III CZP 13/08

Uchwała z dnia 27 marca 2008 r., III CZP 13/08 
 
Sędzia SN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) 
Sędzia SN Gerard Bieniek (sprawozdawca) 
Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa – Ś. Komendanta 
Wojewódzkiego Policji w K. przeciwko Arturowi S. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w 
Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 27 marca 2008 r. zagadnienia 
prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Gliwicach postanowieniem z 
dnia 20 grudnia 2007 r.: 
"Czy Skarbowi Państwa, który wypłacił funkcjonariuszowi za wypadek 
pozostający w związku z pełnieniem służby w Policji jednorazowe odszkodowanie 
pieniężne na podstawie art. 5 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o odszkodowaniach 
przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą w 
Policji (Dz.U. Nr 53, poz. 345 ze zm.), przysługuje do sprawcy roszczenie o zwrot 
równowartości tego świadczenia 
a w przypadku odpowiedzi pozytywnej 
czy górną granicą odpowiedzialności sprawcy w procesie regresowym jest 
odszkodowanie, które byłby zobowiązany świadczyć sprawca bezpośrednio 
poszkodowanemu na podstawie przepisów prawa cywilnego, czy też wyłącznie 
suma jednorazowego odszkodowania przyznana poszkodowanemu jako 
funkcjonariuszowi Policji?" 
podjął uchwałę: 
 
Skarbowi Państwa, który wypłacił funkcjonariuszowi za wypadek 
pozostający w związku z pełnieniem służby w Policji jednorazowe 
odszkodowanie pieniężne na podstawie art. 5 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. 
o odszkodowaniach przysługujących w razie wypadków i chorób 
pozostających w związku ze służbą w Policji (Dz.U. Nr 53, poz. 345 ze zm.), 
przysługuje do sprawcy roszczenie o zwrot równowartości tego świadczenia. 
 

Uzasadnienie 
 
Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne 
budzące poważne wątpliwości wynikło przy rozpoznawaniu apelacji Skarbu 
Państwa – Ś. Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. od wyroku Sądu 
Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim z dnia 3 sierpnia 2007 r., w którym zasądzono 
od pozwanego Artura S. na rzecz Skarbu Państwa kwotę 1909,60 zł z odsetkami, 
oddalając dalej idące powództwo. Ustalono, że w dniu 20 października 2002 r. 
pozwany naruszył nietykalność cielesną funkcjonariusza Policji Janusza K., 
powodując u niego obrażenia ciała w postaci urazu głowy ze wstrząśnieniem 
mózgu, co spowodowało u niego trwały uszczerbek na zdrowiu określony na 30%. 
Za ten czyn pozwany został prawomocnie skazany, a Skarb Państwa wypłacił 
funkcjonariuszowi jednorazowe odszkodowanie w kwocie 10 230 zł oraz 
uposażenie za okres nieobecności w służbie w kwocie 1909,60 zł. 
Rozpoznając apelację Skarbu Państwa od wyroku Sądu Rejonowego w części 
oddalającej żądanie zasądzenia kwoty 10 230 zł wypłaconej poszkodowanego 
tytułem jednorazowego odszkodowania, Sąd Okręgowy przedstawił Sądowi 
Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawne budzące poważne 
wątpliwości prawne o treści sformułowanej na wstępie uchwały. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Istota zagadnienia prawnego przedstawionego do rozstrzygnięcia sprowadza 
się do tego, czy gdy jeden z podmiotów odpowiada wobec poszkodowanego na 
podstawie przepisów o odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych jako 
sprawca szkody, a drugi podmiot wypłaca poszkodowanemu w związku z tą szkodą 
określone świadczenie przewidziane w ustawie szczególnej, możliwe jest 
dochodzenie przez ten drugi podmiot zwrotu wypłaconych świadczeń od sprawcy 
szkody. Problem ten – w różnych aspektach – był już podejmowany w orzecznictwie 
Sądu Najwyższego, który wielokrotnie zajmował stanowisko, że gdy obok sprawcy 
czynu niedozwolonego inny podmiot zobowiązany jest do wypłaty 
poszkodowanemu świadczenia należnego z mocy ustawy (Skarb Państwa, Zakład 
Ubezpieczeń Społecznych), nie jest wykluczone przyjęcie, iż odpowiedzialność obu 
tych podmiotów jest ukształtowana na zasadach analogicznych do solidarności. (...) 
Przedstawione zagadnienie powstało na tle stosowania przepisów ustawy z 
dnia 16 grudnia 1972 r. o odszkodowaniach przysługujących w razie wypadków i 

