III CZP 131/07

Sygn. akt III CZP 131/07 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 27 lutego 2008 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
SSN Jan Górowski (sprawozdawca) 
SSA Michał Kłos 
 
Protokolant Bożena Nowicka 
 
w sprawie z powództwa Bankowego D. F. sp. z o.o. w W. 
przeciwko Młyny i Spichrze Zbożowe M. i sp. z  o.o. w K.  
o zapłatę, 
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 27 lutego 2008 r., 
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego 
przez Sąd Okręgowy w O.  
postanowieniem z dnia 17 września 2007 r.,  
 
"Czy w razie zaskarżenia tylko przez pozwanego wyroku sądu 
pierwszej instancji, którym utrzymany został nakaz zapłaty wydany            
w postępowaniu nakazowym, sąd odwoławczy uprawniony jest do 
uchylenia zaskarżonego wyroku i odrzucenia z urzędu zarzutów od 
nakazu 
zapłaty 
wobec 
ich 
nieopłacenia 
przez 
pozwanego, 
bez  naruszenia zasady reformationis in peius ?" 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 

 
 
2 
Uzasadnienie 
 
 
 
 
        
Pozwana wniosła apelację od wyroku Sądu Rejonowego – Sądu 
Gospodarczego z dnia 22 marca 2007 r. utrzymującego w mocy nakaz zapłaty 
z  dnia 6 czerwca 2006 r. wydany w postępowaniu nakazowym. 
W toku postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy dostrzegł, że pozwana 
Spółka zaskarżyła nakaz zapłaty sprzeciwem, lecz pomimo błędnej nazwy były to 
zarzuty, które nie opłaciła należną  opłatą stosunkową (art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 
28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych Dz.U. Nr 167, poz. 
1398 ze zm., dalej u.k.s.c.), którą jako przedsiębiorca miała uiścić bez wezwania 
(art. 1302 § 3 i 4 k.p.c.). Sąd zarzutów nie odrzucił, lecz wadliwie wezwał powódkę 
do uiszczenia brakującej opłaty i po jej zapłacie nadał sprawie dalszy bieg. W takim 
stanie faktycznym Sąd Okręgowy powziął wątpliwość wyrażoną w przedstawionym, 
na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., zagadnieniu prawnym. Zasygnalizował też, 
że  zwraca się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem, czy unormowanie, 
według którego brak opłacenia środka zaskarżenia przez przedsiębiorcę jeżeli nie 
jest zastępowany przez fachowego pełnomocnika skutkuje jego odrzuceniem, 
bez wzywania do uzupełnienia tego braku (art. 1302 § 3 i 4 k.p.c.) jest zgodne 
z ustawą  zasadniczą. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Uchybienie Sądu Rejonowego polegało nie tylko na zaniechaniu odrzucenia 
nieopłaconych zarzutów od nakazu zapłaty, ale i na wezwaniu strony przeciwnej - 
powódki - do uiszczenia brakującej opłaty. Pomyłka sądu wynikała prawdopodobnie 
z faktu nietrafnego nazwania środka zaskarżenia sprzeciwem i zastosowania 
regulacji właściwej dla postępowania upominawczego. W judykaturze utrwalony jest 
pogląd, że błędne nazwanie pisma nie ma znaczenia, a zatem nie ulega 
wątpliwości, że pismo pozwanej stanowiło zarzuty. 
Osobą zobowiązaną do uiszczenia opłaty – jeżeli ustawa nie stanowi inaczej 
– jest strona, która składa do sądu pismo podlegające opłacie (art. 10 u.k.s.c.). 
Obowiązek ten powstaje w chwili jego wniesienia. Sąd nie powinien podjąć żadnej 
czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata 

 
 
