III CZP 12/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpatrywał zagadnienie prawne dotyczące interpretacji art. 1028 Kodeksu cywilnego w kontekście rozporządzenia składnikiem spadku przez osobę, która formalnie uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, lecz okazała się spadkobiercą tymczasowym, a rzeczywistym spadkobiercą było poczęte dziecko, które urodziło się żywe. W sprawie ustalono, że pierwotne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku było wadliwe, gdyż oparto je na podrobionym testamencie i pominięto istnienie dziecka spadkodawcy, które urodziło się żywe po otwarciu spadku. Osoba ta, legitymując się wadliwym postanowieniem, zbyła nieruchomość należącą do spadku. Sąd Najwyższy, analizując art. 1028 k.c., który chroni nabywcę działającego w dobrej wierze, uznał, że przepis ten nie ma zastosowania do sytuacji, gdy rozporządzenie dotyczy składnika spadku i dokonuje go spadkobierca tymczasowy (lub rzekomy) na rzecz innej osoby należącej do kręgu spadkobierców ustawowych. Podkreślono, że porządek dziedziczenia może ulec wstecznej zmianie, a ochrona konstytucyjnie gwarantowanego prawa dziedziczenia rzeczywistego spadkobiercy ma pierwszeństwo przed pewnością obrotu w tym specyficznym przypadku. W konsekwencji, uchwała stwierdza, że osoba taka nie nabywa prawa, jeśli rzeczywistym spadkobiercą jest urodzone dziecko.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 1028 k.c. w kontekście ochrony praw rzeczywistego spadkobiercy (nasciturusa) przed skutkami wadliwego stwierdzenia nabycia spadku i rozporządzeń dokonanych przez spadkobierców tymczasowych.
Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy rzeczywistym spadkobiercą jest urodzone dziecko, a pierwotne stwierdzenie nabycia spadku było wadliwe z powodu pominięcia tego faktu lub oparcia na podrobionym testamencie.
Zagadnienia prawne (2)
Czy osobą trzecią w rozumieniu art. 1028 Kodeksu cywilnego jest osoba, która przyjęła spadek jako spadkobierca ustawowy, lecz później okazało się, że nie jest ona rzeczywistym spadkobiercą?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, osoba należąca do kręgu spadkobierców ustawowych, na rzecz której spadkobierca legitymujący się stwierdzeniem nabycia spadku rozporządził prawem należącym do spadku, nie nabyła tego prawa, jeżeli rzeczywistym spadkobiercą jest dziecko spadkodawcy, w chwili otwarcia spadku już poczęte, które urodziło się żywe (nasciturus).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że art. 1028 k.c. nie ma zastosowania do rozporządzeń składnikami spadku dokonywanych przez spadkobierców tymczasowych lub rzekomych na rzecz innych osób z kręgu spadkobierców ustawowych. Ochrona konstytucyjnie gwarantowanego prawa dziedziczenia rzeczywistego spadkobiercy (nasciturusa) ma pierwszeństwo przed pewnością obrotu w tym specyficznym przypadku.
Jakie są skutki prawne czynności rozporządzającej składnikiem spadku, dokonanej przez osobę legitymującą się prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku, które okazało się wadliwe (np. z powodu pominięcia nasciturusa lub oparcia na podrobionym testamencie)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Czynność prawna spadkobiercy tymczasowego (lub rzekomego) dotycząca składnika spadku, dokonana na rzecz innej osoby z kręgu spadkobierców ustawowych, nie wywołuje skutków prawnych wobec rzeczywistego spadkobiercy, jeśli ten ostatni jest nasciturusem, który urodził się żywy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił tymczasowy charakter porządku dziedziczenia w przypadku nasciturusa i brak wyłączności legitymacyjnego charakteru stwierdzenia nabycia spadku w stosunkach między spadkobiercami. Wskazał, że ochrona prawa dziedziczenia rzeczywistego spadkobiercy jest wartością wyższego rzędu niż pewność obrotu w tym specyficznym kontekście.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. Z. | osoba_fizyczna | powódka |
| K. M. | osoba_fizyczna | przedstawicielka ustawowa powódki |
| A. B. | osoba_fizyczna | pozwana |
| M. S. | osoba_fizyczna | uczestniczka postępowania (w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku) |
| A. S. | osoba_fizyczna | uczestniczka postępowania (w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku) |
| M. B. | osoba_fizyczna | sprawca podrobienia testamentu |
Przepisy (9)
Główne
k.c. art. 1028
Kodeks cywilny
Przepis ten nie ma zastosowania do rozporządzeń składnikami spadku dokonywanych przez spadkobierców tymczasowych lub rzekomych na rzecz innych osób z kręgu spadkobierców ustawowych.
k.p.c. art. 390 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna uchwały Sądu Najwyższego.