chorób pozostających ze służbą w Policji (Dz.U. Nr 53, poz. 345 ze zm. – dalej: 
"ustawa z dnia 16 grudnia 1972 r."). Zgodnie z art. 1 tej ustawy, określone w niej 
odszkodowanie przysługuje funkcjonariuszowi Policji, który doznał trwałego 
uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku pozostającego w związku z pełnieniem 
służby albo wskutek choroby powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami 
lub warunkami służby, jak również rodzinie funkcjonariusza, który zmarł wskutek 
takiego wypadku lub choroby. Za wypadek pozostający w związku z pełnieniem 
służby w Policji uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które 
zaszło podczas lub w związku m.in. z wykonywaniem obowiązków służbowych albo 
poleceń przełożonych, wykonywaniem czynności w interesie służby, nawet bez 
polecenia przełożonych, udziałem w pościgu lub ujęciu osób podejrzanych o 
popełnienie przestępstwa albo ochroną innych obywateli przed napaścią (art. 2 ust. 
1 pkt 1, 2 i 6). 
Zgodnie z art. 5 ust. 1, funkcjonariuszowi, który doznał trwałego uszczerbku 
na zdrowiu wskutek wypadku określonego w art. 2 ust. 1 albo trwałego uszczerbku 
na zdrowiu co najmniej w 20% wskutek choroby określonej na podstawie art. 3, 
przysługuje jednorazowe odszkodowanie pieniężne. Podstawę obliczenia 
wysokości tego odszkodowania stanowi kwota dwunastomiesięcznego uposażenia 
przyjmowanego za podstawę wymiaru emerytury lub renty stosownie do przepisów 
o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji oraz ich rodzin. Odszkodowanie 
przysługuje w wysokości 1/100 kwoty określonej w ust. 2, nie mniej jednak niż 500 
zł za każdy procent ustalonego uszczerbku na zdrowiu funkcjonariusza (art. 5 ust. 2 
i 3). Jeżeli nastąpi dalsze pogorszenie stanu zdrowia funkcjonariusza pozostające w 
związku z wypadkiem lub chorobą, które spowodowały ustalony poprzednio 
uszczerbek na zdrowiu, i uszczerbek ten powiększy się co najmniej o 10%, 
odszkodowanie ulega odpowiedniemu zwiększeniu (art. 5 ust. 4). 
Przepisy omawianej ustawy nie zawierają unormowania wskazującego na 
możliwość dochodzenia przez Skarb Państwa od sprawcy szkody zwrotu świadczeń 
wypłaconych na jej podstawie poszkodowanego; możliwe jest jedynie sięgnięcie do 
przepisów kodeksu cywilnego, a w szczególności art. 441 § 3. (...) Możliwość 
zastosowania tego przepisu jako podstawy prawnej roszczenia Skarbu Państwa o 
zwrot świadczeń wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. 
skierowanego wobec sprawcy szkody wymaga naświetlenia pojęcia regresu w 
prawie cywilnym oraz rozważenia, czy zobowiązanie sprawcy deliktu pozostaje w 

