III CZP 122/05

Uchwała z dnia 13 stycznia 2006 r., III CZP 122/05 
 
Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący) 
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) 
Sędzia SN Dariusz Zawistowski 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku W.-M. Agencji Rozwoju Regionalnego 
S.A. w O. o dokonanie wpisu zmiany do Krajowego Rejestru Sądowego – rejestru 
przedsiębiorców oraz nadania statusu organizacji pożytku publicznego, po 
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 13 stycznia 2006 r. 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Olsztynie 
postanowieniem z dnia 27 września 2005 r.: 
"Czy spółka akcyjna prowadząca działalność społecznie użyteczną w sferze 
zadań publicznych określonych w ustawie o działalności pożytku publicznego i o 
wolontariacie (Dz.U. z 2003 r. Nr 96, poz. 873) i nie działająca w celu osiągnięcia 
zysku może nabyć status organizacji pożytku publicznego?" 
podjął uchwałę: 

 
Spółka akcyjna, prowadząca działalność społecznie użyteczną w sferze 
zadań publicznych określonych w ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o 
działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 873) i 
niedziałająca w celu osiągnięcia zysku, może nabyć status organizacji 
pożytku publicznego. 
 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 27 września 2005 r. Sąd Rejonowy w Olsztynie oddalił 
wniosek W.-M. Agencji Rozwoju Regionalnego, S.A. w O. o zmianę wpisu w 
Krajowym Rejestrze Sądowym i nadanie statusu organizacji pożytku publicznego. 
Uznał, że spółka akcyjna nie może uzyskać statusu organizacji pożytku publicznego 
w rozumieniu art. 20 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku 
publicznego i o wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 873 ze zm. – dalej: "u.d.p.p.w."), 
ponieważ status taki może uzyskać jedynie organizacja pozarządowa, niedziałająca 
w celu osiągnięcia zysku. Spółka akcyjna natomiast, co do zasady, jest organizacją 
nastawioną na zysk, a jednym z podstawowych uprawnień akcjonariuszy jest prawo 
do udziału w zyskach spółki (art. 374 k.s.h.). Możliwe jest wprawdzie utworzenie 
spółki akcyjnej w innym celu albo wyłączenie prawa akcjonariuszy do zysku, ale 
sytuacje takie zdarzają się tylko w spółkach atypowych i są wyjątkiem. W ocenie 
Sądu, uprawnienie do uzyskania statusu organizacji pożytku publicznego dla 
atypowej spółki musiałoby wynikać z przepisu szczególnego, a takiego brak. Za 
takim stanowiskiem przemawia też art. 3 ust. 4 pkt 6 u.d.p.p.w., który stanowi, że 
kluby sportowe będące spółkami nie mogą ubiegać się o taki status. Skoro zatem 
nawet te spółki, które z mocy ustawy powołane są do realizacji zadań publicznych, 
nie mogą być organizacjami pożytku publicznego, to tym bardziej możliwość taka 
powinna być wyłączona w stosunku do spółek, które zadania takie realizują na 
podstawie woli założycieli. 
Przy rozpoznaniu apelacji wnioskodawcy Sąd Okręgowy w Olsztynie powziął 
poważną wątpliwość prawną, którą przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi 
Najwyższemu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 

