III CZP 13/05

Uchwała z dnia 28 kwietnia 2005 r., III CZP 13/05 
 
Sędzia SN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) 
Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) 
Sędzia SN Barbara Myszka 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zenona S. przeciwko „A.”, S.A. w W., 
Maciejowi G., Adamowi M. i Piotrowi N. o ochronę dóbr osobistych, po 
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 28 kwietnia 2005 r., 
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, zagadnienia 
prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu postanowieniem z 
dnia 21 grudnia 2004 r.: 
„Czy będący przedmiotem zaskarżenia obowiązek złożenia przez pozwanych 
– wydawcę oraz autorów materiału prasowego i redaktora, który spowodował 
publikację tego materiału – oświadczenia przepraszającego powoda za naruszenie 
jego dóbr osobistych w tym materiale prasowym, jest dla tych pozwanych 
obowiązkiem wspólnym w rozumieniu art. 378 § 2 k.p.c.?” 
podjął uchwałę: 
 
Obowiązek złożenia przez wydawcę, redaktora naczelnego i autora 
materiału prasowego oświadczenia o przeproszeniu za naruszenie dóbr 
osobistych spowodowane opublikowaniem tego materiału nie jest 
obowiązkiem wspólnym w rozumieniu art. 378 § 2 k.p.c. 
 
Uzasadnienie 
 
Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne 
powstało w sprawie, w której powód żądał usunięcia skutków naruszenia jego dóbr 
osobistych w wyniku publikacji artykułu prasowego i wnosił o nakazanie pozwanym 
autorom Maciejowi G. i Piotrowi N. oraz redaktorom Adamowi M. i Stanisławowi T., 
a także wydawcy „G.W.” – „A.” S.A. w W. opublikowania wskazanego w pozwie 

tekstu przeproszenia i zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz PCK 
odszkodowania w kwocie 10 000 zł. 
Wyrokiem z dnia 11 czerwca 2003 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu, na 
podstawie art. 24 k.c. w związku z art. 37 i 38 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. – 
Prawo prasowe (Dz.U. Nr 5, poz. 24 ze zm. – dalej: „Pr.pras.”), nakazał pozwanym 
Piotrowi N., Maciejowi G., Adamowi M. i „A.” S.A. opublikowanie określonego w 
sentencji oświadczenia, oddalił powództwo w zakresie roszczenia 
odszkodowawczego oraz w całości oddalił powództwo wobec Stanisława T. 
Od powyższego wyroku apelację wnieśli pozwani, w stosunku do których 
powództwo uwzględniono, z tym że apelacja pozwanych Piotra N., Macieja G. i 
Adama M. została prawomocnie odrzucona. Na rozprawie apelacyjnej pełnomocnik 
pozwanej „A.” S.A. wnosił o rozpoznanie wniesionej apelacji również na rzecz 
pozwanych, których apelację odrzucono, powołując się na art. 378 § 2 k.p.c. 
W związku z tym Sądowi Apelacyjnemu nasunęła się wątpliwość określona w 
pytaniu prawnym, dotycząca zagadnienia, czy będące przedmiotem zaskarżenia 
zobowiązanie jest wspólne dla wszystkich pozwanych, także tych, których apelacja 
została odrzucona, a więc którzy wyroku nie zaskarżyli, i czy wobec tego Sąd 
odwoławczy na skutek apelacji pozwanej „A.” S.A może w granicach zaskarżenia 
rozpoznać sprawę także ma rzecz pozwanych Macieja G., Piotra N. i Adama M. (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przepis art. 378 § 2 k.p.c. stanowi odstępstwo od zasady, że granice 
podmiotowe kognicji sądu drugiej instancji wyznaczone są przez skarżącego w 
apelacji. Szerzej rzecz ujmując, jest wyjątkiem od zasady kontradyktoryjności, 
pozwalającym sądowi odwoławczemu na działanie z urzędu na rzecz także tych 
współuczestników procesowych, którzy wyroku nie zaskarżyli. Jako taki musi 
podlegać wykładni ścisłej, niedopuszczającej możliwości rozszerzenia jego 
stosowania na sytuacje inne niż wynika to z treści i celu przepisu. Wykładnia ta 
powinna uwzględniać także tę okoliczność, że istotna zmiana przepisów kodeksu 
postępowania cywilnego, która nastąpiła na podstawie ustawy z dnia 1 marca 
1996 r. o zmianie przepisów kodeksu postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, 
poz.189), zmieniła także podstawowe zasady postępowania cywilnego, 
przywracając w szerszym niż dotychczas zakresie działanie zasady 
kontradyktoryjności i znacznie ograniczając wyjątki od niej. Takiemu ograniczeniu 
uległ także wyjątek przewidziany w dawnym art. 384 k.p.c., będącym 