takiej relacji do obowiązków Skarbu Państwa wynikającego z ustawy z dnia 16 
grudnia 1972 r., która uzasadnia określenie obu tych obowiązków jako objętych 
odpowiedzialnością in solidum wobec poszkodowanego, a także czy sformułowanie 
zawarte w art. 441 § 3 k.c. „za który jest odpowiedzialny mimo braku winy” można 
rozciągnąć na sytuacje objęte zakresem ustawy należącej do działu zabezpieczenia 
społecznego. 
Zarówno w piśmiennictwie, jak i w orzecznictwie wyróżnia się pojęcie regresu 
w brzmieniu ścisłym oraz sensu largo. Gdy chodzi o to pierwsze znaczenie, należy 
je kojarzyć z sytuacją, w której wymaganie sprawiedliwego wyrównania ciężaru 
zapłaconego przez określoną osobę odszkodowania jest uzasadnione charakterem 
stosunku wewnętrznego pomiędzy współdłużnikami bądź też wynika z przepisu 
ustawy. W tak rozumiane roszczenie regresowe ustawodawca wyposaża w 
szczególności osobę, która jest współodpowiedzialna za szkodę wyrządzoną 
czynem niedozwolonym (art. 441 § 1 k.c.). Przykładem regresu, który nie ma 
oparcia w więzi solidarności, lecz wynika z wyraźnego przepisu ustawy, jest 
uprawnienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub pracodawcy, który wypłacił 
zasiłek chorobowy lub świadczenie rehabilitacyjne, do dochodzenia zwrotu 
równowartości tych świadczeń od sprawcy umyślnego przestępstwa lub umyślnego 
wykroczenia wywołującego niezdolność pracownika do pracy (art. 70 ustawy z dnia 
25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w 
razie choroby i macierzyństwa, jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 267 ze zm.). 
Za uprawnionego do dochodzenia „regresu" w szerszym znaczeniu można 
natomiast uznać każdy podmiot, któremu zwrot wypłaconego świadczenia powinien 
przysługiwać ze względu na zasady etyczne, słuszność, poczucie sprawiedliwości 
itp. Granice pojęciowe regresu w tym znaczeniu bywają zakreślane rozmaicie; 
obejmuje się nim także subrogację oraz roszczenie o wynagrodzenie szkody ex 
contractu lub ex delicto. Nie ulega wątpliwości, że nie chodzi tu o zwarte i 
jednoznacznie określone pojęcie, które można przyporządkować tylko do stosunku 
wewnętrznego pomiędzy dłużnikami i – odpowiednio – między wierzycielami 
solidarnymi, z którym najczęściej jest ono kojarzone. Definicja roszczenia 
regresowego – jeżeli w ogóle możliwa do skonstruowania – musiałaby z 
konieczności obejmować zróżnicowane hipotetyczne stany faktyczne. 
Pytanie o to, czy w rozpoznawanej sprawie Skarbowi Państwa przysługuje do 
pozwanego roszczenie regresowe, zmusza także do postawienia innego pytania, a 

mianowicie, czy zobowiązanie pozwanego sprawcy deliktu pozostaje w takiej relacji 
do obowiązku Skarbu Państwa, który uzasadnia określenie obu tych obowiązków 
jako objętych odpowiedzialnością in solidum wobec poszkodowanego 
funkcjonariusza Policji. (...) Nie można zaprzeczyć, że pojęcie to przyjęło się w 
języku prawniczym. Twierdzi się, że pomiędzy solidarnością, a sytuacjami do niej 
podobnymi nie istnieje związek, który udowadniałby konstruowanie pojęć 
„solidarności niewłaściwej”, „nieprawidłowej” bądź „przypadkowej”. W konsekwencji 
stan faktyczny, w którym nie istnieje jedno zobowiązanie z wieloma dłużnikami, lecz 
jest jeden interes wierzyciela, podlegający zaspokojeniu przez wiele podmiotów na 
podstawie odrębnych stosunków prawnych, powinien być traktowany odrębnie od 
solidarności. Także we współczesnych opracowaniach pojawia się pogląd, że 
odpowiedzialność in solidum różni się od odpowiedzialności solidarnej. Pomijając 
fakt, że do powstania solidarności konieczna jest podstawa normatywna (art. 369 
k.c.), odpowiedzialność in solidum wypływa z sytuacji faktycznej decydującej o 
powstaniu każdego z niezależnych od siebie zobowiązań oraz ogólnych zasad 
rządzących roszczeniem wierzyciela, który dokonuje wyboru nie pomiędzy 
współdłużnikami, lecz wybiera podstawę prawną roszczenia, co z kolei determinuje 
wybór dłużnika. Nie ulega wątpliwości, że taka sytuacja faktyczna decydująca o 
powstaniu każdego z niezależnych od siebie zobowiązań sprawcy szkody i Skarbu 
Państwa występuje w okolicznościach niniejszej sprawy. 
Udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy analogicznie stosowany art. 441 § 3 
k.c. uzasadnia roszczenie Skarbu Państwa wobec sprawcy wypadku, który 
spowodował konieczność wypłaty funkcjonariuszowi Policji świadczenia 
przewidzianego ustawą odszkodowawczą, wymaga jeszcze rozważenia, czy można 
uznać, że Skarb Państwa jest odpowiedzialny za szkodę mimo braku winy. Inaczej 
mówiąc, trzeba ocenić, czy odpowiedzialność za szkodę w szerokim znaczeniu 
obejmuje także sytuacje objęte ustawą z zakresu zabezpieczenia społecznego. 
Skoro bowiem nie ma wątpliwości, że stan faktyczny leżący u podstaw pytania 
prawnego obejmuje wyrządzenie szkody przez sprawcę czynu niedozwolonego, to 
ustalenie odpowiedzialności za szkodę po stronie Skarbu Państwa ostatecznie 
zdecyduje o uznaniu sytuacji za podobną do wyraźnie uregulowanej w ustawie. 
Na tak postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi pozytywnej. Jak 
wskazuje nazwa świadczenia określonego w art. 5 ustawy z dnia 16 grudnia 
1972 r., jest ono jednorazowym odszkodowaniem, a więc – zgodnie z rezultatem 

