III CZP 132/08

Uchwała z dnia 16 stycznia 2009 r., III CZP 132/08 
 
Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący) 
Sędzia SN Mirosław Bączyk (uzasadnienie) 
Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "R. Banku P." S.A. w W. przy 
uczestnictwie dłużników Elżbiety Marii B., Sebastiana B. i Piotra B. o nadanie 
klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, po rozstrzygnięciu w 
Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 16 stycznia 2009 r. zagadnienia 
prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Szczecinie postanowieniem z 
dnia 26 września 2008 r.: 
"Czy na podstawie art. 98 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo 
bankowe bank uprawniony jest do wystawienia po śmierci osoby, która 
bezpośrednio z bankiem dokonywała czynności bankowej, bankowego tytułu 
egzekucyjnego, z wymienieniem w jego treści jako dłużnika wyłącznie ww. osoby?" 
podjął uchwałę: 
 
Bank nie jest uprawniony do wystawienia bankowego tytułu 
egzekucyjnego przeciwko osobie, która bezpośrednio z bankiem dokonała 
czynności bankowej, po śmierci tej osoby. 
 
Uzasadnienie 
 
Dłużnik banku zawarł z bankiem umowę kredytową i przed śmiercią nie 
wykonał obciążającego go zobowiązania kredytowego. Bank wystawił bankowy tytuł 
egzekucyjny, w którym wymienił zmarłego kredytobiorcę jako dłużnika i wnosił o 
nadanie temu tytułowi klauzuli wykonalności z zaznaczeniem przejścia obowiązku 
świadczenia na inne osoby, tj. trzech spadkobierców kredytobiorcy. Sąd Rejonowy 
oddalił wniosek banku i stwierdził, że w świetle przepisów art. 96-97 ustawy z dnia 
29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 

ze zm. – dalej: „Pr.bank.”) nie jest dopuszczalne wystawienie bankowego tytułu 
egzekucyjnego po śmierci dłużnika banku, który zawarł z bankiem umowę kredytu. 
Rozpoznając zażalenie banku, Sąd Okręgowy przedstawił Sądowi 
Najwyższemu wskazane na wstępie zagadnienie prawne. Przytaczając uchwałę 
Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2004 r., III CZP 98/03 (OSNC 2005, nr 2, poz. 
27), Sąd Okręgowy stwierdził, że podziela zawarte w niej stanowisko, jednakże 
uchwała ta nie pozwala na sformułowanie jednoznacznej odpowiedzi odnośnie do 
możliwości wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego po śmierci dłużnika 
banku i wymienienia w jego treści tego dłużnika. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przedstawione zagadnienie pojawiło się już w orzecznictwie Sądu 
Najwyższego. W uchwale z dnia 7 stycznia 2004 r., III CZP 98/03 stwierdzono, że 
art. 98 ust. 2 Pr.bank. nie stanowi podstawy do wystawienia bankowego tytułu 
egzekucyjnego przeciwko spadkobiercom dłużnika banku. Wyjaśniono, że pisemne 
oświadczenie o poddaniu się egzekucji, przewidziane w art. 97 Pr.bank., i 
wynikające z niego konsekwencje dla składającego oświadczenie (dłużnika banku) 
nie przechodzą na podstawie przepisów o dziedziczeniu na podmiot, który nie 
podpisał takiego oświadczenia (spadkobiercę dłużnika), art. 98 ust. 2 Pr.bank. nie 
czyni bowiem odstępstw od ogólnych reguł dziedziczenia obowiązków majątkowych 
lub pewnych sytuacji prawnych. Poszukując zakresu regulacji objętej art. 98 ust. 2 
Pr.bank., Sąd Najwyższy stwierdził jednocześnie, że w przepisie tym nie 
uregulowano w ogóle kwestii wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego, a 
przewidziano wyłącznie możliwość nadania klauzuli wykonalności przeciwko „innym 
osobom”, tj. spadkobiercom dłużnika. Świadczyć o tym może dodatkowo 
okoliczność, że w omawianym przepisie wspomina się o małżonku dłużnika, 
przeciwko któremu nie wystawia się odrębnego tytułu egzekucyjnego, lecz nadaje 
się przeciwko niemu klauzulę wykonalności z ograniczeniem jego 
odpowiedzialności do majątku wspólnego małżonków. 
Omawiana uchwała wzbudziła w literaturze zarówno aprobatę, jak i krytykę. 
Dopatrywano się w niej przede wszystkim intencji Sądu Najwyższego do 
wyeliminowania możliwości posłużenia się przez banki bankowym tytułem 
egzekucyjnym, gdy do następstwa prawnego (spadkobrania) doszło przed jego 
wystawieniem, co oznacza w istocie powrót do rozpoznawczego postępowania 
sądowego. Dostrzeżono także w uchwale wsparcie dla poglądu, że bank – 

