III CZP 120/07

Uchwała z dnia 7 grudnia 2007 r., III CZP 120/07 
 
Sędzia SN Józef Frąckowiak (przewodniczący) 
Sędzia SN Kazimierz Zawada (sprawozdawca) 
Sędzia SA Michał Kłos 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ewy M. i Macieja M. przeciwko Skarbowi 
Państwa reprezentowanemu przez Województwo P. i Zarząd Województwa P. o 
zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 7 
grudnia 2007 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w 
Łomży postanowieniem z dnia 27 lipca 2007 r.: 
„Czy na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy – Prawo łowieckie z dnia 13 października 
1995 r. (jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 127, poz. 1066 ze zm.) Skarb Państwa 
ponosi odpowiedzialność za szkody inne niż określone w art. 46 ust. 1 pkt 1 tegoż 
Prawa, wyrządzone przez zwierzęta łowne objęte całoroczną ochroną?” 
podjął uchwałę: 
 
Na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1995 r. – Prawo 
łowieckie (jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 127, poz. 1066 ze zm.) Skarb Państwa 
odpowiada tylko za szkody określone w art. 46 ust. 1 tej ustawy. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 26 marca 2007 r. zasądził od Skarbu Państwa – 
Zarządu Województwa P. na rzecz Ewy i Macieja M. kwotę 16 014,80 zł z 
ustawowymi odsetkami od dnia 18 maja 2006 r. 
W dniu 29 sierpnia 2005 r. na drodze pomiędzy miejscowościami G.S. a K. 
prowadzony przez powoda samochód zderzył się z łosiem, będącym zwierzęciem 
łownym (§ 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 11 marca 2005 r. 
w sprawie ustalenia gatunków zwierząt łownych, Dz.U. Nr 45, poz. 433), 
podlegającym jednak – jako jedyne zwierzę łowne – całorocznej ochronie (§ 1 ust. 5 
rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 marca 2005 r. w sprawie określenia 

okresów polowań na zwierzęta łowne, Dz.U. Nr 48, poz. 459). Wypadek nastąpił na 
odcinku drogi, który był granicą obwodów łowieckich polnych dzierżawionych przez 
Koło Łowieckie „B.” w Ł. Na odcinku tym nie było znaków ostrzegawczych „uwaga 
dzikie zwierzęta”, co jednak nie wynikało z zaniedbań zarządcy drogi, ponieważ 
odcinek ten znajdował się poza ostoją zwierzyny i nie przebiegał przez trasę 
tradycyjnych jej wędrówek. W wyniku wypadku uszkodzeniu uległ samochód, a 
powodowie doznali obrażeń ciała. 
Sąd Rejonowy oparł odpowiedzialność Skarbu Państwa – Zarządu Województwa 
P. za szkodę doznaną przez powodów na art. 50 ustawy z dnia 13 października 
1995 r. – Prawo łowieckie (jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 127, poz. 1066 ze zm. – 
dalej: „Pr.łow.”). (...) 
Sąd Okręgowy, rozpoznając apelację strony pozwanej, kwestionującą zasadność 
przyjętej przez Sąd Rejonowy wykładni art. 50 ust. 1 Pr.łow., nabrał poważnych 
wątpliwości, którym dał wyraz w przedstawionym zagadnieniu prawnym. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przepisy, których dotyczy przedstawione zagadnienie prawne, zamieszczone 
zostały w rozdziale „Szkody łowieckie”. Artykuł 46 Pr.łow. otwiera ten rozdział, a 
następujące po nim art. 47-49 nawiązują wprost do niego, regulują więc 
niewątpliwie tylko kwestie związane z przewidzianą w nim odpowiedzialnością. 
Artykuł 50 Pr.łow., którego związek z art. 46 Pr.łow. stanowi przedmiot 
przedstawionego zagadnienia prawnego, jest ostatnim przepisem tego rozdziału. Z 
tych uwag wynika, że kluczowe znaczenie wśród przepisów regulujących szkody 
łowieckie ma art. 46. 
W przepisie tym szkody łowieckie są rozumiane szerzej niż wynika to z 
potocznego rozumienia tego terminu. Obejmuje on obowiązkiem wynagrodzenia nie 
tylko szkody wyrządzone przy wykonywaniu polowania, czyli przez polujących, ale 
także szkody wyrządzone przez niektóre zwierzęta łowne w uprawach i płodach 
rolnych. Mimo łączenia przez art. 46 Pr.łow. z terminem „szkody łowieckie” 
szerszego znaczenia od potocznego, w przepisie tym chodzi jednak tylko o szkody 
w mieniu. Przepis ten, stanowiąc w ust. 1 pkt 2 o obowiązku wynagrodzenia szkód 
wyrządzonych przy wykonywania polowania, nie zacieśnia wprawdzie wyraźnie – 
tak jak w ust. 1 pkt 1 – tego obowiązku jedynie do szkód w mieniu, na takie jednak 
zacieśnienie wskazuje jednoznacznie przewidziany w ust. 2 tego artykułu sposób 
szacowania szkód, o których mowa w ust. 1, a więc także w jego punkcie 2. Nie do 