Pomocnicze
k.c. art. 927 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Definiuje krąg spadkobierców, wyłączając osoby nieżyjące w chwili otwarcia spadku, z wyjątkiem nasciturusa.
k.c. art. 1025 § § 2
Kodeks cywilny
Określa domniemanie, że osoba posiadająca stwierdzenie nabycia spadku jest spadkobiercą, jednakże domniemanie to może być obalone.
k.p.c. art. 679
Kodeks postępowania cywilnego
Umożliwia obalenie skutków domniemania prawnego wynikającego ze stwierdzenia nabycia spadku poprzez dowód, że osoba nie jest spadkobiercą lub jej udział jest inny.
u.k.w.i.h. art. 10 § ust. 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Podstawa roszczenia o usunięcie niezgodności między stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym.
k.c. art. 59
Kodeks cywilny
Roszczenie o uznanie za bezskuteczną umowy zbycia nieruchomości przez osobę, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, lecz spadkobiercą nie jest (nie przysługuje w tej sprawie).
k.c. art. 415
Kodeks cywilny
Roszczenie odszkodowawcze z tytułu deliktu (możliwe wobec rzekomego spadkobiercy).
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Roszczenie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia (możliwe wobec rzekomego spadkobiercy).
Argumenty
Skuteczne argumenty
Ochrona konstytucyjnie gwarantowanego prawa dziedziczenia rzeczywistego spadkobiercy (nasciturusa) ma pierwszeństwo przed pewnością obrotu w specyficznych przypadkach wadliwego stwierdzenia nabycia spadku. • Spadkobierca tymczasowy lub rzekomy nie jest osobą trzecią w rozumieniu art. 1028 k.c. w stosunku do rzeczywistego spadkobiercy. • Domniemanie z art. 1025 § 2 k.c. może być obalone, a postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku ma charakter deklaratywny, nie zaś konstytutywny.
Odrzucone argumenty
Argumentacja oparta na art. 1028 k.c. chroniąca nabywcę działającego w dobrej wierze, mimo wadliwości postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.
Godne uwagi sformułowania
Osoba, należąca do kręgu spadkobierców ustawowych, na rzecz której spadkobierca legitymujący się stwierdzeniem nabycia spadku, rozporządził prawem należącym do spadku, nie nabyła tego prawa, jeżeli rzeczywistym spadkobiercą jest dziecko spadkodawcy, w chwili otwarcia spadku już poczęte, które urodziło się żywe (nasciturus). • Istota problemu dotyczy oceny skutków prawnych czynności rozporządzającej dotyczącej składnika spadku, dokonanej przez osobę legitymującą się prawomocnym postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, wadliwym z dwóch przyczyn: po pierwsze - na skutek pominięcia w postępowaniu [...] faktu istnienia potencjalnego spadkobiercy [...], po drugie - oparcia go na podrobionym testamencie własnoręcznym spadkodawcy. • Ochrona prawa dziedziczenia, jako wartości konstytucyjnie chronionej [...] musi mieć charakter rzeczywisty, a nie nominalny. • Postulat pewności obrotu powinien zatem ustąpić racjom wyższego rzędu, wartościom preferowanym w społeczeństwie ze względów etycznych.
Skład orzekający
Agnieszka Piotrowska
przewodniczący
Anna Owczarek
sprawozdawca
Katarzyna Tyczka-Rote
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 1028 k.c. w kontekście ochrony praw rzeczywistego spadkobiercy (nasciturusa) przed skutkami wadliwego stwierdzenia nabycia spadku i rozporządzeń dokonanych przez spadkobierców tymczasowych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy rzeczywistym spadkobiercą jest urodzone dziecko, a pierwotne stwierdzenie nabycia spadku było wadliwe z powodu pominięcia tego faktu lub oparcia na podrobionym testamencie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa porusza kwestię ochrony praw dziecka, które jeszcze się nie urodziło, a które jest kluczowe dla ustalenia spadkobiercy, co ma silny wymiar ludzki i etyczny.
“Nawet nie narodzone dziecko może odzyskać spadek! Sąd Najwyższy chroni 'nasciturusa' przed oszustwem spadkowym.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.