odpowiednikiem obecnego art. 378 § 2, o ile bowiem art. 384 przewidywał 
możliwość rozpoznania z urzędu przez sąd drugiej instancji sprawy na rzecz 
współuczestników, którzy wyroku nie zaskarżyli w każdym przypadku 
współuczestnictwa materialnego przewidzianego w art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c., tj. 
zarówno wówczas, gdy będące przedmiotem zaskarżenia prawa lub obowiązki były 
wspólne także dla tych uczestników, jak i wówczas, gdy oparte były na tej samej 
podstawie faktycznej i prawnej, o tyle art. 378 § 2 k.p.c. nie przewiduje już tej 
drugiej możliwości. Ustawodawca, dostosowując przepisy kodeksu do nowych 
zasad postępowania cywilnego, ograniczył możliwość działania przez sąd 
odwoławczy z urzędu na rzecz współuczestników, którzy wyroku nie zaskarżyli 
jedynie do sytuacji, w której będące przedmiotem zaskarżenia prawa lub obowiązki 
są także dla nich wspólne. Okoliczność ta nie może pozostać bez wpływu na 
wykładnię omawianego przepisu. 
Przepis art. 378 § 2 k.p.c. w obecnym brzmieniu przewiduje zatem możliwość 
rozpoznania przez sąd odwoławczy apelacji na rzecz współuczestników, którzy 
wyroku nie zaskarżyli tylko w części wypadków współuczestnictwa materialnego 
(art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c.), tj. jedynie wówczas, gdy będące przedmiotem zaskarżenia 
prawa lub obowiązki są także dla nich wspólne. Nie wystarczy więc, by były oparte 
na tej samej podstawie faktycznej i prawnej. 
W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że współuczestnictwo materialne 
bierne oparte na wspólności obowiązków występuje wówczas, gdy pozwem objęte 
jest żądanie spełnienia przez kilka osób jednego przysługującego powodowi 
świadczenia. W szczególności w zakresie powództw o świadczenie zachodzi ono 
przy niepodzielności świadczenia oraz przy odpowiedzialności solidarnej i 
odpowiedzialności in solidum (por. m.in. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 17 
lutego 1964 r., II CZ 6/64, OSNCP 1964, nr 12 poz. 267 oraz wyrok Sądu 
Najwyższego z dnia 23 listopada 1982 r., IV PR 329/82, OSNCP 1983, nr 7, poz. 
101). 
O tym, jaki rodzaj współuczestnictwa procesowego łączy kilka podmiotów 
występujących po tej samej stronie stosunku prawnego, decydują przepisy prawa 
materialnego, stanowiące, w przypadku powodów, podstawę roszczenia a w 
przypadku pozwanych, podstawę ich odpowiedzialności. To samo stwierdzenie 
odnosi się także do drugiej, przewidzianej w art. 73 § 2 k.p.c. sytuacji, w której 
czynność procesowa (wniesienie apelacji) jednego współuczestnika jest skuteczna 

