III CZP 133/10

Uchwała z dnia 17 lutego 2011 r., III CZP 133/10 
 
Sędzia SN Antoni Górski (przewodniczący) 
Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski 
Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stowarzyszenia "N.G." w D.M. 
przeciwko Gminie L.G. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na 
posiedzeniu jawnym w dniu 17 lutego 2011 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Tarnowie postanowieniem z dnia 23 
listopada 2010 r.: 
 
"Czy na podstawie art. 17 ust. 3a pkt 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o 
systemie oświaty (jedn. tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) jednostka 
samorządu terytorialnego (gmina) jest zobowiązana do zwrotu kosztów transportu i 
opieki nad dzieckiem upośledzonym w stopniu głębokim do ośrodka rewalidacyjno – 
wychowawczego wskazanego przez jego rodziców i przez nich bądź podmiot trzeci 
pokrywanych; także wówczas, gdy sama gmina transport ten i opiekę zapewnia do 
innego ośrodka tego samego rodzaju – ponosząc ich koszty w całości?" 
podjął uchwałę: 
 
Na podstawie art. 17 ust. 3a pkt 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o 
systemie oświaty (jedn. tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) gmina 
jest obowiązana do zapewnienia dziecku upośledzonemu w stopniu głębokim, 
spełniającemu obowiązek szkolny przez udział w zajęciach rewalidacyjno -
wychowawczych, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do 
odpowiedniego, wybranego przez rodziców ośrodka rewalidacyjno-
wychowawczego. Jeżeli dowożenie i opiekę organizują rodzice, obowiązek 
gminy obejmuje zwrot kosztów przejazdu ucznia oraz opiekuna do wybranego 
ośrodka. Obowiązków tych nie uchyla zapewnienie przez gminę transportu i 
opieki do innego ośrodka tego samego rodzaju. 
 

Uzasadnienie 
 
Przedstawione przez Sąd Okręgowy w zagadnienie prawne wynikło w sprawie 
z powództwa Stowarzyszenia "N.G." w D.M. przeciwko Gminie L.G., przedstawionej 
temu Sądowi z apelacją strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego w Tarnowie 
z dnia 28 kwietnia 2010 r. Sąd pierwszej instancji zasądził od pozwanej Gminy na 
rzecz powoda kwotę 2916,60 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 15 kwietnia 
2010 r. z tytułu zwrotu poniesionych przez powoda kosztów dowozu pod opieką 
ucznia Kamila W., mieszkającego w N.Ż., na terenie pozwanej Gminy do Ośrodka 
Rewalidacyjno-Wychowawczego w P. Według niekwestionowanych ustaleń 
Ośrodek ten został wskazany przez rodziców ucznia – dziecka niepełnosprawnego 
o głębokim stopniu upośledzenia – jako miejsce realizacji przez niego obowiązku 
szkolnego. Kamil W. bierze udział w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych w 
tym ośrodku od dnia 1 września 2007 r. Przez dwa lata dowóz dziecka finansowała 
pozwana Gmina, która jednak od dnia 1 września 2009 r. odmówiła dalszego 
pokrywania jego kosztów, ponieważ zapewniła transport do podobnego ośrodka 
położonego bliżej – w S. Rodzice Kamila W. ze względu na pozytywne wyniki syna 
nie zgodzili się jednak na zmianę ośrodka. W rezultacie chłopiec przez trzy tygodnie 
nie realizował obowiązku szkolnego, po czym powód prowadzący ośrodek w P. 
zorganizował mu dowóz do swojego Ośrodka, informując pozwaną, że będzie od 
niej dochodził zwrotu poniesionych wydatków. Koszty transportu w styczniu i lutym 
2010 r. – wraz z kosztami opieki podczas transportu – są przedmiotem 
rozpatrywanej sprawy. 
Obrona strony pozwanej opiera się na argumentacji, że Kamil W. ma 
zapewniony transport pod opieką do bliżej położonego ośrodka rewalidacyjno-
wychowawczego w S., co wyczerpuje obowiązki Gminy L.G. 
Sąd Rejonowy uznał, że powód zastąpił pozwaną Gminę w realizacji 
ciążących na niej obowiązków przewidzianych w art. 17 ust. 3 a pkt 2 ustawy z dnia 
7 września 1991 r. o systemie oświaty (jedn. tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 
2572 ze zm. – dalej: "u.s.o."), polegających na zapewnieniu dziecku 
niepełnosprawnemu – upośledzonemu w stopniu głębokim – bezpłatnego 
transportu pod opieką do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, w którym może 
ono realizować obowiązek szkolny i obowiązek nauki do ukończenia 25 roku życia. 
Wybór szkoły specjalnej uzależniony jest od decyzji rodziców, którzy nie są 