Przedstawiona przez Sąd Okręgowy wątpliwość sprowadza się w istocie do 
tego, czy spółka akcyjna, niedziałająca w celu osiągnięcia zysku, jest organizacją 
pozarządową i czy – przy spełnieniu dalszych przesłanek określonych w art. 20 
u.d.p.p.w. – może nabyć status organizacji porządku publicznego. Kwestia ta 
wywołuje spory w literaturze. Według niektórych autorów, także spółki handlowe, 
których celem nie jest prowadzenie działalności gospodarczej, podlegają 
obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego – rejestru przedsiębiorców i 
podlegają innym obowiązkom wynikającym z przepisów kodeksu spółek 
handlowych, jak zgromadzenie określonego kapitału, stosowanie przepisów o 
rachunkowości itp., a tym samym, niezależnie od celu w jakim zostały utworzone, z 
racji swej formy prawnej pozostają spółkami handlowymi i przedsiębiorcami. Inni 
autorzy zwracają uwagę, że sam fakt, iż spółka kapitałowa wpisana do rejestru 
przedsiębiorców staje się przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 20 sierpnia 
1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 17, poz. 
209 ze zm.) nie oznacza jeszcze, że w każdym wypadku prowadzi ona działalność 
gospodarczą. Przepisy ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie 
nie uzależniają przy tym uznania danego podmiotu za organizację pozarządową od 
tego, czy jest on przedsiębiorcą, a wykładnia art. 3 ust. 2 tej ustawy prowadzi do 
wniosku, że spółki kapitałowe, które nie działają w celu osiągnięcia zysku, są 
organizacjami pozarządowymi ze względu na charakter swojej działalności. 
W kwestii uznawania spółek prawa handlowego za organizacje pozarządowe 
wypowiadał się także Minister Pracy i Polityki Społecznej, który w piśmie z dnia 29 
listopada 2005 r. opowiedział się przeciwko uznaniu za organizacje porządku 
publicznego „wpisanych do rejestru przedsiębiorców jednostek, prowadzących 
działalność gospodarczą i potencjalnie generujących zyski”. 
Udzielając odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne należy wstępnie 
zwrócić uwagę, że możliwe jest istnienie spółek akcyjnych, które nie działają w celu 
osiągnięcia zysku i nie prowadzą działalności gospodarczej, której celem byłoby 
przysporzenie zysku akcjonariuszom, spółka akcyjna może bowiem powstać w 
każdym celu dozwolonym przez prawo, np. w celu charytatywnym. Także zatem 
spółki akcyjne, pomimo obowiązku wpisu do rejestru przedsiębiorców, nie muszą 
mieć aktywności gospodarczej nastawionej na osiągnięcie zysku jako przedmiotu 
działalności. W literaturze sporne jest, czy takie spółki są przedsiębiorcami, trzeba 
jednak wskazać, że dla wykładni art. 3 ust. 2 u.d.p.p.w. nie ma decydującego 

znaczenia fakt, iż w ustawie o Krajowym Rejestrze Sądowym spółki podlegające 
wpisowi do rejestru przedsiębiorców traktowane są jak przedsiębiorcy. Przepis art. 
3 ust. 2 u.d.p.p.w. nie odwołuje się do pojęcia przedsiębiorcy, a niezależnie od tego, 
przedsiębiorca w rozumieniu ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym nie musi 
prowadzić działalności gospodarczej w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 
2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.), 
nie musi być też przedsiębiorcą w rozumieniu art. 431 k.c. Z punktu widzenia 
wykładni art. 3 ust. 2 u.d.p.p.w. istotne znaczenie ma natomiast to, czy spółka 
działa w celu osiągnięcia zysku. 
Jak wynika z przytoczonego przepisu, organizacjami pozarządowymi są, 
niebędące jednostkami sektora finansów publicznych w rozumieniu przepisów o 
finansach publicznych i niedziałające w celu osiągnięcia zysku osoby prawne lub 
jednostki nieposiadające osobowości prawnej utworzone na podstawie ustaw, w 
tym fundacje i stowarzyszenia, z zastrzeżeniem ust. 4, który wyłącza określone 
podmioty spod działania ustawy. 
Gramatyczna wykładnia art. 3 ust. 2 ustawy przemawia za wnioskiem, że 
spółka akcyjna, która nie działa w celu osiągnięcia zysku, jest organizacją 
pozarządową. Wniosek ten potwierdza brzmienie ust. 4 art. 3, który generalnie nie 
wyłącza spółek akcyjnych z zakresu ustawy. Potwierdzeniem takiego rozumienia 
omawianego przepisu są przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 
21 grudnia 2000 r. w sprawie szczegółowego sposobu prowadzenia rejestrów 
wchodzących w skład Krajowego Rejestru Sądowego oraz szczegółowej treści 
wpisów w tych rejestrach (Dz.U. Nr 117, poz. 1237 ze zm.), wprowadzone już po 
wejściu w życie zasadniczej części przepisów ustawy o działalności pożytku 
publicznego i o wolontariacie. Zgodnie z § 50 pkt 1 lit. f rozporządzenia, w dziale 
pierwszym rejestru przedsiębiorców dla spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i 
spółki akcyjnej wpisuje się informację, czy podmiot ma status organizacji pożytku 
publicznego. Wzmiankę o działalności pożytku publicznego i jej przedmiocie 
wpisuje się na podstawie § 54 pkt 2 lit. d oraz § 54 pkt 4 rozporządzenia. 
Także wykładnia systemowa prowadzi do wniosku, że spółka kapitałowa, w 
tym spółka akcyjna, może być organizacją pozarządową. Jak wynika z art. 3 ust. 4 
u.d.p.p.w., przepisów dotyczących prowadzenia działalności pożytku publicznego 
nie stosuje się do spółek działających na podstawie przepisów o kulturze fizycznej. 
Przepis ten byłby zbędny, gdyby zamiarem ustawodawcy było wyłączenie 

