III CZP 129/05

Uchwała z dnia 22 lutego 2006 r., III CZP 129/05 
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Gerard Bieniek 
Sędzia SN Jan Górowski (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Banku BPH S.A. w K. przeciwko 
Jarosławowi W. o nadanie klauzuli wykonalności, po rozstrzygnięciu w Izbie 
Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 22 lutego 2006 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Katowicach postanowieniem z dnia 21 
listopada 2005 r.: 
"Czy dopuszczalne jest nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi 
egzekucyjnemu na podstawie art. 788 § 1 k.p.c. na rzecz banku powstałego w 
wyniku połączenia z innym bankiem, który wystawił wymieniony tytuł egzekucyjny?" 
podjął uchwałę: 
 
W razie połączenia banków można nadać bankowemu tytułowi 
egzekucyjnemu wydanemu przez bank przejmowany klauzulę wykonalności na 
rzecz banku przejmującego (art. 788 § 1 k.p.c.). 
 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 15 lipca 2005 r. Sąd Rejonowy w Katowicach oddalił 
wniosek Banku BPH S.A. w K. o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu 
tytułowi egzekucyjnemu wydanemu na rzecz wnioskodawcy przez jego poprzednika 
prawnego Powszechny Bank Kredytowy S.A. w W., Oddział w P.T. 
W związku z rozpoznaniem zażalenia wnioskodawcy na to postanowienie 
Sądowi Okręgowemu w Katowicach nasunęły się wątpliwości, czy art. 788 § 1 k.p.c. 
może mieć zastosowanie do bankowego tytułu egzekucyjnego ze względu na 
odrębną regulację zawartą w art. 96-98 ustawy 29 sierpnia 1997 r. – Prawo 
bankowe (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm., dalej: „Pr.bank.”). 
Wyraził pogląd, że skoro Prawo bankowe zawiera kompleksowe unormowanie w 

zakresie rozszerzenia możliwości egzekucji na podstawie bankowego tytułu 
egzekucyjnego co do innych osób niż w nim wskazane (art. 98 Pr.bank.) to 
wyklucza w tym zakresie możliwość stosowania przepisów kodeksu postępowania 
cywilnego (art. 7781, 779 § 2 i art. 787-7892). 
Sąd zauważył, że doktryna i judykatura dopuszcza możliwość nadania klauzuli 
wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu na rzecz następcy ogólnego na 
podstawie art. 788 § 1 k.p.c. Ocenił, że stanowisko to budzi poważne zastrzeżenia 
ze względu na art. 96 ust. 2 Pr.bank., z którego wynika, że zarówno bank, który 
wystawia tytuł egzekucyjny, jak i bank, na rzecz którego egzekucja ma być 
prowadzona, to ten sam podmiot. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W judykaturze utrwalony jest pogląd, że zagadnienie prawne stanowiące 
przedmiot pytania prawnego może dotyczyć tylko takich problemów prawnych, które 
pozostają w związku z rozstrzygnięciem sprawy. Obecnie przesłanką odmowy 
podjęcia uchwały przez Sąd Najwyższy jest brak konieczności wyjaśnienia 
zagadnienia prawnego (art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie 
Najwyższym, Dz.U. Nr 240, poz. 2052, ze zm.). 
Wprawdzie Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 11 października 2001 r., III CZP 
45/01 (OSNC 2002, nr 6, poz. 73) rozważał podobny problem, niemniej dotyczyła 
ona jeszcze bankowego tytułu wykonawczego wystawionego na podstawie art. 53 
ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. – Prawo bankowe (jedn. tekst: Dz.U. z 
1992 r. Nr 72, poz. 359 – dalej: „Pr.bank. z 1989 r.”.), tj. poprzedniego stanu 
prawnego. Istniała zatem podstawa do przyjęcia, że występuje konieczność 
wyjaśnienia przedstawionego zagadnienia prawnego. (...) 
Połączenie banków może nastąpić wyłącznie przez przeniesienie całego 
majątku banku przejmowanego na bank przejmujący za udziały albo akcje, które 
bank przejmujący wydaje członkom albo akcjonariuszom banku przejmowanego 
(art. 124 ust. 3 Pr.bank.). Do następstwa prawnego, które jest przesłanką 
stosowania art. 788 § 1 k.p.c., dochodzi tylko po stronie jednego z łączących się 
podmiotów – banku przejmowanego. Jeżeli więc przed połączeniem wierzycielem 
był bank przejmujący i wystawił on bankowy tytuł egzekucyjny, to przedstawiony 
problem nie występuje. Powstaje dopiero wtedy, gdy tytuł ten wystawił bank 
przejmowany. Zagadnienie prawne zostało więc ujęte zbyt szeroko. 

