III CZP 13/07

Uchwała z dnia 22 marca 2007 r., III CZP 13/07 
 
Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący) 
Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski 
Sędzia SN Zbigniew Strus (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku wierzycieli Banku Spółdzielczego w G., 
Artura P., Jolanty P. (...) przeciwko dłużnikom Janowi Z. i Janinie Z. o egzekucję z 
nieruchomości, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej w dniu 22 
marca 2007 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w 
Szczecinie postanowieniem z dnia 20 listopada 2006 r.: 
"1. Czy przepis art. 976 § 1 k.p.c. zawierający wyliczenie podmiotów, których 
udział w licytacji nieruchomości dłużnika jest wyłączony – m.in. dziecka dłużnika – 
dopuszcza rozszerzenie kręgu tych podmiotów na małżonka dziecka dłużnika 
(zięcia), jeżeli nabywana w drodze licytacji publicznej nieruchomość wejdzie w skład 
majątku wspólnego licytanta będącego zięciem dłużnika i dziecka dłużnika? 
2. w przypadku przyjęcia, że udział w licytacji publicznej nieruchomości zięcia 
dłużnika nie jest wyłączony w świetle przepisu art. 976 § 1 k.p.c. to, czy do 
skutecznego nabycia własności nieruchomości zbywanej w trybie postępowania 
egzekucyjnego, która to nieruchomość wejdzie w skład majątku wspólnego 
konieczna jest zgoda małżonka osoby uczestniczącej w przetargu – w rozumieniu 
przepisu art. 37 § 1 pkt 1 k.r.o.? Jeżeli tak, kiedy i w jakiej formie zgoda ta powinna 
być wyrażona?" 
podjął uchwałę: 
 
1. Przepis art. 976 § 1 k.p.c. określa wyczerpująco podmioty, których 
udział w licytacji nieruchomości dłużnika jest wyłączony. 
2. Do nabycia własności nieruchomości w toku egzekucji sądowej art. 37 
k.r.o. nie ma zastosowania. 
 
Uzasadnienie 
 

Postanowienie o przedstawieniu zagadnienia prawnego zostało wydane w 
postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia Tomasza M. na postanowienie 
Sądu Rejonowego z dnia 28 lutego 2006 r., odmawiające przybicia nieruchomości 
rolnej, będącej przedmiotem licytacji w postępowaniu egzekucyjnym toczącym się 
przeciwko dłużnikom Janowi Z. oraz Janinie Z. Licytację tę wygrał skarżący jako 
jedyny licytant uczestniczący w przetargu. Sąd Rejonowy, uzasadniając 
postanowienie wskazał, że źródłem wątpliwości jest brzmienie art. 976 § 1 k.p.c. 
niedopuszczającego do przetargu m.in. dzieci dłużnika. Względy celowościowe 
tego zakazu sprzeciwiają się udziałowi w przetargu małżonka dziecka dłużnika 
pozostającego we wspólności ustawowej małżeńskiej, natomiast nie można – w 
przekonaniu Sądu Rejonowego – wyłączyć tego małżonka z udziału w przetargu, 
ponieważ w takim wypadku nie miałby on możliwości zaskarżenia odmowy 
przybicia. Z tego względu w fazie przybicia należy stosować odpowiednią sankcję 
zakazu rozszerzonego nie tylko na dziecko dłużnika, ale także na jego małżonka.  
Zdaniem Sądu Okręgowego, nie można wyłączyć wykładni rozszerzającej art. 
976 § 1 k.p.c., gdyż nabycie nieruchomości przez małżonka dziecka dłużnika – ze 
względu na ustrój wspólności majątkowej – prowadzi do następstw identycznych z 
nabyciem przez samo dziecko, natomiast zapatrywanie przeciwne – dopuszczające 
zięcia dłużnika do udziału w przetargu – wywołuje następną wątpliwość dotyczącą 
stosowania art. 37 ust. 1 k.r.o., ponieważ udział w przetargu łączy się ze złożeniem 
oferty nabycia nieruchomości, a do takiej czynności wymagana jest zgoda 
małżonka, przy czym wyłaniają się dalsze wątpliwości dotyczące formy i terminu jej 
wyrażenia. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zasadą służącą uzyskaniu najwyższej w danych okolicznościach ceny jest 
jawność i wolny udział w przetargu dokonywanym w toku licytacji (art. 972 k.p.c.). 
Wyjątek od tej zasady został wprowadzony w art. 976 § 1 k.p.c., przede wszystkim 
dla ochrony interesu wierzyciela, a także skuteczności, powagi i rzetelności 
postępowania egzekucyjnego. 
Usprawiedliwione są wątpliwości Sądu Okręgowego, czy dopuszczenie do 
przetargu małżonka osoby najbliższej dłużnika pozwala nadal realizować ochronę 
wierzyciela, trudno bowiem odrzucić przypuszczenie, że nieruchomość sprzedana 
w toku egzekucji pozwala osiągnąć niższą cenę netto. Kierując się tym kryterium 
nie można jednak wskazać granicy, która wykluczałaby zmowę między dłużnikiem a 