wszystkich spółek kapitałowych. Rozważenia wymaga jednak, czy art. 3 ust. 4 nie 
oznacza, że skoro nawet te spółki, które z mocy ustawy są powołane do realizacji 
zadań publicznych, nie mogą być organizacjami pożytku publicznego, to tym 
bardziej możliwość taka powinna być wyłączona w stosunku do spółek, które 
zadania takie realizują z woli założycieli. Jak wynika z przepisów ustawy z dnia 18 
stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 81, poz. 889 ze 
zm.), kluby sportowe uczestniczące we współzawodnictwie sportowym tworzone są 
m.in. w formie spółek akcyjnych, zwanych sportowymi spółkami akcyjnymi (art. 6 
ust. 2 pkt 2). Sportowe spółki akcyjne niewątpliwie realizują cele i zadania w 
zakresie kultury fizycznej, co mieści się w pojęciu pożytku publicznego. U podstaw 
wyłączenia sportowych spółek akcyjnych spod działania ustawy o działalności 
pożytku publicznego i o wolontariacie leży jednak, mające oparcie w doktrynie, 
założenie, że podmioty te, w odróżnieniu od tradycyjnej formy klubów sportowych, 
jakimi są stowarzyszenia, zawsze prowadzą działalność gospodarczą nastawioną 
na zysk. 
Także wykładnia celowościowa nie prowadzi do odmiennego poglądu. Wybór 
spółki kapitałowej jako formy prowadzenia działalności pożytku publicznego 
umożliwia poddanie działania organizacji regulacji kodeksu spółek handlowych. 
Ustawodawca umożliwia ustanowienie spółki kapitałowej w dowolnym celu, z 
założenia uznając, że spółki mogą być dogodna formą do prowadzenia działalności 
nie tylko gospodarczej. 
Trzeba też wskazać, że takie rozwiązanie przyjęte jest w wielu obcych 
systemach prawnych (np. Australia, Węgry, Izrael, Niemcy), a w definicjach 
organizacji pozarządowych zawartych w międzynarodowych opracowaniach 
dotyczących trzeciego sektora jako decydujące kryterium przyjmuje się 
prowadzenie działalności niezarobkowej, natomiast prawna forma prowadzenia 
działalności jest obojętna. 
Należy jednak zwrócić uwagę, że stwierdzenie, iż spółka kapitałowa może być 
organizacją pozarządową, nie jest równoznaczne z uznaniem, że zawsze może 
uzyskać status organizacji pożytku publicznego. Możliwość taka zależy od 
spełnienia przesłanek wskazanych w art. 20 u.d.p.p.w. Na szczególną uwagę 
zasługuje przesłanka określona w pkt 7 lit. b, zgodnie z którym, organizacją pożytku 
publicznego może być organizacja pozarządowa, jeżeli statut lub inne akty 
wewnętrzne organizacji pozarządowych oraz podmiotów, o których mowa w art. 3 

ust. 3, zabraniają przekazywania ich majątku na rzecz ich członków, członków 
organów lub pracowników oraz ich osób bliskich, na zasadach innych niż w 
stosunku do osób trzecich, w szczególności jeżeli przekazanie to następuje 
bezpłatnie lub na preferencyjnych warunkach. Oznacza to takie ukształtowanie 
statutu spółki akcyjnej, który wyłącza możliwość uzyskania przez wspólników 
jakiejkolwiek korzyści majątkowej z tytułu bycia akcjonariuszem, przy czym chodzi 
tu nie tylko o wyłączenie uprawnienia do udziału w zysku, ale także o wyłączenie 
innych możliwości wzbogacenia akcjonariusza (wspólnika), np. w drodze 
odpłatnego umorzenia akcji czy udziału w majątku likwidacyjnym. 
W konsekwencji należy uznać, że spółka akcyjna prowadząca działalność 
społecznie użyteczną w sferze zadań publicznych określonych w ustawie z dnia 24 
kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. Nr 96, 
poz. 873) i niedziałająca w celu osiągnięcia zysku, może nabyć status organizacji 
pożytku publicznego. 
Wobec powyższego orzeczono, jak w uchwale, na podstawie art. 390 § 1 
k.p.c.