III CZP 128/08

Uchwała z dnia 16 stycznia 2009 r., III CZP 128/08 
 
Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Mirosław Bączyk 
Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej "B." w W. 
przeciwko Magdalenie M. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na 
posiedzeniu jawnym w dniu 16 stycznia 2009 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie 
postanowieniem z dnia 14 października 2008 r.: 
"Czy dopuszczalne jest oddalenie na posiedzeniu niejawnym wniosku o 
przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty wydanego w 
postępowaniu upominawczym?" 
podjął uchwałę: 
 
Nie jest dopuszczalne oddalenie na posiedzeniu niejawnym wniosku o 
przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty wydanego 
w postępowaniu upominawczym. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Północ, na skutek wniosku pozwanej o 
przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty wydanego w 
postępowaniu upominawczym i na skutek sprzeciwu od tego nakazu zapłaty, 
postanowieniem z dnia 10 marca 2008 r. wydanym na posiedzeniu niejawnym 
oddalił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu oraz odrzucił 
sprzeciw, którego braków formalnych w postaci złożenia na urzędowym formularzu 
z odpisem dla strony powodowej pozwana nie uzupełniła. 
Rozpoznając zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji Sąd 
Okręgowy powziął wątpliwość dotyczącą dopuszczalności oddalenia na 

posiedzeniu niejawnym wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu 
od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu upominawczym. (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
(...) Zasadą wynikającą z art. 45 ust. 2 Konstytucji i art. 148 § 1 k.p.c. jest 
jawność posiedzeń sądowych w postępowaniu cywilnym; wyjątki od niej muszą 
wynikać z wyraźnie ustanawiających je przepisów. Jeżeli przepis szczególny nie 
stanowi inaczej, sąd rozpoznaje sprawy w postępowaniu procesowym na rozprawie 
(art. 148 § 1 k.p.c.). Wyjątek w tym zakresie ustanawia m.in. art. 4971 § 2 k.p.c., 
zgodnie z którym w postępowaniu upominawczym sąd rozpoznaje sprawy na 
posiedzeniu niejawnym. W kwestiach wpadkowych oraz w odniesieniu do 
poszczególnych czynności sąd orzeka w postępowaniu procesowym na 
posiedzeniu jawnym, a jeżeli przepis szczególny tak stanowi, na posiedzeniu 
niejawnym. 
Po zmianie art. 168 § 1 k.p.c. ustawą z dnia 18 kwietnia 1985 r. o zmianie 
ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 20, poz. 86) w orzecznictwie 
Sądu Najwyższego ukształtował się i utrwalił pogląd wykluczający możliwość 
oddalenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej na 
posiedzeniu niejawnym (postanowienia z dnia 6 sierpnia 1986, II CZ 87/86, OSNCP 
1987, nr 11, poz. 178 i z dnia 12 maja 1988 r., IV CZ 55/88, nie publ. oraz uchwała 
z dnia 13 lutego 1987 r., III CZP 4/87, OSNCP 1988, nr 2-3, poz. 35). W 
uzasadnieniu uchwały z dnia 13 lutego 1987 r., III CZP 4/87 Sąd Najwyższy 
wskazał, że art. 168 § 1 k.p.c. określając, kiedy sąd postanawia przywrócenie 
terminu do dokonania czynności procesowej, normuje jedynie wydawanie 
rozstrzygnięć pozytywnych, gdyby bowiem chodziło o wprowadzenie możliwości 
wydawania na posiedzeniu niejawnym zarówno rozstrzygnięć pozytywnych, jak i 
negatywnych, to uczyniono by to bądź przez odpowiednią zmianę art. 171 k.p.c., 
przewidującego wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o odrzuceniu 
wniosków o przywrócenie terminów spóźnionych lub z ustawy niedopuszczalnych, 
bądź przez zmianę art. 168 k.p.c. i przyjęcie, że postanowienie w przedmiocie 
przywrócenia terminu może być wydane na posiedzeniu niejawnym lub że wniosek 
o przywrócenie terminu może być rozpoznany na posiedzeniu niejawnym. 
Postępowanie upominawcze uregulowane w rozdziale 3 działu V tytułu VII 
kodeksu postępowania cywilnego jest postępowaniem odrębnym. W sprawach 
rozpoznawanych w tym postępowaniu przepisy ogólne o procesie stosuje się w 

zakresie nieunormowanym inaczej w przepisach właściwych dla tego 
postępowania. 
Artykuł 168 § 1 należy do przepisów ogólnych kodeksu postępowania 
cywilnego, a objęty jego treścią przedmiot unormowania nie został uregulowany w 
przepisach dotyczących postępowania upominawczego. Podstaw do odstąpienia w 
postępowaniu upominawczym od zasady wydawania postanowień o oddaleniu 
wniosku o przywróceniu terminu po przeprowadzeniu rozprawy nie dostarcza także 
art. 4971 § 2. 
W literaturze wskazuje się, że postępowanie upominawcze stanowi wstępną 
fazę rozpoznania sporu. Wydane w tym postępowaniu orzeczenie ma charakter 
tymczasowy i warunkowy, gdyż byt nakazu zapłaty zależy od zachowania 
pozwanego, który przez wniesienie sprzeciwu może pozbawić go mocy. Wyróżnia 
się dwie jego fazy, z których pierwsza kończy się wraz z wydaniem nakazu zapłaty 
realizującym cel tego postępowania, druga zaś rozpoczyna się wraz ze skutecznym 
wniesieniem sprzeciwu, co skutkuje rozpoznaniem sprawy na zasadach ogólnych. 
Pojęcie „sprawa” jest używane w kodeksie postępowania cywilnego w różnych 
znaczeniach; dla oznaczenia tego, co jest załatwiane w postępowaniu cywilnym 
(por. m.in. art. 1, 13, 45, 232, 3981, 4791 lub 476), albo dla określenia samego 
postępowania (por. m.in. art. 5, 15 § 1, art. 48 § 1, art. 445 § 1-3 lub art. 479). W 
art. 4971 § 2 k.p.c. pojęcie to zostało użyte w pierwszym znaczeniu, wiążącym je z 
wydaniem nakazu zapłaty. Rozpoznanie sprawy, na gruncie tego przepisu, 
ogranicza się więc do wydania – na posiedzeniu niejawnym – nakazu zapłaty i 
czynności bezpośrednio z nim związanych. Taki jest też – zgodnie z art. 201 § 1 
k.p.c. – cel posiedzenie niejawnego, na którym rozpoznawana jest sprawa w 
postępowaniu upominawczym. 
Wykładni prowadzącej do rezultatów oczywiście sprzecznych z wyraźnym 
brzmieniem art. 168 § 1 k.p.c. nie mogą uzasadniać argumenty funkcjonalne 
odwołujące się do celu postępowania upominawczego w postaci uproszczenia i 
przyśpieszenia postępowania; (...) przed wydaniem postanowienia o oddaleniu 
wniosku sąd powinien umożliwić stronie wypowiedzenie się na rozprawie co do 
przyczyn niezachowania terminu. 
Z tych względów orzeczono, jak w uchwale.