wobec współuczestników niedziałających i doprowadza do rozpoznania przez sąd 
odwoławczy apelacji także na ich rzecz. Następuje to w wypadku 
współuczestnictwa jednolitego stanowiącego taki rodzaj współuczestnictwa 
materialnego, w którym z istoty stosunku prawnego wynika, że wyrok dotyczyć ma 
niepodzielnie wszystkich współuczestników. Ten rodzaj współuczestnictwa 
zachodzi wówczas, gdy z podstawy materialnoprawnej stosunku prawnego 
łączącego kilka podmiotów wynika, że nie mają one samodzielnych praw lub 
obowiązków, wobec czego wyrok musi być jednakowy w odniesieniu do nich 
wszystkich. Podkreślić przy tym należy, że taki charakter współuczestnictwa musi 
wynikać z istoty stosunku prawnego łączącego kilka podmiotów, a nie ze wspólnego 
dla nich stanu faktycznego. Nie ma zatem podstaw, jak sugeruje Sąd Apelacyjny, 
do stosowania art. 73 § 2 k.p.c. w sytuacji, w której konieczność wydania takiego 
samego wyroku w odniesieniu do wszystkich pozwanych jest jedynie logiczną 
konsekwencją poczynionych ustaleń faktycznych wskazujących na ich 
odpowiedzialność lub jej brak na gruncie określonych przepisów prawa 
materialnego. 
Skoro o tym, jaki rodzaj współuczestnictwa procesowego łączy kilka 
podmiotów występujących po jednej stronie procesu, decyduje podstawa 
materialnoprawna, dla udzielenia odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne 
konieczne jest rozważenie podstawy odpowiedzialności materialnoprawnej 
pozwanych w rozpoznawanej sprawie w zakresie roszczenia niemajątkowego, tylko 
bowiem to roszczenie, uwzględnione przez sąd pierwszej instancji, stało się 
przedmiotem zaskarżenia pozwanych. 
Odpowiedzialnością niemajątkową w związku z naruszeniem dóbr osobistych 
powoda w artykule prasowym obciążeni zostali autorzy artykułu, redaktor naczelny i 
wydawca. Zgodnie z art. 37 Pr.pras., do odpowiedzialności za naruszenie prawa 
spowodowane opublikowaniem materiału prasowego stosuje się zasady ogólne, 
chyba że ustawa stanowi inaczej. Jest to generalne odesłanie do zasad i przepisów 
prawa karnego i cywilnego, jako podstawy odpowiedzialności za naruszenie dóbr 
osobistych spowodowane także opublikowaniem materiału prasowego, co w 
odniesieniu do odpowiedzialności za szkodę niemajątkową oznacza odesłanie do 
zasad odpowiedzialności określonych w art. 23 i 24 k.c. Przepis art. 38 Pr.pras. 
precyzuje natomiast, kto i za co ponosi odpowiedzialność za szkodę majątkową i 
niemajątkową, wyrządzoną publikacją prasową i jaki jest zakres tej 

odpowiedzialności. Stanowi on, że odpowiedzialność cywilną za naruszenie prawa 
spowodowane opublikowaniem materiału prasowego ponoszą autor, redaktor lub 
inna osoba, którzy spowodowali opublikowanie tego materiału, co nie wyłącza 
odpowiedzialności wydawcy. Wskazuje też, że w zakresie odpowiedzialności 
majątkowej odpowiedzialność tych osób jest solidarna. Już z tego przepisu wynika 
a contrario, że odpowiedzialność za szkodę niemajątkową autora, redaktora i 
wydawcy nie jest solidarna, co zresztą jest oczywiste, biorąc pod uwagę charakter 
tej szkody i czynności potrzebnych do usunięcia jej skutków (art. 24 k.c.). Jak trafnie 
wskazał Sąd Apelacyjny, w sytuacji, w której działania kilku osób (autora, redaktora 
i wydawcy) wyrządziły taką szkodę, jej usunięcie wymaga złożenia stosownych 
oświadczeń osobno przez każdą z nich, inaczej niż w przypadku odpowiedzialności 
solidarnej, odnoszącej się do szkody majątkowej. 
Gdy naruszenie dobra osobistego powodujące szkodę niemajątkową, 
nastąpiło w wyniku działania autora, redaktora i wydawcy, w istocie rzeczy każda z 
tych osób odpowiada za swoje własne, odrębne, bezprawne zachowanie, na co 
zwrócił już uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 lipca 2004 r., V CK 675/03 
(OSNC 2005, nr 7-8, poz. 135), zgodnie bowiem z art. 38 § 1 Pr.pras., autor 
publikacji ponosi odpowiedzialność za napisanie i skierowanie do publikacji artykułu 
naruszającego cudze dobra osobiste. Redaktor naczelny ponosi odpowiedzialność 
za dopuszczenie do opublikowania takiego materiału, gdyż Prawo prasowe nie 
przewiduje funkcji redaktora odpowiedzialnego w sposób nieograniczony, a zatem 
nie ma podstaw do tworzenia koncepcji bezgranicznej odpowiedzialności 
aktualnego redaktora naczelnego zajmującego to stanowisko w chwili orzekania 
przez sąd o roszczeniach wynikających z naruszenia dóbr osobistych. Redaktor 
naczelny odpowiada na podstawie art. 38 Pr.pras. tylko wówczas, gdy decydował o 
publikacji naruszającej dobra osobiste (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 
17 kwietnia 2002 r., IV CKN 925/00, OSP 2003 nr 5, poz. 60 oraz z dnia 17 czerwca 
2004 r., V CK 580/03, nie publ.). Odpowiada więc tylko za własne działanie lub 
zaniechanie, polegające na dopuszczeniu do opublikowania niedozwolonego 
materiału prasowego. Najszerszy jest zakres odpowiedzialności wydawcy, który  
odpowiada jego pozycji w procesie publikacji materiałów prasowych (por. wyrok 
Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2001 r., II CKN 559/99, OSNC 2002, nr 
6, poz. 82). Wydawca ma faktyczny, twórczy wpływ na charakter czasopisma, 
powołuje i odwołuje redaktora naczelnego, który odpowiada m.in. za treść 