licytantem. Określenie tej granicy należy do ustawodawcy, który w tym zakresie 
okazuje wyjątkową stabilność (por. art. 702 § 2 d.k.p.c.). W obowiązującym art. 976 
§ 1 k.p.c. powtórzono sformułowania ustaw obowiązujących w pierwszej połowie 
ubiegłego wieku i nie ma wątpliwości, że wyjątki od wolnego udziału w przetargu 
zostały wskazane wyczerpująco, wobec czego wykładnia językowa pozwala ustalać 
treść normy w sposób pewny, a nie zachodzi wypadek nieracjonalnego bądź 
absurdalnego skutku takiej interpretacji, usprawiedliwiający zastosowanie innych 
metod wykładni. Brak również danych potwierdzających obawę, że dłużnicy 
dysponujący gotówką w taki skomplikowany i kosztowny sposób zechcą zaspokajać 
swoich wierzycieli. 
Można dodać, że zagadnienie związane ze stosowaniem kryterium 
pokrewieństwa lub powinowactwa występowało np. w sprawach dotyczących 
nabycia nieruchomości przez cudzoziemców zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 24 
marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (jedn. tekst: Dz.U. 
z 2004 r. Nr 167, poz. 1758 ze zm.). Rozstrzygając skutki nabycia przez 
niebędącego cudzoziemcem małżonka osoby wymagającej zezwolenia, Sąd 
Najwyższy w uchwałach z dnia 24 września 1970 r., III CZP 55/70 (OSPiKA 1973, 
nr 6, poz. 120) i z dnia 31 stycznia 1986 r., III CZP 70/85 (OSNCP 1986, nr 12, poz. 
207) wyjaśnił, że nabycie w takich warunkach nieruchomości rodzi skutki prawne z 
art. 32 § 1 k.r.o. i pozwala na ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej jako 
nabytego w ramach ustawowej wspólności majątkowej małżonków. Oznacza to, że 
nabycie mienia przez pozostającą w związku małżeńskim osobę nieobjętą zakazem 
(ograniczeniem) nie pozbawia jej małżonka uprawnień wynikających z prawa 
rodzinnego, a tym samym nie stanowi obejścia ustawy. 
Drugie z przedstawionych zagadnień dotyczy zgody przewidzianej w art. 37 § 
1 pkt k.r.o. w brzmieniu ustalonym przez ustawę z dnia 17 czerwca 2004 r. o 
zmianie ustawy – kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 
Nr 162, poz. 1691). 
W piśmiennictwie podnosi się, że ustawodawca nowelizując kodeks rodzinny i 
opiekuńczy uznał za celowe ustalenie katalogu czynności prawnych, co do których 
osoba pozostająca w ustroju wspólności ustawowej małżeńskiej powinna uzyskać 
zgodę drugiego małżonka. Brak zgody w przypadku czynności jednostronnej 
powoduje jej nieważność bezwzględną (art. 37 § 4 k.r.o.), a w przypadku umowy jej 
ważność pozostaje w zawieszeniu (art. 37 § 2 i 3 k.r.o.). W przepisie wskazanym 

przez Sąd Okręgowy konsekwentnie używa się pojęcia czynności prawnej, jako 
zdarzenia prawnego z zakresu stosunków cywilnoprawnych, opartego na 
oświadczeniu woli w postaci umowy lub czynności jednostronnej. Sąd Okręgowy 
dostrzegł tę prawidłowość, określił jednak postąpienia w przetargu jako ofertę.  
Nie można zanegować wspólnych cech postąpienia licytanta i oferty, bardziej 
istotne są jednak różnice. Udział w licytacji nieruchomości jest działaniem prawnym 
zmierzającym do nabycia nieruchomości, jednak skutek, tj. przeniesienie własności 
nie następuje w wyniku czynności prawnej, lecz aktu jurysdykcyjnego – 
przysądzenia własności, którego podstawą jest uzyskanie przybicia. Konieczność 
uprawomocnienia się postanowienia o przybiciu oraz wykonania warunków 
licytacyjnych odrywa skutek (przeniesienie własności) od przetargu, który ponadto 
ma swoją specyfikę polegającą na tym, że postąpienia nie są składane 
właścicielowi nieruchomości, lecz dokonywane w ramach postępowania 
publicznoprawnego przed organem egzekucyjnym nadzorowanym przez sędziego. 
Złożenie „oferty” – postąpienia nie wywiera zatem skutku w zakresie przejścia 
własności, skoro wymaga aktu przybicia i może być "uchylone" przez kolejne 
postąpienie innej osoby. 
Również skutki przejścia własności nieruchomości są określone odrębnie w 
ustawie (art. 999-1003 k.p.c.), a istnienie tej regulacji wyraźnie przemawia na rzecz 
odmienności i autonomiczności przysądzenia własności w porównaniu do nabycia 
jej w drodze czynności prawnej. Motywy zachowania omawianej odrębności są 
zrozumiałe zważywszy na cel postępowania egzekucyjnego, ukierunkowanego na 
zaspokojenie wierzyciela. Wprowadzenie ograniczeń wynikających z prawa 
rodzinnego powodowałoby niepewność statusu wierzyciela zwłaszcza po podziale 
sumy uzyskanej z egzekucji, statusu nabywcy oraz innych osób uczestniczących w 
podziale. Konieczność ochrony tej wartości przez państwo usprawiedliwia 
zmniejszenie ochrony stabilności majątkowej w stosunkach wewnętrznych między 
małżonkami, z których jeden bierze udział w licytacji egzekucyjnej. 
Kierując się przytoczonymi względami, Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak 
wyżej (art. 390 k.p.c.).