W świetle reguł semantycznych znaczenie art. 788 k.p.c. nie budzi większych 
wątpliwości; stosuje się go do wszystkich przypadków następstwa prawnego. 
Zawarte w nim unormowanie obejmuje wszelkie tytuły egzekucyjne, tj. sądowe i 
pozasądowe. W doktrynie, podobnie jak w judykaturze, w zasadzie jednolicie 
wskazuje się na brak istotnych argumentów, które pozwalałyby wyłączyć a limine 
stosowanie tego przepisu do jakiegoś rodzaju tytułów egzekucyjnych (por. uchwałę 
Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2004 r., III CZP 9/04, OSNC 2005, nr 6, poz. 
98). Takie wykluczenie wymagałoby normatywnego wyszczególnienia. 
Wbrew zapatrywaniu Sądu Okręgowego, za wyłączeniem stosowania art. 788 
§ 1 k.p.c. nie przemawia utrata zdolności sądowej przez jego wystawcę w rezultacie 
jego połączenia z innym bankiem. Niezależnie od tego, że tak istotne zdarzenie 
prawne, jakim jest utrata mocy tytułu egzekucyjnego, następuje na podstawie 
wyraźnego przepisu (por. np. art. 295 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo 
upadłościowe i naprawcze, Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm.), nie można wskazać 
ważnej przyczyny wystąpienia takiego skutku. Zauważyć trzeba, że także śmierć 
wierzyciela, który uzyskał jeden z tytułów egzekucyjnych określonych w art. 777 pkt 
4-6 k.p.c., nie prowadzi do utraty ich mocy i nikt nie kwestionuje uprawnienia jego 
spadkobierców do wystąpienia z wnioskiem o nadanie na ich rzecz klauzuli 
wykonalności. 
Wprawdzie relacja pomiędzy art. 788 k.p.c. a art. 98 Pr.bank. jest dyskusyjna, 
ale – nie wdając się w spory doktrynalne – należy podkreślić, że przepis Prawa 
bankowego dotyczy tylko następstwa prawnego w postępowaniu klauzulowym po 
stronie dłużnika banku. Wskazuje on, przeciwko komu, oprócz dłużnika, może 
zostać nadana klauzula wykonalności, nie dotyczy natomiast sukcesji po stronie 
wierzyciela i tym samym należy uznać za trafny, dominujący w doktrynie i 
znajdujący potwierdzenie w judykaturze, pogląd, że kwestię następstwa prawnego 
ogólnego po stronie wierzyciela w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności 
bankowemu tytułowi egzekucyjnemu należy rozstrzygnąć na podstawie art. 788 § 1 
k.p.c. (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2001 r., III CZP 
45/01). Z samego charakteru instytucji bankowego tytułu egzekucyjnego wynika 
natomiast, że niedopuszczalne jest nadanie takiemu tytułowi klauzuli wykonalności 
na rzecz innego podmiotu niż bank (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 2 
kwietnia 2004 r., III CZP 9/04). 