zobligowani do skierowania dziecka do placówki położonej najbliżej miejsca 
zamieszkania. 
Dokonując interpretacji powołanego przepisu łącznie z art. 17 ust. 3a pkt 3 
u.s.o. Sąd pierwszej instancji przyjął, że gdy transport i opiekę zapewniają dziecku 
rodzice, obowiązek Gminy polega na zwrocie poniesionych w związku z tym 
kosztów niezależnie od tego, czy Gmina także organizuje dowóz i czy dziecko jest 
dowożone do najbliższego lub też dalej położonego ośrodka. W rozpatrywanym 
wypadku rodziców zastąpił powód, a Gmina wzbogaciła się bezpodstawnie 
oszczędzając środki finansowe, które powinna świadczyć w ramach swoich 
obowiązków. W konsekwencji jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy 
wskazał art. 405 w związku z art. 410 k.c., zaznaczając, że powód spełnił 
świadczenie z zastrzeżeniem zwrotu. (...) 
Sąd Okręgowy przeanalizował regulacje prawne dotyczące realizacji 
obowiązku szkolnego, w szczególności przez dzieci niepełnosprawne i 
upośledzone. Na tej podstawie doszedł do przekonania, że przepisy nie ograniczają 
swobody rodziców w wyborze placówki, w której dziecko będzie realizowało 
obowiązek szkolny, natomiast w różny sposób określają zakres powinności gminy 
związanych z udzieleniem pomocy w spełnianiu tego obowiązku przez ucznia. (...) 
Wskazał, że omawiana problematyka nie była przedmiotem rozważań Sądu 
Najwyższego. Jedynie w orzecznictwie sądowo-administracyjnym (wyrok 
Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Bydgoszczy z dnia 28 maja 2008 r., II 
SA/Bd 210/08) potwierdzone zostało uprawnienie rodziców ucznia 
niepełnosprawnego w sposób wiążący dla gminy do wybrania sposobu zapewnienia 
dziecku transportu i opieki w drodze do placówki w której realizuje obowiązek 
szkolny. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Artykuł 17 ust. 3a ustawy z dnia 7 września 1991 r. systemie oświaty otrzymał 
obowiązującą treść w wyniku nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 15 czerwca 
2007 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu 
osób niepełnosprawnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 115, 
poz. 791), stanowiącej kolejny etap zmian tego przepisu, dokonywanych począwszy 
od jego dodania ustawą z dnia 25 lipca 1998 r. o zmianie ustawy o systemie 
oświaty (Dz.U. Nr 117, poz. 759). Pierwotne brzmienie nakładało na gminę ogólny 
obowiązek zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci 