wystawiając bankowy tytuł egzekucyjny po śmierci dłużnika – powinien wskazać w 
nim tego dłużnika jako poprzednika prawnego, a następnie wystąpić o nadanie 
bankowego tytułu egzekucyjnego klauzuli wykonalności przeciwko następcom 
prawnym dłużnika (spadkobiercom). Chodzi tu o bronioną w literaturze koncepcję 
wystawienia przez banki bankowego tytułu egzekucyjnego post mortem. 
Eksponowane jest też stanowisko, że – wbrew myśli wyrażonej w uchwale – banki 
są uprawnione do wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego wprost przeciwko 
spadkobiercy dłużnika banku, gdy śmierć tego dłużnika nastąpiła jeszcze przed 
wystawieniem tytułu. Podnosi się w tym przypadku argument, że z treści art. 98 ust. 
2 Pr.bank. nie wynika intencja ustawodawcy pozbawienia banków możliwości 
posłużenia się bankowym tytułem egzekucyjnym przeciwko spadkobiercom 
dłużnika, a podstawą wydania tytułu przeciwko takim spadkobiercom może być 
ogólny przepis art. 96 Pr.bank. 
Nie budzi wątpliwości możliwość uzyskania klauzuli wykonalności przez bank 
przeciwko spadkobiercom osoby, która dokonała czynności bankowej bezpośrednio 
z bankiem i złożyła oświadczenie o poddaniu się egzekucji, czyli tzw. oświadczenie 
egzekucyjne (art. 97 § 1 i § 2 Pr.bank.), a bank jeszcze przed śmiercią tej osoby 
wystawił przeciwko niej bankowy tytuł egzekucyjny, miałby bowiem wówczas 
zastosowanie art. 788 § 1 k.p.c. Wystawienie bankowego tytułu egzekucyjnego, 
przy zachowaniu formalnych wymogów określonych w art. 96 Pr.bank., oznacza 
powstanie tytułu egzekucyjnego w rozumieniu art. 788 § 1 k.p.c., a wykazanie 
następstwa prawnego w toku postępowania klauzulowego mogłoby nastąpić 
odpowiednim dokumentem. Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie 
prawne dotyczy jednak sytuacji, w której bankowy tytuł egzekucyjny nie został 
wystawiony przed śmiercią dłużnika banku, a bank zamierza korzystać z 
uproszczonego sposobu dochodzenia swej należności. 
Jak wspomniano, w literaturze pojawił się pogląd o możliwości wystawienia 
przez bank bankowego tytułu egzekucyjnego obejmującego osobę, z którą bank 
bezpośrednio dokonał czynności bankowej, także po śmierci tej osoby z 
jednoczesnym wskazaniem, że obowiązek świadczenia tej osoby przeszedł na 
oznaczone osoby trzecie. Do takiego wniosku prowadzi restryktywna wykładnia art. 
98 ust. 2 Pr.bank., zgodnie z którą przeciwko osobom wymienionym w tym 
przepisie (w tym – spadkobiercom) nie mógłby być wystawiony bankowy tytuł 
egzekucyjny, bo tej materii prawnej przepis ten w ogóle nie reguluje, natomiast 