zaakceptowania byłoby szacowanie szkód na osobie w ten sposób, a więc przez 
przedstawicieli zarządcy lub dzierżawcy obwodu łowieckiego przy uczestnictwie 
przedstawicieli izby rolniczej. Również zatem w art. 46 ust. 1 pkt 2 Pr.łow. chodzi 
niewątpliwie tylko o wynagrodzenie szkód w mieniu, polegających w szczególności 
na zadeptaniu upraw. Ograniczenie odpowiedzialności statuowanej w art. 46 Pr.łow. 
do obowiązku wynagrodzenia niektórych tylko uszczerbków w mieniu harmonizuje z 
analogicznym ograniczeniem odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody 
wyrządzone przez zwierzęta podlegające ochronie gatunkowej, ustanowionej w art. 
126 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. Nr 92, poz. 880). 
Unormowany w art. 46 Pr.łow. obowiązek wynagrodzenia szkód łowieckich 
zalicza się do przypadków odpowiedzialności za szkody powstałe na skutek 
wykonywania praw podmiotowych lub prowadzenia oznaczonej działalności na 
podstawie upoważnienia ustawowego. Ze względu na to, że korzystne społecznie 
prowadzenie oznaczonej działalności może zarazem wywoływać szkodliwe skutki 
dla otoczenia, ustawodawca – upoważniając do prowadzenia tej działalności – 
nakłada na prowadzącego działalność zaostrzoną odpowiedzialność za typowe 
szkodliwe jej następstwa. Zaostrzenie odpowiedzialności we wspomnianych 
przypadkach polega na odejściu od zasady winy i umożliwieniu uwolnienia się od 
odpowiedzialności tylko przez wykazanie ściśle określonych okoliczności, 
wykazujących związek z działalnością, która doprowadziła do szkody. W 
piśmiennictwie oraz orzecznictwie wskazuje się, że regulacja zawarta w art. 46-49 
Pr.łow. rozwiązuje konflikt interesów między dwiema dziedzinami gospodarki – 
gospodarką łowiecką i rolnictwem (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu 
Najwyższego z dnia 27 listopada 2007 r., III CZP 67/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 54). 
Skoro w interesie gospodarki łowieckiej ograniczone zostały środki 
zabezpieczające grunty rolne przed wdzieraniem się na nie zwierzyny łownej (art. 9 
ust. 1 pkt 2 Pr.łow.), należało nałożyć na podmioty prowadzące tę gospodarkę 
odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez zwierzynę łowną w uprawach i 
płodach rolnych. Celem art. 46 ust. 1 pkt 1 Pr.łow. i przepisów z nim związanych 
jest więc skompensowanie przez podmioty prowadzące gospodarkę łowiecką 
wspomnianych szkód na gruntach, których charakter nie pozwala stworzyć 
skutecznych zabezpieczeń przed wolno żyjącą zwierzyną łowną. Ustanowioną w 
art. 46 ust.1 pkt 1 Pr.łow. odpowiedzialność odszkodowawczą wyłącza tylko 
wykazanie jednej z okoliczności wymienionych w art. 48 Pr.łow., wśród których nie 

