III CZP 13/06

Uchwała z dnia 22 marca 2006 r., III CZP 13/06 
 
Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Jan Górowski (sprawozdawca) 
Sędzia SN Marian Kocon 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku wierzyciela Zakładu Ubezpieczeń 
Społecznych, Oddziału w W. przy uczestnictwie dłużnika Jacka D. o orzeczenie 
zakazu prowadzenia działalności gospodarczej, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej 
na posiedzeniu jawnym w dniu 22 marca 2006 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Gliwicach postanowieniem z dnia 7 
listopada 2005 r.: 
"Czy w sytuacji gdy w terminie z art. 21 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i 
naprawcze nie został złożony wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika, a dłużnik 
nadal nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań i w dalszym ciągu istnieją 
podstawy do ogłoszenia jego upadłości, wskazany w art. 377 ustawy Prawo 
upadłościowe i naprawcze roczny termin należy liczyć od dnia, w którym powstał 
obowiązek złożenia takiego wniosku na podstawie art. 21 wskazanej ustawy, czy 
też od momentu ustania przesłanek uzasadniających złożenie wniosku o ogłoszenie 
upadłości dłużnika?" 
podjął uchwałę: 
 
Jeżeli nie złożono wniosku o ogłoszenie upadłości, nie orzeka się zakazu 
prowadzenia działalności gospodarczej, gdy postępowanie w tej sprawie nie 
zostało wszczęte w terminie rocznym od dnia, w którym dłużnik był 
obowiązany wystąpić o upadłość, to jest od powstania podstawy do 
ogłoszenia upadłości. Termin ten nie może rozpocząć biegu przed wejściem w 
życie ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze 
zm.). 
 
Uzasadnienie 
 

Postanowieniem z dnia 23 czerwca Sąd Rejonowy w Gliwicach oddalił 
wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w R. o orzeczenie wobec 
dłużnika będącego osobą fizyczną zakazu prowadzenia działalności gospodarczej. 
Ustalił, że nie toczy się ani nie było prowadzone postępowanie upadłościowe wobec 
uczestnika, który co najmniej od stycznia 1999 r. trwale nie regulował wobec 
wnioskodawcy wymagalnych zobowiązań i od tego terminu występowała podstawa 
do złożenia wniosku o ogłoszenie jego upadłości. 
Sąd ocenił, że w stosunku do dłużnika zachodzą przesłanki zawarte w ustawie 
z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535 
ze zm. – dalej: „Pr.u.n.”), uzasadniające orzeczenie pozbawienia go prawa 
prowadzenia działalności gospodarczej. Wskazał także, że zgodnie z art. 377 
Pr.u.n. sąd orzeka wobec dłużnika ten zakaz lub zakaz pełnienia funkcji członka 
rady nadzorczej, reprezentanta i pełnomocnika w spółce handlowej, 
przedsiębiorstwie państwowym, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszeniu, jeżeli 
postępowanie w tej sprawie nie zostało wszczęte w ciągu roku od umorzenia lub 
zakończenia postępowania upadłościowego albo oddalenia wniosku o ogłoszenie 
upadłości na podstawie art. 113 Pr.u.n., a gdy nie złożono wniosku o ogłoszenie 
upadłości, od dnia, w którym dłużnik był obowiązany ten wniosek złożyć. 
Według Sądu Rejonowego, nawet gdyby roczny termin liczyć od wejścia w 
życie Prawa upadłościowego i naprawczego, to upłynął on najpóźniej w dniu 30 
czerwca 2004 r., a zatem wniosek wniesiony po terminie należało oddalić. 
Rozpoznając apelację wnioskodawcy, Sąd Okręgowy przedstawił przytoczone 
na wstępie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości. Podniósł, że 
przyjęta przez Sąd pierwszej instancji wykładnia art. 377 Pr.u.n. prowadzi do 
ochrony niewypłacalnego dłużnika, który nie składa wniosku o ogłoszenie upadłości 
w terminie, mimo że przez cały czas nie wykonuje wymagalnych zobowiązań. (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia niezbędne jest rozważenie 
dwóch kwestii. Pierwsza dotyczy sposobu liczenia terminu zawartego w art. 377 
Pr.u.n., a ściśle rzecz ujmując, określenia początku jego biegu w sytuacji, w której 
wniosek o ogłoszenie upadłości nie został złożony. Druga obejmuje problem 
znaczenia terminu prekluzyjnego do wystąpienia z żądaniem orzeczenia zakazu 
prowadzenia działalności gospodarczej wobec dłużnika, co do którego podstawa 
ogłoszenia upadłości powstała w okresie obowiązywania rozporządzenia 