mogłaby być nadana przeciwko nim klauzula wykonalności. Skoro art. 98 ust. 2 
Pr.bank. dopuszcza jednak możliwość posłużenia się przez bank bankowym 
tytułem egzekucyjnym także po śmierci dłużnika, to tym samym bank zachowuje 
uprawnienie do wystawienia tytułu obejmującego nieżyjącego dłużnika, a następnie 
– uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności 
przeciwko spadkobiercy. 
Artykuły 96-98 Pr.bank. nie dają usprawiedliwionych podstaw do przyjęcia 
takiej interpretacji, nie można bowiem zakładać, że de lege lata istnieją różnice 
konstrukcyjne w ujęciu bankowego tytułu egzekucyjnego w art. 96 ust. 2 i art. 98 
ust. 2 Pr.bank. Zgodnie z art. 96 ust. 2 Pr.bank., jednym z podstawowych, 
formalnych wymogów bankowego tytułu egzekucyjnego jest m.in. wskazanie przez 
bank dłużnika zobowiązanego do zapłaty oraz określenie rozmiaru i struktury 
prawnej jego zadłużenia wobec banku. Istotne jest zatem nie tylko samo 
sprecyzowanie w tytule istniejącego zadłużenia, lecz także samo określenie 
dłużnika i czynności bankowej, dokonanej z udziałem tego dłużnika, z której wynika 
dochodzone roszczenie. Co więcej, chodzi o aktualnego dłużnika banku w chwili 
wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego, tj. w dniu wskazanym w tym tytule. 
Artykuł 98 ust. 2 Pr.bank. nie wprowadza odstępstw od wspomnianych wymogów 
formalnych bankowego tytułu egzekucyjnego wówczas, gdy dłużnik banku zmarł 
jeszcze przed wystawieniem tytułu (chociaż po dokonaniu czynności bankowej), a 
bank zamierza posłużyć się tytułem wobec spadkobierców dłużnika po uzyskaniu 
przeciwko nim odpowiedniej klauzuli wykonalności. 
Należy zwrócić uwagę, że przepisy postępowania cywilnego nie przewidują 
kategorii tytułów egzekucyjnych, które mogą być wystawiane przeciwko podmiotom 
nieistniejącym, niemającym zdolności prawnej. Reguła ta ma zastosowanie także 
do tzw. pozasądowych tytułów egzekucyjnych (art. 777 k.p.c.). Nie ma znaczenia to, 
że inicjatywa wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego należy tylko do banku 
jako wierzyciela. W literaturze trafnie podniesiono, że przewidziane w art. 96 
Pr.bank. wymogi formalne bankowego tytułu egzekucyjnego jednocześnie w sposób 
zasadniczy determinują funkcje tego tytułu; służy on stwierdzeniu stanu 
wymagalności roszczenia wobec dłużnika, braku dobrowolnego wykonania 
zobowiązania i stwierdzeniu rozpoczęcia uproszczonego sposobu dochodzenia 
przez bank roszczenia. Wystawienie bankowego tytułu egzekucyjnego pozostaje 

zatem funkcjonalnie powiązane zawsze z sytuacją prawną aktualnego i istniejącego 
dłużnika w chwili wystawienia tytułu, a po jego śmierci jest niedopuszczalne. 
W konsekwencji należy stwierdzić, że bank nie jest uprawniony do 
wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego przeciwko osobie, która 
bezpośrednio z bankiem dokonała czynności bankowej, po śmierci tej osoby. 
Wykluczenie interpretacji przyjmującej dopuszczalność wystawienia 
bankowego tytułu egzekucyjnego po śmierci dłużnika banku przeciwko temu 
dłużnikowi tworzy naturalne pytanie o prawne konsekwencje takiego stanowiska dla 
praktyki bankowej, pojawia się bowiem kolejna kwestia, czy bank po śmierci 
dłużnika nie mógłby jednak w wystawionym tytule ujawnić spadkobiercy tego 
dłużnika i następnie złożyć wniosek o nadanie przeciwko niemu klauzuli 
wykonalności. Przepisy art. 96-98 Pr.bank. uzasadniają możliwość przyjęcia takiej 
interpretacji po uwzględnieniu istotnych argumentów eksponowanych w literaturze 
oraz wypowiedzi Sądu Najwyższego, pojawiające się po wydaniu uchwały z dnia 7 
stycznia 2004 r., III CZP 98/03. 
Poglądu o niedopuszczalności wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego 
przeciwko spadkobiercy dłużnika można by bronić skutecznie wówczas, gdyby 
zostało przekonywająco wykazane, że de lege lata skutki oświadczenia dłużnika o 
poddaniu się egzekucji (art. 97 § 1 i § 2 Pr.bank.), złożonego wobec banku, 
wygasają wraz ze śmiercią składającego takie oświadczenie i nie odnoszą się do 
sytuacji spadkobierców. Wprawdzie stanowisko takie znalazło się w uzasadnieniu 
uchwały z dnia 7 stycznia 2004 r., III CZP 98/03, ale nie podano tam w zasadzie 
żadnych argumentów prawnych na umotywowanie takiego kategorycznego 
zapatrywania. Ograniczenie podmiotowe skutków oświadczenia egzekucyjnego 
jedynie do podmiotu je składającego nie uzasadnia na pewno sam charakter 
prawny tego oświadczenia jako zdarzenia prawnego, ujmowanego niekiedy w 
kategoriach czynności prawnej jednostronnej dłużnika (por. np. uchwała Sądu 
Najwyższego z dnia 9 lutego 2005 r., III CZP 80/04, "Prawo Bankowe" 2006, nr 4, s. 
15). Istotne jest natomiast dostrzeganie odpowiedniej, jurydycznej funkcji 
oświadczenia dłużnika jako zdarzenia prawnego, które składa się w związku z 
kreowaniem między stronami określonego bankowego stosunku obligacyjnego w 
celu spowodowania możliwości uproszczonego dochodzenia przez bank roszczeń 
wynikających z takiego stosunku. 