niepełnosprawnych uczęszczających do publicznych szkół podstawowych i 
gimnazjów. Kolejna nowelizacja dokonana ustawą z dnia 23 sierpnia 2001 r. o 
zmianie ustawy o systemie oświaty, ustawy – Przepisy wprowadzające reformę 
ustroju szkolnego, ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 
Nr 111, poz. 1194) obowiązkiem gminy ustanawiała zapewnienie uczniom 
niepełnosprawnym bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej 
szkoły podstawowej, gimnazjum lub placówki wymienionej w art. 2 pkt 5 
(specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego, specjalnego ośrodka 
wychowawczego dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej 
organizacji nauki, metod pracy i wychowania, a także ośrodka umożliwiającego 
dzieciom i młodzieży upośledzonym umysłowo w stopniu głębokim, realizację 
obowiązku szkolnego), do której uczniowie zostali skierowani przez organy 
wymienione w art. 71b ust. 5-5b. 
Następna zmiana dokonana została ustawą z dnia 27 czerwca 2003 r. o 
zmianie ustawy o systemie oświaty oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. 
Nr 137, poz. 1304) (...), a z dniem 30 lipca 2007 r. art. 17 ust 3a uzyskał kształt, 
który (jedynie z drobną stylistyczną zmianą) obowiązuje do chwili obecnej (...). 
Prześledzenie kierunku zmian wskazuje na stopniowe wprowadzenie regulacji 
polepszających położenie uczniów z najpoważniejszymi uszczerbkami zdrowotnymi 
– upośledzonych umysłowo w stopniu głębokim oraz upośledzonych umysłowo i 
jednocześnie z innymi niepełnosprawnościami, realizujących obowiązek szkolny i 
obowiązek nauki w specjalnych placówkach, w tym w ośrodkach rewalidacyjno-
wychowawczych. Początkowo gmina, w ramach realizacji zadań oświatowych 
zobowiązana była do zapewnienia takim uczniom bezpłatnego transportu pod 
opieką do najbliższej placówki. Potem ustawodawca uzupełnił to rozwiązanie 
wariantową możliwością dowożenia dziecka przez rodziców, refinansowaną przez 
gminę w zakresie kosztów przejazdu ucznia i opiekuna środkami komunikacji 
publicznej, nadal jednak tylko do najbliższej placówki. Wreszcie, w wyniku 
nowelizacji, której interpretacja jest przedmiotem rozstrzyganego zagadnienia, 
pominął zastrzeżenie, ograniczające obowiązki gminy w wypadku uczniów głęboko 
upośledzonych i tych, u których upośledzenie sprzężone jest z 
niepełnosprawnościami, do organizacji dowozu pod opieką jedynie do najbliższego 
ośrodka. 

Zrezygnował także z określenia w ustawie zasad zwrotu kosztów dowozu 
realizowanego przez rodziców lub opiekunów do wydatków na komunikację 
publiczną ucznia i opiekuna, pozostawiając ustalenie zasad rozliczenia tych 
kosztów umownym uzgodnieniom pomiędzy gminą a osobami sprawującymi opiekę 
nad uczniem i organizującymi jego transport pod opieką do ośrodka, w którym 
realizuje on obowiązek szkolny i obowiązek nauki. W rezultacie, jak trafnie wywiódł 
Sąd Okręgowy dokonując językowej wykładni art. 17 ust. 3a pkt 2 i 3 ustawy, jego 
obecna treść kształtuje dwa obowiązki gminy. Pierwszy obejmuje zapewnienie 
uczniowi upośledzonemu w stopniu głębokim, a także takiemu, którego 
upośledzenie sprzężone jest z innymi niepełnosprawnościami, bezpłatnego 
transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka umożliwiającego wypełnienie 
obowiązku szkolnego i obowiązku nauki. Przy tym nie musi to być ośrodek położony 
najbliżej, takie bowiem zastrzeżenie zostało wyeliminowane w wyniku nowelizacji 
przepisu. Wybór ośrodka nie stanowi uprawnienia gminy, lecz osób, do których 
należy podejmowanie decyzji w imieniu ucznia w wykonaniu konstytucyjnie 
gwarantowanego prawa do nauki i wyboru szkoły (art. 70 ust. 1 i 3 Konstytucji). 
Biorąc jednak pod uwagę ograniczenia, jakie stwarza głębokie upośledzenie, 
obawy, że wybór rodziców lub opiekunów padnie na ośrodek położony daleko i 
obowiązki gminy w zakresie transportu pod opieką będą w związku z tym 
szczególnie uciążliwe i kosztowne, należy uznać za nieuzasadnione. 
Drugim, alternatywnym obowiązkiem gminy, aktualizującym się, jeśli rodzice 
lub opiekunowie ucznia upośledzonego w stopniu głębokim zdecydują się sami 
zorganizować dziecku odpowiedni dowóz do placówki, w której odbywa zajęcia 
rewalidacyjno-wychowawcze, jest pokrycie kosztów przejazdu ucznia i jego 
opiekuna na zasadach ustalonych w umowie zawartej z rodzicami lub opiekunami 
ucznia. Wybór podmiotu realizującego transport ucznia pozostawiony został 
uznaniu rodziców w tym znaczeniu, że jeśli podejmą się dowozić ucznia we 
własnym zakresie, to gmina nie może przeciwstawić się temu rozwiązaniu, nawet 
gdyby miała zorganizowany transport i opiekę dla innych uczniów w takim samym 
stanie zdrowia i do tego samego lub bliższego ośrodka. Taki pogląd wyrażany jest 
w orzeczeniach sądów administracyjnych (por. wyrok Wojewódzkich Sądów 
Administracyjnych w Warszawie z dnia 16 stycznia 2008 r., VIII SA/Wa 614/07, nie 
publ. i w Bydgoszczy z dnia 16 kwietnia 2008 r., II SA/Bd 1000/07, nie publ. oraz z 
dnia 5 czerwca 2008 r., II SA/Bd 211/08, nie publ.). 

