III CZP 126/08

Uchwała z dnia 18 grudnia 2008 r., III CZP 126/08 
 
Sędzia SN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Marian Kocon 
Sędzia SN Dariusz Zawistowski 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosków Małgorzaty Z. i Kingi R. o ogłoszenie 
upadłości Macieja S., po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w 
dniu 18 grudnia 2008 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd 
Okręgowy w Warszawie postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2008 r.: 
"Czy wspólnik spółki jawnej, który wystąpił z tej spółki ma zdolność 
upadłościową?" 
podjął uchwałę: 
 
Wspólnik spółki jawnej traci zdolność upadłościową, w razie wystąpienia 
ze spółki. 
 
Uzasadnienie 
 
 
Maciej S. na przełomie września i października 2006 r. złożył oświadczenie – 
przyjęte przez spółkę – o wystąpieniu ze spółki jawnej “I.I.E.D.S.” w W. 
Wypowiedzenie to nie spowodowało przejścia spółki jawnej w stan likwidacji, przy 
czym należy dodać, że Maciej S. nie był przedsiębiorcą w rozumieniu art. 5 ust. 1 
ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, 
poz. 535 ze zm. – dalej: "Pr.u.n."). 
W maju 2007 r. został złożony wniosek o ogłoszenie jej upadłości, a w dniach 
22 października 2007 r. i 31 marca 2008 r. wnioski o ogłoszenie upadłości dłużnika 
Macieja S. złożyły wierzycielki Małgorzata Z. i Kinga R. Obydwa wnioski zostały 
połączone do wspólnego rozpoznania. 
Dłużnik domagał się ich oddalenia, podnosząc zarzut utraty zdolności 
upadłościowej wskutek wcześniejszego wystąpienia ze spółki. Wskazywał, że już 

dnia 14 listopada 2006 r. został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego jako 
wspólnik uprawniony do reprezentacji spółki. 
Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2008 r. 
ogłosił upadłość Macieja S., a w dniu 9 maja 2008 r. upadłość spółki. Syndyk uznał 
co do zasady m.in. wierzytelności Małgorzaty Z. i Kingi R., powstałe w okresie, gdy 
Maciej S. był wspólnikiem i zbył cały majątek upadłej, uzyskując cenę pokrywającą 
minimalną część uznanych wierzytelności. 
Upadły zaskarżył postanowienie z dnia 14 kwietnia 2008 r., a Sąd Okręgowy – 
rozpoznając zażalenie – powziął wątpliwości sprowadzające się do zagadnienia, 
czy art. 5 ust. 3 pkt Pr.u.n. obejmuje również byłego wspólnika spółki jawnej. 
Według poglądu Sądu pierwszej instancji, prowadzenie przeciw wspólnikowi spółki 
jawnej egzekucji singularnej byłoby sprzeczne z zasadą odpowiedzialności 
subsydiarnej wspólnika spółki jawnej (art. 31 § 1 k.s.h.). 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zasady wspólnego dochodzenia roszczeń wierzycieli od niewypłacalnych 
dłużników (upadłość) reguluje ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo 
upadłościowe i naprawcze. Artykuł 1 ust. 1 wskazuje przedsiębiorców jako 
zasadniczą grupę mającą zdolność upadłościową, zastrzegając jednak objęcie tym 
postępowaniem innych podmiotów określonych w ustawie. Wśród przedmiotowych 
przesłanek zdolności upadłościowej uczestnictwa w postępowaniu upadłościowym 
zwraca uwagę prowadzenie we własnym imieniu działalności gospodarczej lub 
zawodowej (art. 5 Pr.u.n.). Artykuł 5 ust. 3 wprowadza wyjątki od przedstawionej 
reguły, postanawiając, że przepisy ustawy stosuje się także do wspólników 
osobowych spółek handlowych, ponoszących odpowiedzialność za zobowiązania 
spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem. W rozpoznawanej sprawie 
odpowiedzialność wspólnika nie budzi wątpliwości, wynika bowiem z art. 22 ust. 2 
k.s.h., stanowiącego, że każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez 
ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze 
spółką. W przepisie brak jednak regulacji temporalnych uwarunkowań tej 
odpowiedzialności, potrzebnej ze względu na potencjalną liczbę zmiennych, 
pozostających ze sobą w związku, np. rejestracji spółki, wstąpienia lub wystąpienia 
z niej wspólnika, powstania zobowiązania, wymagalności, stwierdzenia 
bezskuteczności egzekucji. Stan prawny komplikuje się również ze względu na 
obowiązek „uwzględnienia” art. 31, jednak § 3 tego przepisu zawiera wskazówkę 

pozwalającą odrzucić przypuszczenie, że ustawodawca przeoczył zupełnie 
temporalne związki zdarzeń wpływających na odpowiedzialność wspólnika według 
art. 5 ust. 3 pkt 2 Pr.u.n. Supozycja taka, oparta na założeniu nieracjonalnego 
działania legislacyjnego wymagałaby zresztą szczególnej ostrożności. Stosowanie 
przepisów ustawy także do odpowiedzialności wspólników osobowych spółek 
handlowych nie uprawnia również do pominięcia art. 8 Pr.u.n., określającego skutki 
wygaśnięcia innej przesłanki odpowiedzialności, tj. statusu przedsiębiorcy, ze 
względu na zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. W takim 
wypadku, podobnie jak w razie śmierci przedsiębiorcy, zdolność upadłościowa 
utrzymuje się tylko przez jeden rok. (…) 
Artykuł 5 ust. 3 Pr.u.n. wprowadza wyjątki w stosunku do reguły, że upadłości 
podlegają tylko przedsiębiorcy. Należy je wykładać ściśle, ponieważ zdolność 
upadłościowa obejmuje ograniczony krąg dłużników, nie ma zatem podstawy do 
uznania luki normatywnej i rozszerzania tego kręgu w drodze analogii, a 
interpretacja ust. 3 powinna najpierw uwzględnić metodę językową. Ponieważ 
status wspólnika spółki prawa handlowego określa ustawa, przeczyłoby regułom 
logiki utożsamianie wspólnika i byłego wspólnika, zwłaszcza gdyby taka dowolna 
interpretacja miała kształtować treść odrębnego aktu normatywnego o istotnym 
znaczeniu społecznym. Uznanie, że po wystąpieniu ze spółki status wspólnika 
pozostaje niezmieniony podważałoby sens regulacji np. następstw wyłączenia 
wspólnika (art. 63 § 2 k.s.h.) oraz regulacji odpowiedzialności wspólnika spółki 
jawnej (art. 31 ust. 3, art. 32 k.s.h.) ze względu na chwilę powstania zobowiązania 
lub przystąpienia wspólnika do spółki. Sąd Najwyższy podobnie interpretował 
pojęcie członka organu osoby prawnej odwołanej z jego składu (uchwała składu 
siedmiu sędziów z dnia 1 marca 2007 r., III CZP 94/06, OSNC 2007, nr 7-8, poz. 
95). 
Okoliczności te uzasadniają przyjęcie za dostateczną wykładni językowej art. 
5 ust. 3 pkt 2 Pr.u.n. i rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego, jak w uchwale. 
Oczywiście, wystąpienie ze spółki nie zwalnia byłego wspólnika z 
odpowiedzialności określonej w art. 22 k.s.h. za zobowiązania powstałe wcześniej. 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie (art. 390 
k.p.c.).