materiałów prasowych i za sprawy redakcyjne. Wydawca zatem, poza wyłączeniami 
ustawowymi, ponosi odpowiedzialność za to, że w wydawanej przez niego gazecie 
ukazał się materiał naruszający dobra osobiste. 
Każda z wymienionych osób ponosi zatem odpowiedzialność za swoje własne 
zachowanie, w granicach określonych w ustawie odrębnie dla każdej z nich, a więc 
różny może być także zakres ich odpowiedzialności rodzący odrębny obowiązek 
każdego z nich dopełnienia czynności potrzebnych do usunięcia niemajątkowych 
skutków naruszenia dobra osobistego poszkodowanego. W konsekwencji różny 
może być nakazany im przez sąd sposób naprawienia niemajątkowej szkody 
powoda. Zróżnicowanie to może wyrażać się przykładowo w różnym tekście 
przeproszenia, jakie każda z nich zobowiązana będzie złożyć w celu usunięcia 
skutków naruszenia dobra osobistego. (...) 
Przenosząc powyższe zasady odpowiedzialności niemajątkowej osób 
wskazanych w art. 38 Pr.pras. na grunt przepisów kodeksu postępowania cywilnego 
o współuczestnictwie procesowym, a w szczególności odnosząc je do regulacji 
zawartej w art. 378 § 2 oraz w art. 73 § 2 k.p.c., trzeba stwierdzić, że osób tych bez 
wątpienia nie łączy współuczestnictwo jednolite, gdyż z istoty i zakresu ich 
odpowiedzialności wobec powoda wynika, że może zapaść wyrok różny w stosunku 
do każdej z nich. Nie ma także podstaw do uznania, że będący przedmiotem 
rozstrzygnięcia i zaskarżenia, nałożony na każdą z nich zgodnie z art. 24 § 1 zdanie 
drugie k.c., obowiązek złożenia oświadczenia określonej treści koniecznego do 
usunięcia skutków naruszenia dobra osobistego powoda, jest obowiązkiem dla nich 
wspólnym w rozumieniu art. 378 § 2 k.p.c. (...) 
Wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego, nie może być argumentem 
uzasadniającym inną wykładnię art. 378 § 2 k.p.c. okoliczność, że przepis ten ma 
zastosowanie w przypadku odpowiedzialności majątkowej wskazanych osób, która 
zgodnie z art. 38 § 1 zdanie drugie Pr.pras. jest odpowiedzialnością solidarną, a 
zatem współuczestnictwo łączące pozwanych w tym zakresie jest 
współuczestnictwem materialnym opartym na wspólności obowiązków w rozumieniu 
art. 378 § 2 k.p.c. Może to, jak trafnie zauważył Sąd Apelacyjny, prowadzić do 
sytuacji, w których, w zależności od tego, czy przedmiotem zaskarżenia będzie 
oparte na art. 38 § 1 Pr.pras. w związku z art. 24 k.c. orzeczenie dotyczące 
usunięcia szkody niemajątkowej, czy majątkowej, inna będzie kognicja sądu 
odwoławczego. Wynika to jednak z odrębności roszczeń o naprawienie szkody 

niemajątkowej i szkody majątkowej i nie może uzasadniać wykładni rozszerzającej 
art. 378 § 2 k.p.c., który, jak wskazano, jest wyjątkiem od zasady związania sądu 
drugiej instancji zakresem podmiotowym wyznaczonym przez skarżącego w 
apelacji i jako musi podlegać wykładni ścisłej. 
Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne, jak w 
uchwale.