W orzecznictwie Sądu Najwyższego trafnie przyjęto, że oświadczenie 
egzekucyjne przewidziane w art. 97 Pr.bank. należy zaliczyć do czynności, które – 
podobnie jak umowa o jurysdykcję, umowa o właściwość sądu lub zapis na sąd 
polubowny – dokonywane są przez strony określonego stosunku 
materialnoprawnego przed wszczęciem między tymi stronami postępowania w 
sprawie i mają w sposób zasadniczy wpływać na to postępowanie (por. np. uchwały 
Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2006 r., III CZP 4/06, "Wokanda" 2006, nr 9, s. 
4 oraz z dnia 20 kwietnia 2006 r., III CZP 17/06, "Biuletyn SN" 2006, nr 4, s. 6). 
Wszystkie takie czynności, niezależnie od ich zróżnicowanego charakteru 
prawnego, wywierają skutki prawne także wobec następców prawnych. Następca 
prawny dłużnika banku, zarówno szczególny, jak i ogólny wstępuje w prawa i 
obowiązki niemajątkowe dłużnika, ale także w całą sytuację prawną poprzednika 
prawnego, wykreowaną m.in. złożeniem przez niego właściwego oświadczenia 
egzekucyjnego. 
W uchwale z dnia 7 stycznia 2004 r., III CZP 98/03, stwierdzono także, że 
przeciwko dopuszczalności wydawania bankowego tytułu egzekucyjnego wobec 
spadkobiercy po śmierci dłużnika banku przemawia zakres przedmiotowy art. 98 
ust. 2 Pr.bank. oraz sposób ujęcia tego przepisu. Należy zaznaczyć, że argumenty 
te nie mają jednak znaczenia zasadniczego i nie wykluczają możliwości obrony 
stanowiska przeciwnego. 
Ujęcie w art. 98 ust. 2 Pr.bank. wszystkich trzech przypadków, w których 
pojawia się możliwość nadania bankowemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli 
wykonalności, łącznie z przypadkiem, w którym zachodzi potrzeba prowadzenia na 
rzecz banku egzekucji z majątku wspólnego małżonków, nie musi oznaczać, że 
sytuacja prawna wszystkich osób w nim wymienionych pozostaje tożsama prawnie. 
W konsekwencji tożsame muszą być też oceny możliwych uprawnień banku wobec 
wszystkich kategorii osób, w tym spadkobierców i małżonka dłużnika. 
W art. 98 ust. 2 Pr.bank. założono, że uproszczony sposób dochodzenia 
należności banku, tj. posłużenie się bankowym tytułem egzekucyjnym, jest możliwe 
również po pojawieniu się pewnych zdarzeń prawnych po dokonaniu czynności 
bankowej (np. śmierci dłużnika lub przekształcenia osoby prawnej). Posłużenie się 
bankowym tytułem egzekucyjnym jest też możliwe wówczas, gdy zachodzi potrzeba 
egzekucji z majątku wspólnego małżonków. Przyjmując taki punkt widzenia, 
nietrudno dojść do wniosku, że art. 98 ust. 2 Pr.bank. obejmuje jednak 

niejednorodne sytuacje prawne, co podważa prawny sens dokonywania ogólnych 
ocen prawnych odnoszących się także do sytuacji prawnej banku wobec 
spadkobiercy zmarłego dłużnika. Można zauważyć, że ta niejednorodność sytuacji 
została jednak odpowiednio wyrażona w samej treści art. 98 ust. 2 Pr.bank., użyta 
tam bowiem formuła „obowiązek spełnienia świadczenia” nie odnosi się w ogóle do 
małżonka dłużnika. 
Ratio legis art. 98 ust. 2 Pr.bank. pozwala na wyrażenie poglądu, że podstawy 
prawnej wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego przeciwko spadkobiercy 
zmarłego dłużnika należy poszukiwać w przepisie ogólnym, poświęconym zasadom 
wystawienia takiego tytułu, jeżeli istotnie art. 98 ust. 2 Pr.bank. reguluje tylko 
kwestie nadawania klauzuli wykonalności istniejącemu tytułowi przeciwko 
wymienionym w tym przepisie osobom. W literaturze trafnie stwierdzono, że 
podstawą prawną wystawienia przeciwko spadkobiercy zmarłego dłużnika mógłby 
być art. 96 ust. 2 Pr.bank., w którym jako aktualnego dłużnika zobowiązanego do 
zapłaty może wskazać właśnie spadkobiercę. Przymiot spadkobiercy mógłby być 
następnie weryfikowany przez sąd w postępowaniu klauzulowym. 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie (art. 390 § 1 
k.p.c.).