ma przesłanek egzoneracyjnych zwykle wyłączających odpowiedzialność opartą na 
zasadzie ryzyka (siła wyższa, wyłączna wina poszkodowanego lub wyłączna wina 
osoby trzeciej), co sprawia, że omawiana odpowiedzialność bywa ujmowana jako 
odpowiedzialność absolutna lub bezwzględna albo zaliczana do szczególnej grupy 
przypadków odpowiedzialności z tytułu ryzyka. 
Odpowiedzialność unormowana w art. 46-49 Pr.łow. nie wyłącza 
odpowiedzialności przez zarządcę lub dzierżawcę obwodu łowieckiego albo inny 
podmiot na zasadach ogólnych, czyli na podstawie przepisów kodeksu cywilnego o 
czynach niedozwolonych, za inne szkody niż określone w 46 ust. 1 Pr.łow., zarówno 
w mieniu, jak na osobie, wyrządzone przez zwierzynę łowną lub w związku z 
polowaniem. Wniosek taki nie budzi wątpliwości w świetle przedstawionych wyżej 
założeń art. 46-49 Pr.łow. To samo dotyczy odpowiedzialności za szkody 
wyrządzone przez zwierzęta podlegające ochronie gatunkowej. Po uwzględnieniu 
zmian wynikłych z dokonanej w 2004 r. nowelizacji art. 417 i 421 oraz treści art. 
4171 i art. 4172 k.c. zachowuje co do zasady aktualność dotychczasowe 
orzecznictwo wyrażające myśl zgodną z wspomnianym wnioskiem (por. wyroki 
Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1966 r., I CR 360/66, OSNCP 1967, nr 2, 
poz. 30, z dnia 30 czerwca 1971 r., II CR 175/71, OSNCP 1972, nr 2, poz. 30, z 
dnia 19 kwietnia 1974 r., II CR 157/74, OSPiKA 1975, nr 5, poz. 104, z dnia 20 lipca 
1977 r., II CR 203/77, OSNCP 1978, nr 4, poz. 76, z dnia 7 września 2000 r., I CKN 
1212/99, OSNC 2001, nr 2, poz. 31, z dnia 28 stycznia 2005 r., II CK 363/04, nie 
publ., z dnia 10 czerwca 2005 r., II CK 719/04, nie publ.). 
Przedstawione założenia art. 46-49 Pr.łow. przemawiają za dostrzeganiem w art. 
50 Pr.łow. regulacji związanej ściśle z wcześniejszymi przepisami, a której sens 
sprowadza się jedynie do ustanowienia w miejsce odpowiedzialności dzierżawców 
lub zarządców odpowiedzialności Skarbu Państwa za wyrządzone przez zwierzęta 
łowne podlegające całorocznej ochronie szkody w uprawach i płodach rolnych, bez 
odchodzenia od zasad i zakresu odpowiedzialności przewidzianej w art. 46-49 
Pr.łow. Objęcie całoroczną ochroną któregoś z rodzajów zwierząt łownych 
wymienionych w art. 46 ust. 1 pkt 1 Pr.łow. powoduje w zasadzie jego „wyłączenie” 
z gospodarki łowieckiej prowadzonej przez zarządcę lub dzierżawcę koła 
łowieckiego i objęcie zadaniami jednostek organizacyjnych wskazanych w art. 50 
ust. 2 Pr.łow., dlatego w razie wyrządzenia przez takie zwierzę szkody w uprawach 
lub płodach rolnych odpada uzasadnienie do obciążenia odpowiedzialnością za tę 