wykładni językowej przepisu – powinno stanowić wyrównanie szkody wyrządzonej 
ubezpieczonemu na skutek nastąpienia określonego w ustawie zdarzenia (wypadku 
w związku ze służbą w Policji). Odwołując się do analogii pomiędzy tą ustawą a 
analogicznym systemem ubezpieczeń wypadkowych obejmującym pracowników, 
wypada zauważyć, że wystąpienie szkody na osobie jest w ustawie wypadkowej 
traktowane jako jeden z istotnych, choć niewyrażonych wprost w przepisach tej 
ustawy elementów warunkujących powstanie roszczenia o wypłatę świadczeń z 
ubezpieczenia społecznego. Bez spowodowania szkody na osobie, zdarzenie może 
być uznane tylko za nieszczęśliwy wypadek, który nie pociąga za sobą powstania 
po stronie pracodawcy lub organu rentowego obowiązku świadczenia. Szkoda jest 
co prawda oceniana odmiennie niż według norm prawa cywilnego, gdyż ustala się 
ją ryczałtowo na podstawie kryteriów określonych w ustawie, nie oznacza to jednak, 
że jednorazowe odszkodowanie, o którym mowa, nie pełni funkcji kompensacyjnej. 
Wobec powyższego można przyjąć, że jednorazowe odszkodowanie, należne 
funkcjonariuszowi Policji z tytułu zajścia wypadku związanego ze służbą (podobnie 
jak pracownikowi z tytułu wypadku przy pracy), wykazuje tak wiele cech wspólnych 
ze świadczeniami, do których zobowiązany byłby sprawca wypadku na podstawie 
przepisów prawa cywilnego, jak zwłaszcza odszkodowanie za szkodę majątkową 
na osobie (art. 444 § 1 k.c.), że w istocie wypłatę poszkodowanemu świadczeń 
jednego i drugiego rodzaju można postrzegać jako służącą temu samemu celowi i 
zaspokojeniu tego samego interesu uprawnionego. Odpowiedzialność Skarbu 
Państwa wobec funkcjonariusza, oparta na przepisie ustawy z zakresu 
ubezpieczenia społecznego, ma jednak swoje źródło w odpowiedzialności cywilnej 
na podstawie zasad słuszności, z którymi zgodne jest udzielenie funkcjonariuszowi 
wzmożonej ochrony, skoro ryzykuje on życie i zdrowie w interesie powszechnym. 
Wypada jeszcze zauważyć, że także w czasie, gdy przepisy regulujące 
świadczenia należne pracownikom z tytułu wypadków przy pracy i chorób 
zawodowych nie dopuszczały dochodzenia przeciwko zakładom pracy roszczeń z 
tego tytułu na podstawie prawa cywilnego, zarówno w nauce, jak i w orzecznictwie 
wyrażano przekonanie, iż sąd powszechny w sprawie o odszkodowanie przeciwko 
osobie trzeciej odpowiedzialnej za wypadek przy pracy powinien „uwzględnić" 
otrzymane przez uprawnionego jednorazowe odszkodowanie, a więc de facto 
odliczyć świadczenia wypadkowe od odszkodowania należnego poszkodowanemu 
na podstawie przepisów prawa cywilnego. (...) 