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 października 1934 r. – Prawo 
upadłościowe (jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm. – dalej: 
„Pr.upadł.”). 
Termin wskazany w art. 377 Pr.u.n. jest terminem prekluzyjnym prawa 
materialnego, a więc nie podlega przedłużeniu ani przywróceniu i jego uchybienie 
powoduje oddalenie wniosku o orzeczenie zakazu. Aby odpowiedzieć na pytanie, 
kiedy dłużnik powinien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości, trzeba sięgnąć do 
art. 10 i 11 ust. 1 i 2 Pr.u.n. W świetle tych unormowań upadłość ogłasza się w 
stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny (art. 10 Pr.u.n.), a stan ten 
powstaje, gdy dłużnik nie wykonuje wymagalnych zobowiązań, przy czym dłużnik 
będący podmiotem innym niż osoba fizyczna jest niewypłacalny także wtedy, gdy 
długi przekroczą wartość jego majątku, choć na bieżąco reguluje zobowiązania (art. 
11 ust. 1 i 2 Pr.u.n.). 
Dłużnik jest zobowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w 
którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w tym przedmiocie 
wniosek (art. 21 ust. 1 Pr.u.n.). Gdy dłużnikiem jest osoba prawna albo inna 
jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna 
ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie 
upadłości spoczywa na każdym, kto ma prawo ją reprezentować sam lub z innymi 
osobami (art. 21 ust. 2 Pr.u.n.). 
Z punktu widzenia początku biegu terminu wskazanego w art. 377 Pr.u.n. 
można rozważać trzy rozwiązania, tj. że jest to dzień, w którym dłużnik obowiązany 
był złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości, bądź pierwszy dzień po upływie terminu 
dwutygodniowego określonego w art. 21 ust. 1 Pr.u.n. lub pierwszy dzień, w którym 
przestała istnieć podstawa do ogłoszenia upadłości. 
Z wykładni językowej art. 377 w związku z art. 21 ust.1 Pr.u.n. wynika 
wyraźnie, że dłużnik jest obowiązany złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości w dniu, 
w którym powstała podstawa do ogłoszenia upadłości. Konkluzji tej nie zmienia fakt, 
że w każdym następnym dniu jej istnienia ma nadal obowiązek do zgłoszenia tego 
wniosku. Z interpretacją literalną powołanych przepisów nie można pogodzić 
liczenia terminu rocznego od upływu terminu wskazanego w art. 21 ust. 1 Pr.u.n. 
Norma stanowiąca, że dłużnik jest obowiązany złożyć wniosek o ogłoszenie 
upadłości nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła do 
tego podstawa, nie oznacza, że w czasie jego biegu nie ma tego obowiązku. Jej 

funkcja jest odmienna. Znaczenie terminu dwutygodniowego przejawia się w tym, 
że jego zachowanie skutkuje wyłączeniem odpowiedzialności odszkodowawczej 
określonej w art. 21 ust. 3 Pr.u.n., jak również możliwości orzeczenia zakazu na 
podstawie art. 373 ust.1 pkt 1 Pr.u.n. Pierwszy przepis przewiduje 
odpowiedzialność odszkodowawczą podmiotów wskazanych w art. 21 ust. 1 i 2 
Pr.u.n. tylko w wypadku, w którym nie zgłosiły one wniosku o ogłoszenie upadłości 
w terminie określonym w art. 21 ust. 1 Pr.u.n. Z kolei w świetle art. 373 ust.1 pkt 1 
Pr.u.n. jedną z przesłanek orzeczenia zakazu prowadzenia działalności 
gospodarczej jest, aby osoba, wobec której miałby być orzeczony zakaz, będąc do 
tego zobowiązana z mocy ustawy (art. 21 ust. 1 i 2 Pr.u.n.), nie złożyła w terminie 
dwóch tygodni od dnia powstania podstawy wniosku o ogłoszenie upadłości. 
Złożenie więc w terminie wynikającym z art. 21 ust. 1 Pr.u.n. wniosku o ogłoszenie 
upadłości przez osobę zobowiązaną do tego z mocy ustawy oznacza, że wobec niej 
nie może być już orzeczony zakaz, stosownie do art. 373 ust. 1 pkt 1 Pr.u.n. Nie 
wyklucza to orzeczenia go na innej podstawie. 
Nie do przyjęcia jest też stanowisko, że termin roczny do wystąpienia z 
żądaniem orzeczenia zakazu prowadzenia działalności gospodarczej – w wypadku 
gdy wniosek o ogłoszenie upadłości nie został zgłoszony – miałby biec od dnia, w 
którym przestała istnieć podstawa do ogłoszenia upadłości. Z istoty rzeczy dłużnik, 
przestaje wtedy być już obowiązany do zgłoszenia wniosku. 
Wykładni językowej nie wykluczają względy natury funkcjonalnej. Dłużnik nie 
jest podmiotem wyłącznie legitymowanym do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie 
upadłości, nie można więc zakładać, że nie będzie celowo występował z tym 
wnioskiem, licząc w ten sposób na upływ terminu określonego w art. 377 Pr.u.n., 
gdyż może z nim wystąpić każdy z wierzycieli. 
Roczny termin do wystąpienia z żądaniem orzeczenia zakazu działalności 
gospodarczej biegnie od dnia, w którym dłużnik był obowiązany złożyć wniosek o 
ogłoszenie upadłości tylko wtedy, gdy nie został on wniesiony. Gdy był złożony, 
przedmiotowy termin biegnie już od dnia umorzenia lub zakończenia postępowania 
upadłościowego albo oddalenia wniosku na podstawie art. 13 Pr.u.n. 
Jeżeli nadal istnieje podstawa ogłoszenia upadłości, fakt, że dłużnik nie złożył 
wniosku od roku od wystąpienia podstawy, nie oznacza całkowitego wyłączenia 
możliwości orzeczenia zakazu, gdyż wówczas, jeżeli z wnioskiem o upadłość 
wystąpił wierzyciel, powoduje to inny sposób liczenia terminu wynikającego z art. 