szkodę zarządcy lub dzierżawcy koła łowieckiego, uzasadnione zaś jest nałożenie 
odpowiedzialności za tę szkodę na Skarb Państwa – właściwą, wskazaną w art. 50 
ust. 2 Pr.łow., jednostkę organizacyjną. Pozostałe założenia regulacji zawartej w 
art. 46-49 Pr.łow. zachowują pełną aktualność w odniesieniu do przypadków 
wyrządzenia szkody w uprawach i płodach rolnych przez zwierzę łowne 
podlegające całorocznej ochronie. 
Objęcie odpowiedzialnością Skarbu Państwa na podstawie art. 50 Pr.łow. 
wszelkich szkód wyrządzonych przez zwierzęta łowne podlegające całorocznej 
ochronie oznaczałoby całkowite zerwanie zarówno z założeniami regulacji zawartej 
w art. 46-49 Pr.łow., jak i założeniami regulacji odpowiedzialności za czyny 
niedozwolone w kodeksie cywilnym. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną 
przez zwierzę łowne objęte całoroczną ochroną, oparta na art. 50 Pr.łow., byłaby 
odpowiedzialnością absolutną w najpełniejszym tego słowa znaczeniu, ponieważ 
nie wyłączałaby jej żadna przesłanka egzoneracyjna. Byłoby to więc rozwiązanie 
niezwykłe w polskim systemie prawa. Trudno byłoby przy tym wyjaśnić, dlaczego 
Skarb Państwa miałby tę absolutną odpowiedzialność ponosić w razie 
spowodowania szkody na osobie przez łosia, a np. przez dzika lub jelenia nie. 
To, że art. 50 ust. 1 Pr.łow. nie zawiera wyraźnych postanowień ograniczających 
odpowiedzialność Skarbu Państwa do szkód określonych w art. 46 ust. 1 Pr.łow., 
nie może być uznane za argument na rzecz poglądu rozciągającego 
odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 50 Pr.łow. na wszelkie szkody 
wyrządzone przez zwierzęta łowne podlegające całorocznej ochronie, ponieważ 
postanowienia takie były zbędne ze względu na lokatę art. 50 Pr.łow. 
Nie jest również uzasadnione twierdzenie, że odrzucenie wspomnianego poglądu 
prowadzi do stworzenia niezrozumiałego stanu prawnego – istnienia dwóch 
podstaw do takiej samej odpowiedzialności za szkody w uprawach i płodach rolnych 
wyrządzane przez łosie, jednej w art. 46 ust. 1 pkt 1 Pr.łow., drugiej w art. 50 ust. 1 
Pr.łow. Zapewne kwestię, której dotyczy art. 50 Pr.łow., można było unormować 
precyzyjniej, niemniej nie budzi wątpliwości, że dwie podstawy prawne 
odpowiedzialności za szkody wyrządzone w uprawach i płodach rolnych różnią się, 
z przyczyn, o których była mowa, odmiennym oznaczeniem podmiotu 
odpowiedzialnego i mają odmienne zakresy zastosowania; dopóty, dopóki łosie 
będą zwierzętami łownymi objętymi całoroczną ochroną, za wyrządzane przez nie 
szkody w uprawach i płodach rolnych będzie odpowiadał jedynie Skarb Państwa. 

Zajętego w uchwale stanowiska nie podważa też możliwość objęcia całoroczną 
ochroną zwierząt łownych wyrządzających szkody w innych dobrach niż uprawy 
rolne, np. kun, lisów. W świetle zajętego stanowiska, samo objęcie tych zwierząt 
całoroczną ochroną rzeczywiście nie stworzyłoby ze względu na dotychczasowy 
kształt regulacji szkód łowieckich podstawy prawnej do odpowiedzialności za 
wyrządzane przez te zwierzęta szkody, dlatego decyzja o objęciu tych zwierząt 
łownych całoroczną ochroną musiałaby zostać połączona ze zmianą 
dotychczasowego kształtu regulacji szkód łowieckich. 
Chybione jest także – jako argument mający przemawiać za przeciwnym 
poglądem – odwołanie się do wykładni historycznej art. 50 Pr.łow. Ze względu na 
to, że wilk nie jest zwierzęciem łownym, lecz objętym ścisłą ochroną (por. 
rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie 
gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną, załącznik nr 1 lp. 314, 
Dz.U. Nr 220, poz. 2237, a uprzednio rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 26 
września 2001 r. w sprawie określenia listy gatunków zwierząt rodzimych dziko 
występujących objętych ochroną gatunkową ścisłą i częściową oraz zakazów dla 
danych gatunków i odstępstw od tych zakazów, Dz.U. Nr 130, poz. 1456), 
właściwym miejscem regulacji odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody 
wyrządzone przez wilki wśród zwierząt gospodarskich nie mogło być Prawo 
łowieckie, lecz powinna być ustawa o ochronie przyrody (zob. art. 126 ust. 1 pkt 2). 
Odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 50 ust. 1 Pr.łow. za szkody 
wyrządzone przez zwierzęta łowne podlegające całorocznej ochronie w uprawach i 
płodach rolnych nie wyłącza – rzecz jasna – odpowiedzialności Skarbu Państwa na 
zasadach ogólnych za inne szkody wyrządzone przez te zwierzęta. 
Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie 
prawne, jak w uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.).