Przedstawione argumenty uzasadniają wniosek, że gdy potrzeba wypłacenia 
poszkodowanemu wypadkiem w związku ze służbą w Policji świadczenia 
przewidzianego ustawą z dnia 16 grudnia 1972 r. zaszła na skutek działania lub 
zaniechania osoby noszącego znamiona czynu niedozwolonego, zachodzi sytuacja 
zbliżona do określonej w hipotezie art. 441 § 3 k.c., który – zastosowany w drodze 
analogii legis – jest podstawą prawną roszczenia regresowego. 
Rozstrzygając drugie zagadnienie prawne (...) należy zauważyć, że niektóre 
pojawiające się w judykaturze Sądu Najwyższego wypowiedzi uznające za górną 
granicę odpowiedzialności kwotę, którą sprawca szkody byłby obowiązany 
świadczyć na podstawie przepisów prawa cywilnego, dotyczą takiego stanu 
faktycznego, w którym pracodawca wypłacił poszkodowanym osobom trzecim 
odszkodowanie i inne świadczenia należne im z tytułu czynu niedozwolonego 
wyrządzonego przez pracownika przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych. 
Dla celów rozpatrywanego zagadnienia nie są one istotne, gdyż dotyczą właściwie 
stosunku wewnętrznego pomiędzy podmiotem, który ponosi wobec 
poszkodowanego zwykłą odpowiedzialność cywilną, a jedynie na podstawie 
przepisu szczególnego (art. 120 § 1 k.p.) jest wyłącznie zobowiązany do 
naprawienia szkody, a sprawcą szkody, który normalnie odpowiadałby za jej 
wyrządzenie osobiście. Omawiane zagadnienie prawne dotyczy sytuacji odmiennej, 
która polega na spełnieniu przez powoda świadczenia określonego ustawą z 
zakresu szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego. Skarb Państwa 
zobowiązany do zapłaty jednorazowego odszkodowania, o jakim mowa, nie jest 
dłużnikiem w rozumieniu prawa cywilnego, a spełnienie świadczenia określonego 
ustawą nie zwalnia sprawcy czynu niedozwolonego jako dłużnika od 
odpowiedzialności. 
Trzeba zwrócić uwagę, że regres, o którym mowa w niniejszej sprawie, nie 
jest roszczeniem zwrotnym sensu stricto, istniejącym między dłużnikami 
solidarnymi. Odpowiedzialność Skarbu Państwa wynika z ustawy należącej do 
ustawodawstwa z zakresu zabezpieczenia społecznego, odpowiedzialność zaś 
sprawcy szkody wypływa z norm prawa cywilnego. Rozpatrywany tu regres sensu 
largo wykazuje bardziej cechy odszkodowania na rzecz Skarbu Państwa, nie ulega 
bowiem wątpliwości, że spowodowanie przez sprawcę uszkodzenia ciała 
funkcjonariusza, w wyniku czego nastąpił uszczerbek na zdrowiu, było przyczyną 
wypłaty jednorazowego odszkodowania, którego kwotą wyraża się uszczerbek 

(utrata aktywów) poniesiony przez Skarb Państwa. Działanie szkodzące pozwanego 
oraz powstanie tego uszczerbku powstają w adekwatnym związku przyczynowym, 
tym samym górną granicą odpowiedzialności sprawcy w procesie regresowym jest 
suma jednorazowego odszkodowania przyznana poszkodowanemu 
funkcjonariuszowi Policji zgodnie z przepisami ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. Tę 
myśl wyraża treść przyjętej uchwały. 
Przyjęcie odmiennego stanowiska, że górną granicą odpowiedzialności 
regresowej pozwanego jest to, co byłby obowiązany świadczyć poszkodowanemu 
według prawa cywilnego, nie jest możliwe, jeżeli bowiem ustalona kwota 
odszkodowania „cywilnego” byłaby niższa, to Skarb Państwa nie uzyskałby pełnego 
zaspokojenia, jeśli zaś ustalono by kwotę wyższą, to Skarb Państwa uzyskałby 
więcej niż mu się słusznie należy. 
Z tych względów podjęto uchwałę, jak na wstępie.