3 
(art. 1262 § 1 k.p.c.) Nieopłacenie zarzutów stanowi podstawę ich odrzucenia 
(art. 494 § 1 k.p.c.), a w sprawie gospodarczej następuje to a limine, chociaż 
przedsiębiorca nie jest zastępowany przez fachowego pełnomocnika (art. 1302 § 3 
i 4 k.p.c.).  
Nieuiszczenie opłaty przez pozwanego od wniesionych  zarzutów od nakazu 
zapłaty było brakiem fiskalnym, którego nie dostrzegł Sąd Rejonowy i po 
nieprawidłowym wezwaniu o opłatę powódki oraz jej uiszczeniu nadał sprawie bieg, 
a  następnie  rozpoznał ją co do istoty. 
Kognicja 
sądu 
w 
pierwszej 
fazie 
postępowania 
nakazowego 
jest 
ograniczona. Sprowadza się do stwierdzenia istnienia podstaw do wydania nakazu 
zapłaty zawartych w art. 485 k.p.c. Ich istnienie uprawdopodabnia zasadność 
powództwa i nakłada na sędziego obowiązek wydania nakazu zapłaty bez 
merytorycznego badania jego zasadności (por. uzasadnienie uchwały Sądu 
Najwyższego z dnia 18 marca 2005 r., III CZP 97/2004, OSNC 2006 nr 2, poz. 24). 
W drugiej fazie postępowania nakazowego przedmiotem badania sądu jest ocena, 
czy nakaz został wydany prawidłowo i czy uzasadnione były podniesione przez 
pozwanego zarzuty w stosunku do roszczenia objętego nakazem zapłaty.  
W art. 496 k.p.c. uregulowano dwa rodzaje orzeczeń sądu: wyrok oraz 
postanowienie o uchyleniu nakazu zapłaty i odrzuceniu pozwu bądź o umorzeniu 
postępowania.  Wyrok jest rozstrzygnięciem co do istoty sprawy. Także wyrok sądu 
drugiej instancji oddalający apelację od wyroku utrzymującego nakaz zapłaty 
w mocy, bądź uchylający taki wyrok i przekazujący sprawę do ponownego 
rozpoznania to orzeczenia merytoryczne. 
Uchylenie postanowieniem nakazu zapłaty i odrzucenie pozwu lub 
umorzenie postępowania w drugiej fazie postępowania nakazowego następuje 
w  zasadzie w razie, gdy ma miejsce brak przesłanki procesowej. W tym wypadku 
występują zazwyczaj przeszkody ze sfery dopuszczalności procesu. 
 Sąd Najwyższy wyjaśnił (por. wyrok z dnia 7 lipca 1967 r., II CR 248/67, 
OSNC 1968, nr 2, poz. 27), że zarzuty od nakazu zapłaty wniesione po upływie 
terminu 
ulegają 
odrzuceniu 
również 
w 
postępowaniu 
apelacyjnym. 
Spóźniony  środek zaskarżenia nie ma bowiem wpływu na datę uprawomocnienia 

 
 
4 
się  orzeczenia; nie jest nią termin prawomocności postanowienia odrzucającego 
ten środek, lecz data pierwszego dnia po upływie terminu  do jego wniesienia 
(por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1993 r., I CRN 19/93, OSNC 
1993, nr 11, poz. 205). Wykładnia językowa art. 494 § 2 k.p.c. przemawia za tym, 
że identycznie 
należałoby 
potraktować 
wniesienie 
nieopłaconych 
zarzutów 
podlegających odrzuceniu a limine. Artykuł 1303 § 2 k.p.c. stosuje się  bowiem do 
wypadków,  gdy obowiązek uiszczenia opłaty powstał już po wniesieniu pisma 
podlegającego opłacie. 
Ewentualne uchylenie przez Sąd drugiej instancji zaskarżonego wyroku 
i odrzucenie zarzutów nie stanowiłoby naruszenia zakazu reformationis in peius.  
Orzeczenie formalne jest rozstrzygnięciem mniej daleko idącym, niż orzeczenie 
merytoryczne. 
W sprawie wystąpił jednak inny problem, tj. jak traktować uchybienia sądu, 
które doprowadziły do zaspokojenia interesu fiskalnego Skarbu Państwa 
i następnie nadania sprawie biegu. Należy przypomnieć, że uiszczenie opłaty 
sądowej należnej od strony przez inną osobę jest skuteczne. Skarb Państwa nie 
ma interesu w żądaniu uiszczania opłat osobiście przez zobowiązanego. 
Także interes strony wymaga, aby wyłączyć możliwość nieprzyjęcia opłat sądowych 
uiszczonych przez inną osobę, nawet gdy nastąpiło to na skutek błędnego 
wezwania sądu (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 1995 r., 
III CZP 40/95, OSNC 1995, nr 7-8, poz. 113 i postanowienie Sądu Najwyższego 
z dnia 12 grudnia 1999 r, III RN 106/99, OSNP 2000, nr 22, poz. 805).  W wypadku, 
gdy zarzuty  w rzeczywistości zostały opłacone, sprawie został nadany bieg i został 
wydany wyrok, który jest wynikiem zbadania zasadności powództwa, sąd nie ma 
już podstaw do badania, czy opłata od zarzutów została wniesiona przez stronę 
osobiście.  
  Przedstawione zagadnienie stało się więc bezprzedmiotowe i pozostał 
wyłącznie problem dokonania prawidłowego rozliczenia kosztów sądowych 
pomiędzy stronami w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. W wypadku 
zaniechania rozliczenia tych kosztów w tym orzeczeniu postanowienie w tym 

 
 
5 
przedmiocie wydaje, nawet z urzędu, na posiedzeniu niejawnym sąd, przed którym 
toczyła się sprawa w pierwszej instancji.  
Skoro rozstrzygnięcie zagadnienia  okazało  się zbędne dla rozstrzygnięcia  
środka odwoławczego (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 
2007 r., III CZP 163/06 nie publ.), to należało odmówić podjęcia uchwały (art. 61 
ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, Dz.U. Nr 240, poz. 2052).