Wykładnia językowa omawianego przepisu, mająca pierwszeństwo przed 
innymi rodzajami wykładni (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 2004 r., V 
CA 1/04, nie publ.), jest zgodna z wnioskami płynącymi z analizy zmian art. 17 ust. 
3a u.s.o. Jest także prokonstytucyjna, ponieważ uzyskany wynik uwzględnia 
ciążący na władzy publicznej obowiązek udzielania zgodnie z ustawą pomocy 
osobom niepełnosprawnym w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do 
pracy oraz komunikacji społecznej. Tej dyrektywy nie wypełnia rozważana przez 
Sąd Okręgowy propozycja wyłożenia omawianego przepisu wbrew jego 
językowemu znaczeniu i w celu ograniczenia praw przyznanych osobom 
niepełnosprawnym, najciężej dotkniętym przez los, uzasadniona potrzebą ochrony 
majątkowych interesów gminy. Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy 
nowelizującej (Sejm V kadencji, druk nr 781) przyjęte w art. 17 ust. 3a pkt 2 i 3 
u.s.o. rozwiązanie było działaniem zamierzonym, a związany z wprowadzonymi 
zmianami wzrost wydatków ze środków własnych gmin był oszacowany i brany pod 
uwagę przy uchwalaniu ustawy nowelizującej, nie może więc być argumentem 
podważającym wyniki wykładni językowej. Takiego waloru nie ma też odmienne 
potraktowanie dzieci niepełnosprawnych, które kształcą się w szkołach 
podstawowych, gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych (art. 17 ust. 3a pkt 1 
u.s.o.). Stan i potrzeby tych uczniów są inne, a kryterium odnoszące się do stopnia 
ich upośledzenia i niepełnosprawności usprawiedliwia udzielenie większej pomocy 
dzieciom dotkniętym najcięższymi postaciami niepełnosprawności. 
Również wskazywany przez Sąd Okręgowy brak spójności pomiędzy 
obowiązkami gminy uregulowanymi w art. 17 ust. 3a pkt 2 i 3 u.o.s. a obowiązkami 
określonymi w art. 14a ust. 4 u.o.s., dotyczącymi obowiązku zapewnienia 
sześcioletnim dzieciom upośledzonym w stopniu głębokim dowozu do placówki, w 
której realizować może obowiązek przedszkolny lub zwrotu kosztów przejazdu 
ucznia i opiekuna środkami komunikacji publicznej, nie może prowadzić do 
interpretacji contra legem przepisu korzystniej regulującego zasady pomocy gminy 
dla ucznia dotkniętego upośledzeniem w stopniu głębokim na dalszych etapach 
jego edukacji. 
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. rozstrzygnął 
przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.