377 Pr.u.n. Zaprezentowania wykładnia ma dodatkowy walor; dłużnik, który zataił 
podstawę do ogłoszenia swojej upadłości w razie jej ujawnienia i złożenia wniosku o 
ogłoszenie upadłości, w postępowaniu o zakaz prowadzenia działalności 
gospodarczej nie może skutecznie wykazywać, że podstawa ogłoszenia upadłości 
wystąpiła wcześniej niż rok przed zgłoszeniem wniosku o ogłoszenie upadłości. 
Za dokonaną wykładnią przemawia także sposób rozpoczęcia biegu terminu 
prekluzyjnego co do wystąpienia z wnioskiem o orzeczenie zakazu w sytuacji, w 
której do ogłoszenia upadłości nie doszło ze względu na ustalenie, że majątek 
niewypłacalnego dłużnika nie wystarczał na zaspokojenie kosztów postępowania. 
Nawet bowiem wtedy, gdy wniosek o ogłoszenie upadłości zostaje rozstrzygnięty na 
podstawie art. 13 Pr.u.n., termin do orzeczenia zakazu rozpoczyna bieg od dnia 
oddalenia wniosku. Zamiarem ustawodawcy nie było więc „odwlekanie” orzekania 
zakazu prowadzenia działalności gospodarczej wobec dłużnika, jeżeli nie był 
składany wniosek o ogłoszenie upadłości. 
Przystępując do oceny zagadnienia, jak liczyć termin roczny określony w art. 
377 Pr.u.n., gdy podstawa do ogłoszenia upadłości powstała przed wejściem w 
życie Prawa upadłościowego i naprawczego, tj. przed dniem 1 października 2003 r., 
a wniosek o orzeczenie przedmiotowego zakazu został złożony w terminie 
późniejszym, należy zauważyć, że Prawo upadłościowe z 1934 r., regulując 
instytucję orzekania zakazu (art. 172-173 Pr.upadł. ), nie ustanowiło terminu 
prekluzyjnego do wszczęcia tego postępowania. Z kolei Prawo upadłościowe i 
naprawcze zawiera tylko jeden przepis intertemporalny dotyczący tej kwestii; 
zgodnie z art. 540, do postępowań wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy 
na podstawie art. 172 Pr.upadł. stosuje się przepisy dotychczasowe. 
Z unormowania tego wynika więc, że jeżeli postępowanie o orzeczenie zakazu 
wszczęto po wejściu w życie Prawa upadłościowego i naprawczego, to stosuje się 
przepisy nowe. 
Nie przesądza to jednak kwestii, jak ustalić w omawianym wypadku początek 
biegu terminu rocznego określonego w art. 377 Pr.u.n. Aby odpowiedzieć na to 
pytanie, trzeba odwołać się do charakteru tego przepisu. Skoro zawarty w nim 
termin jest terminem prekluzyjnym i jego niezachowanie wywołuje oddalenie 
wniosku o orzeczenia zakazu, a nie jego odrzucenie, to jest to norma prawa 
materialnego. Przepis ten nie działa wstecz i nie powinien mieć zastosowania do 
zdarzeń, które wystąpiły przed dniem jego wejścia w życie. (...) 

Za tym stanowiskiem przemawia także przyjęcie de lege lata w zakresie 
orzekania zakazu prowadzenia działalności gospodarczej zasady skargowości, 
inaczej bowiem niż poprzednio, postępowanie to nie może być wszczęte z urzędu, 
a jedynie na wniosek uprawnionego podmiotu (art. 376 ust. 1 zdanie pierwsze 
Pr.u.n.). Skoro zatem wprowadzono skargowość i ustanowiono termin prekluzyjny, 
nie można liczyć terminu określonego w art. 377 Pr.u.n. od dnia, w którym powstał 
obowiązek dłużnika zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, gdy miało to 
miejsce przed dniem 1 października 2003 r. Taki sposób oznaczałby 
zaakceptowanie wniosku, że termin taki może upłynąć nawet przed wejściem życie 
Prawa upadłościowego i naprawczego, tj. zanim został wprowadzony do systemu 
prawnego, co jest nie do przyjęcia. 
Z tych względów przedstawione zagadnienie prawne rozstrzygnięto, jak w 
uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.).