III CZP 132/09

Uchwała z dnia 5 lutego 2010 r., III CZP 132/09 
 
Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Jan Górowski 
Sędzia SN Marian Kocon 
 
Sąd Najwyższy w sprawie ze skarg dłużniczki Beaty P.-R. na czynności 
komornika przy Sądzie Rejonowym Poznań – Stare Miasto w Poznaniu w sprawach 
(...) w postaci obwieszczenia o licytacji i zaniechania umorzenia postępowania 
egzekucyjnego, przy uczestnictwie wierzycieli Tomasza H., "A." S.A. w P., Banku 
Polska Kasa Opieki S.A. w W., "L." sp. z o.o. w W. oraz przy uczestnictwie Miasta 
P. i ING Banku Ś. S.A. w K., po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu 
jawnym w dniu 5 lutego 2010 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd 
Okręgowy w Poznaniu postanowieniem z dnia 30 października 2009 r.: 
"Czy zajęcie egzekucyjne przedmiotów wchodzących w skład majątku 
wspólnego za dług zaciągnięty przez jednego z małżonków w czasie trwania 
wspólności ustawowej, dokonane w związku z nadaniem klauzuli wykonalności 
przeciwko małżonkowi dłużnika, utrzymuje się po ustaniu wspólności ustawowej i 
wierzyciel może nadal prowadzić egzekucję z tych przedmiotów, mimo powołania 
się przez małżonka (bądź byłego małżonka dłużnika) na ograniczenie jego 
odpowiedzialności do majątku wspólnego, w szczególności, gdy na skutek podziału 
majątku wspólnego, zajęty przedmiot wszedł w skład majątku (osobistego) tego 
małżonka (bądź byłego małżonka) dłużnika?" 
podjął uchwałę: 
 

Jeżeli przedmiot wchodzący w skład majątku wspólnego, zajęty na 
podstawie tytułu egzekucyjnego opatrzonego klauzulą wykonalności nadaną 
przeciwko małżonkowi dłużnika z ograniczeniem odpowiedzialności do 
majątku wspólnego, w wyniku ustania wspólności majątkowej i podziału 
majątku wspólnego na skutek orzeczenia sądu wszedł do jego majątku, 
małżonek ten może żądać umorzenia postępowania egzekucyjnego w 
stosunku do tego przedmiotu (art. 825 pkt 3 k.p.c.). 
 
Uzasadnienie 
 
Na podstawie tytułu egzekucyjnego wydanego przeciwko Markowi R., 
opatrzonego klauzulą wykonalności nadaną przeciwko jego małżonce Beacie P.-R. 
z ograniczeniem jej odpowiedzialności do majątku objętego małżeńską wspólnością 
majątkową, skierowana została egzekucja do wchodzącego w skład tego majątku 
użytkowania wieczystego nieruchomości i związanego z nim prawa własności 
budynku. Zajęcie użytkowania wieczystego i budynku nastąpiło w dniu 10 
października 2005 r. Prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Poznaniu z 
dnia 20 lutego 2007 r. orzeczona została separacja małżonków i podział ich majątku 
wspólnego, w wyniku którego użytkowanie wieczyste wraz z prawem własności 
budynku przyznane zostały Beacie P.-R. Powołując się na te okoliczności, wniosła 
ona o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Komornik oddalił wniosek, a Sąd 
Rejonowy Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu postanowieniem z dnia 13 maja 
2009 r. oddalił skargę Beaty P.-R. na tę czynność.  
Przy rozpoznawaniu zażalenia na wymienione postanowienie powstało 
przytoczone na wstępie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, które 
Sąd Okręgowy w Poznaniu przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne sprowadza się do 
kwestii, jakie znaczenie dla postępowania egzekucyjnego prowadzonego na 
podstawie tytułu egzekucyjnego opatrzonego na podstawie art. 787 k.p.c. klauzulą 
wykonalności nadaną przeciwko małżonkowi dłużnika z ograniczeniem jego 
odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową ma – po zajęciu 
przedmiotu wchodzącego w skład majątku wspólnego – ustanie wspólności 
majątkowej i podział majątku, który był nią objęty. Chodzi przy tym o ustanie 

wspólności majątkowej na skutek orzeczenia sądu i o podział majątku wspólnego 
dokonany orzeczeniem sądu. 
Inaczej niż w wypadku ustania małżeńskiej wspólności majątkowej na 
podstawie umowy między małżonkami, orzeczenie sądu, które powoduje ustanie 
wspólności majątkowej, w szczególności orzeczenie o unieważnieniu małżeństwa, 
rozwodzie, separacji i o ustanowieniu rozdzielności majątkowej między małżonkami, 
ma skutek wobec osób trzecich (art. 435 § 1 i art. 452 w związku z art. 435 § 1 
k.p.c.). W wyniku ustania tej wspólności majątek objęty małżeńską wspólnością 
majątkową staje się majątkiem, do którego stosuje się odpowiednio przepisy o 
wspólności majątku spadkowego (art. 46 k.r.o.). Mimo że jest to majątek o innym 
statusie prawnym niż majątek objęty małżeńską wspólnością majątkową, jest 
majątkiem wspólnym małżonków. Okoliczność ta sprawia, że egzekucja 
prowadzona do przedmiotu wchodzącego w skład tego majątku, zajętego przed 
ustaniem małżeńskiej wspólności majątkowej na podstawie tytułu egzekucyjnego 
opatrzonego klauzulą wykonalności nadaną stosownie do art. 787 k.p.c., może być 
kontynuowana po ustaniu tej wspólności. Inaczej jest jedynie w razie ustania 
małżeńskiej wspólności majątkowej wskutek ustanowienia przez sąd rozdzielności 
majątkowej z dniem wcześniejszym niż dzień zajęcia (art. 52 § 2 zdanie drugie 
k.r.o.). Taki też pogląd został wyrażony w piśmiennictwie prawniczym po uchyleniu 
art. 44 k.r.o. 
W wyniku podziału majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej 
między małżonkami przestaje istnieć majątek wspólny, a przyznanie przedmiotu 
wchodzącego w jego skład małżonkowi dłużnika oznacza, że przedmiot ten od tej 
chwili stanowi składnik jego majątku. Klauzula wykonalności nadana tytułowi 
egzekucyjnemu przeciwko małżonkowi dłużnika na podstawie art. 787 k.p.c. nie 
daje podstawy do prowadzenia z niego egzekucji. Wprawdzie uprawnia ona do 
prowadzenia egzekucji przeciwko małżonkowi dłużnika, ale uprawnienie to 
ograniczone zostało do majątku wspólnego. Brak tego majątku sprawia, że nie ma 
możliwości prowadzenia z niego egzekucji. 
Wyjątek od zasady, że egzekucja nie powinna być prowadzona przeciwko 
osobie, która według klauzuli wykonalności nie jest dłużnikiem i nie powinna być 
skierowana do przedmiotu niewchodzącego w skład majątku dłużnika wskazanego 
w tytule wykonawczym (art. 776, 825 pkt 3 k.p.c.), zachodzi w wypadku 
rozporządzenia przedmiotem, po jego zajęciu, do którego egzekucja została 