Do nadania bankowemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności na 
podstawie art. 97 Pr.bank. konieczne jest, aby wierzytelność wynikała bezpośrednio 
z czynności bankowej oraz aby jej źródłem była czynność bankowa dokonana 
bezpośrednio z bankiem. Klauzula może zostać wydana wyłącznie przeciwko 
osobie, która tej czynności dokonała i jeśli dłużnik złożył pisemne oświadczenie o 
poddaniu się egzekucji. Ujęcie to odpowiada co do zasady dodanemu ustawą z 
dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz 
niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 172, poz. 1804) przepisowi art. 7862 k.p.c., 
zgodnie z którym w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu 
tytułowi egzekucyjnemu sąd bada, czy dłużnik poddał się egzekucji oraz czy 
roszczenie nim objęte wynika z czynności bankowej dokonanej bezpośrednio z 
bankiem. 
Wśród przedstawionych przesłanek wątpliwości dotyczą przesłanki 
podmiotowej. Rozstrzygnąć należy, w jaki sposób interpretować sformułowanie, że 
klauzula może być wydana „wyłącznie przeciwko osobie, która bezpośrednio z 
bankiem dokonała czynności bankowej”. 
Analizowane zagadnienie wymaga odpowiedzi na pytanie, jak rozumieć 
zawarte w art. 97 ust.1 Pr.bank. wymaganie „bezpośredniości” w razie następstwa 
prawnego ogólnego po stronie banku. W szczególności, czy wymaganie to jest 
spełnione, gdy dłużnik dokonał wprawdzie czynności bezpośrednio z bankiem, lecz 
z innym niż ten, który występuje o nadanie na swoją rzecz klauzuli wykonalności. 
Stanowisko, że bank wskazany w art. 97 ust. 1 Pr.bank. nie musi być tym samym 
bankiem, który występuje o nadanie klauzuli wykonalności na swoją rzecz, znajduje 
oparcie w warstwie składniowej i znaczeniowej tego przepisu. Stanowiąc o banku, 
nie wprowadza zastrzeżenia, aby był to ten sam bank, który ubiega się o nadanie 
na jego rzecz klauzuli. 
Przy interpretowaniu omawianej formuły bezpośredniości nie można 
abstrahować od istoty i zasad sukcesji generalnej. Następca prawny wstępuje w 
takim wypadku w sytuację prawną banku poprzednika ze wszystkimi 
konsekwencjami prawnymi. Staje się więc wierzycielem w zakresie uprawnień, 
które wynikały z czynności bankowej dokonanej przez poprzednika z dłużnikiem, 
powinien być zatem traktowany jako „bezpośredni” wierzyciel takiego dłużnika w 
rozumieniu art. 97 ust. 1 Pr.bank. (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 
października 2001 r., III CZP 45/01). 

Konkludując trzeba przyjąć, że zmiana podmiotowa po stronie wierzyciela, 
jeżeli następca prawny ma status banku, nie oznacza, że wymaganie dokonania 
czynności bezpośrednio z bankiem nie zostało spełnione. 
Brak także przekonywających argumentów pozajęzykowych, które pozwoliłyby 
na odstąpienie od wykładni literalnej. Odwołując się do genezy omawianego 
unormowania Prawa bankowego trzeba zauważyć, że krytyka, która doprowadziła 
do stwierdzenia niekonstytucyjnosci art. 53 ust. 2 Pr.bank. z 1989 r. (orzeczenie 
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 maja 1995 r., K 12/93, OTK Zb.Urz. 1995, nr 
1, poz. 14), wypływała z potrzeby zapobiegania posługiwaniu się przez banki 
uproszczonym, pomijającym postępowanie rozpoznawcze, sposobem dochodzenia 
roszczeń wynikających z wierzytelności nabytych od podmiotów niebędących 
bankami. Charakterystyczne jest, że Trybunał ograniczył sentencję do 
zakwestionowania tego przepisu tylko w takim w zakresie. Identyczne stanowisko 
zajął Sąd Najwyższy (por. wyrok z dnia 7 maja 1997 r., II CKN 139/97, OSNC 1997, 
nr 10, poz. 155). Dodać należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 
stycznia 2005 r., P 10/04 (OTK-A Zb.Urz. 2005, nr 1, poz. 7) nie zakwestionował 
omawianego przywileju bankowego określonego w obecnym stanie prawnym w art. 
96-98 Pr.bank., stanowiącego odstępstwo od typowego modelu ochrony sądowej, 
przerzucającego konieczność wszczęcia sprawy na dłużnika. Skoro więc brak 
podstaw do zakwestionowania tego uprzywilejowania, to tym bardziej nie można za 
trafną uznać wykładni restrykcyjnej wobec banków, polegającej na wyłączeniu 
stosowania do nich art. 788 k.p.c. 
Nie jest też trafny argument wyprowadzony przez Sąd Okręgowy z 
unormowania zawartego w art. 96 ust. 2 Pr.bank. Przepis ten należy rozumieć w ten 
sposób, że nakłada on obowiązek wskazania banku, na rzecz którego ma się 
toczyć egzekucja w czasie wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego. 
Regulacja ta nie ma zatem znaczenia normatywnego co do skutków następstwa 
prawnego pomiędzy bankami. 
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.