwyższy stanął na 
stanowisku, że powództwo przewidziane w art. 10 ust. 1 u.k.w.h. jest szczególną 
postacią powództwa o ustalenie i musi być odczytywane w powiązaniu z przepisami 
normującymi uprawnienie do składania wniosków o wpis w księgach wieczystych, 
ponieważ inaczej dochodziłoby do sytuacji, że stan prawny ustalony w wyniku 
postępowania przewidzianego w art. 10 ust. 1 u.k.w.h. nie mógłby zostać 

skutecznie przeniesiony do księgi. W rezultacie akceptację znalazł pogląd 
opowiadający się za przyznaniem legitymacji do wniesienia powództwa osobom 
wymienionym w art. 10 ust. 1 u.k.w.h., a nie każdemu zainteresowanemu. Jako 
dodatkowy argument Sąd Najwyższy powołał historyczny proces kształtowania się 
omawianego powództwa, w szczególności nieprzyjęcie w Prawie rzeczowym i w 
ustawie o księgach wieczystych i hipotece propozycji, które pojawiły się w projekcie 
Prawa rzeczowego z 1937 r. Projekt ten zakładał, że usunięcia niezgodności treści 
księgi wieczystej ze stanem prawnym może żądać uprawniony, a także jego 
wierzyciele. Krytyka tego rozwiązania opierała się na zarzucie braku jego 
synchronizacji z przepisami określającymi legitymację do złożenia wniosku o wpis, 
a zatem jej podstawą były przesłanki uwzględnione przez Sąd Najwyższy. 
Stanowisko o ograniczonym kręgu osób legitymowanych do wytoczenia 
powództwa z art. 10 ust. 1 u.k.w.h. koresponduje z poglądem o związaniu sądu w 
omawianym postępowaniu art. 321 § 1 k.p.c., tworząc spójną koncepcję powództwa 
przewidzianego w art. 10 ust. 1 u.k.w.h. jako drogi zapewniającej ochronę praw 
podmiotowych. Osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie, albo 
jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może w tym 
postępowaniu domagać się usunięcia dostrzeganej niezgodności i doprowadzenia 
wpisów w księdze do pożądanego stanu. Jeżeli zgłoszone przez nią żądanie okaże 
się uzasadnione, wyrok uwzględniający powództwo stanie się podstawą zmiany 
wpisów w księdze wieczystej. Jeżeli jednak sąd stwierdzi, że postulowana przez 
powoda treść wpisu nie odpowiada rzeczywistemu stanowi prawnemu, powództwo 
ulegnie oddaleniu, nawet wówczas, gdy rzeczywistemu stanowi nie będzie 
odpowiadał także stan jawny z księgi wieczystej. W ten sposób chronione są prawa 
powoda, który – bez odpowiedniej podstawy ustawowej – nie może być narażony 
na ryzyko, że jego inicjatywa procesowa doprowadzić może nie tylko do skutków 
przez niego nie postulowanych, ale nawet sprzecznych z jego interesem, co 
mogłoby wystąpić w wypadku przyjęcia obowiązku określenia przez sąd w wyroku 
rzeczywistego stanu prawnego niezależnie od tego, jakiej ochrony domagał się 
powód, jeżeli tylko w toku postępowania ujawni się niezgodność pomiędzy stanem 
prawnym nieruchomości jawnym z księgi wieczystej a stanem prawnym ustalonym 
przez sąd w toku sprawy, o której mowa w art. 10 ust. 1 u.k.w.h. 
Niewątpliwie księgi wieczyste spełniają ważne zadania publiczne i dążenie do 
tego, aby ujawniony w nich stan prawny nieruchomości nie tylko stwarzał 

domniemanie zgodności z prawdą, ale oddawał prawdziwy stan prawny, jest celem 
o niepodważalnym znaczeniu. Jego realizacji służy wiele mechanizmów prawnych, 
zapewniających aktualizację wpisów w księgach. Należy do nich zaliczyć regulacje 
zawarte w przepisach normujących postępowanie wieczystoksięgowe przewidujące 
zakaz cofnięcia wniosku, jeżeli z jego treści i dołączonych dokumentów wynika, że 
nastąpiła zmiana prawa własności (art. 6265 k.p.c.), oraz wpis ostrzeżenia o 
niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym 
stanem prawnym dokonywany przez sąd wieczystoksięgowy z urzędu (art. 62613 § 
1 k.p.c.). Zadanie to spełnia również obwarowany odpowiedzialnością 
odszkodowawczą obowiązek niezwłocznego ujawnienia swojego prawa w księdze 
wieczystej, nałożony na właściciela nieruchomości przez art. 35 ust. 1 u.k.w.h. 
Należy także wskazać na zadania informacyjne wykonywane przez sądy, organy 
administracji rządowej oraz samorządu terytorialnego, zobligowane na podstawie 
art. 36 ust. 1 u.k.w.h. do zawiadomienia sądu właściwego do prowadzenia księgi 
wieczystej o każdej zmianie właściciela nieruchomości, dla której założona jest 
księga wieczysta. Przekazywane dane stanowią podstawę dokonania przez sąd 
wieczystoksięgowy wpisu ostrzeżenia w księdze wieczystej i wezwania, a w razie 
potrzeby nawet przymuszenia opieszałego właściciela grzywną do wykonania 
obowiązku ujawnienia swojego prawa (art. 36 ust. 3 i 4 u.k.w.h.). 
Szybkie ujawnianie w księgach wieczystych zmian stanu prawnego zapewnia 
też przewidziany w art. 92 § 4 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie, 
jedn. tekst. Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) obowiązek zamieszczenia 
przez notariusza w akcie notarialnym wniosku o dokonanie wpisu w księdze 
wieczystej oraz przesłania z urzędu w terminie trzech dni wypisu tego aktu wraz z 
dokumentami stanowiącymi podstawę wpisu sądowi właściwemu do prowadzenia 
ksiąg wieczystych, jeżeli sporządzony akt w swej treści zawiera przeniesienie, 
zmianę lub zrzeczenie się prawa ujawnionego w księdze wieczystej albo 
ustanowienie prawa podlegającego ujawnieniu w księdze wieczystej, bądź obejmuje 
czynność przenoszącą własność nieruchomości. 
W tej sytuacji argumenty aksjologiczne, wytaczane w celu uzasadnienia 
potrzeby wykorzystania art. 10 ust. 1 u.k.w.h. jako drogi zapewnienia zgodności 
stanu prawnego księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, tracą na 
znaczeniu, istnieją bowiem skuteczne metody prawne zapewniające doprowadzenie 
do postulowanej zgodności. Powództwo o usunięcie niezgodności między stanem 

prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem 
prawnym może natomiast wypełniać rolę procesowego środka ochrony praw 
podmiotowych określonego kręgu uprawnionych, z poszanowaniem podstawowych 
reguł rządzących procesem cywilnym. 
Z tych względów orzeczono, jak w uchwale.