skierowana zgodnie z tytułem wykonawczym. Wyjątek ten co do poszczególnych 
sposobów egzekucji został wyrażony wprost lub przez odesłanie w art. 848, 885, 
893, 902, 909, 930, 1004, 1014 i 1020 k.p.c. W stosunku do egzekucji z 
użytkowania wieczystego wynika on z art. 930 w związku z art. 1004 k.p.c. Jak 
zostało wyjaśnione w orzecznictwie, rozporządzeniem nieruchomością po jej 
zajęciu (art. 930 k.p.c.) nie jest jednak zmiana stanu własności nieruchomości 
spowodowana wydanym po zajęciu orzeczeniem sądu o zniesieniu współwłasności, 
dziale spadku lub podziale majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej 
między małżonkami, choćby sąd wydał orzeczenie uwzględniające zgodny wniosek 
uczestników (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 1977 r., I CR 409/77, 
OSNCP 1979, nr 1, poz. 6 i uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 1980 r., 
III CZP 65/80, OSNCP 1981, nr 6, poz. 100). Rozporządzeniem takim nie jest także 
przyznanie jednemu z małżonków orzeczeniem sądu o podziale majątku wspólnego 
wchodzącego w skład tego majątku użytkowania wieczystego wraz z prawem 
własności budynku. 
Wątpliwości zachodzące co do tego, jaki środek prawny przysługuje 
małżonkowi dłużnika, gdy na podstawie tytułu egzekucyjnego, opatrzonego klauzulą 
wykonalności nadaną przeciwko temu małżonkowi z ograniczeniem jego 
odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową, egzekucja została 
skierowana do przedmiotu wchodzącego do majątku osobistego tego małżonka, 
zostały rozstrzygnięte przez przyjęcie, że w takiej sytuacji może on złożyć wniosek 
o umorzenie postępowania egzekucyjnego w stosunku do zajętego przedmiotu (art. 
825 pkt 3 k.p.c.). W najnowszym orzecznictwie wyrazem tego stanowiska jest 
uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2008 r., III CZP 105/08 (OSNC 
2009, nr 10, poz. 136). Wskazana droga postępowania jest właściwa także w razie 
zajęcia, na podstawie tytułu egzekucyjnego opatrzonego klauzulą wykonalności 
nadaną na podstawie art. 787 k.p.c., przedmiotu, który w wyniku podziału majątku 
wspólnego na skutek orzeczenia sądu wszedł do majątku małżonka dłużnika. 
Ustanie wspólności majątkowej dłużnika i jego małżonka na skutek orzeczenia 
sądu oraz dokonany orzeczeniem sądu podział majątku, który był objęty tą 
wspólnością, wyłącza możliwość zaspokojenia się wierzyciela z przedmiotu, który – 
gdyby nie te zdarzenia – mógł służyć jego zaspokojeniu. W interesie wierzyciela 
jest, żeby przedmiot ten został w wyniku podziału majątku wspólnego przyznany 
dłużnikowi. Wierzyciel może do tego doprowadzić, jeżeli weźmie udział w 

postępowaniu, którego wynikiem jest podział majątku wspólnego, jednak jest to 
możliwe tylko wówczas, gdy toczy się postępowanie nieprocesowe o podział 
majątku wspólnego (art. 566 i 567 k.p.c.). Jeżeli postępowanie takie nie toczy się, 
wierzyciel może zająć prawo dłużnika do żądania podziału majątku wspólnego (912 
k.p.c.) i wystąpić na tej podstawie o podział majątku wspólnego. Wierzyciel jest 
jednak pozbawiony możliwości wpływu na sposób podziału majątku wspólnego 
dłużnika i jego małżonka, gdy podział majątku wspólnego zostaje orzeczony już w 
sprawie, której wynik powoduje ustanie małżeńskiej wspólności majątkowej, np. w 
sprawie o rozwód lub separację. W każdym razie wierzyciel może poszukiwać 
zaspokojenia z przedmiotów, które w wyniku podziału majątku wspólnego dłużnika i 
jego małżonka otrzymał dłużnik, z sumy pieniężnej otrzymanej przez dłużnika od 
jego małżonka tytułem spłaty lub dopłaty lub z wierzytelności, która z tytułu spłaty 
lub dopłaty przysługuje dłużnikowi od jego małżonka. 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak wyżej.