III CZP 12/11

Sygn. akt III CZP 12/11 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
Dnia 15 kwietnia 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
SSN Marian Kocon (przewodniczący) 
SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) 
SSN Kazimierz Zawada 
 
 
w sprawie z powództwa Prokuratury Rejonowej  
przeciwko Wandzie P. i kuratorowi nieżyjącego Piotra Z. 
przy uczestnictwie interwenienta ubocznego Marka Z. 
o unieważnienie uznania ojcostwa, 
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 15 kwietnia 2011 r., 
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Okręgowy  
postanowieniem z dnia 11 stycznia 2011 r.,  
 
"Czy 
w 
sprawie 
o 
unieważnienie 
uznania 
dziecka 
z powoływaniem się na błąd uznającego co do rzeczywistej daty 
urodzenia dziecka, wynikającej z zagranicznego odpisu aktu 
urodzenia, nieobjętego wpisem do polskich ksiąg stanu cywilnego 
(transkrypcją), dopuszczalne jest poczynienie na podstawie tego aktu 
urodzenia ustaleń podważających datę urodzenia dziecka wskazaną 
w akcie urodzenia zarejestrowanym w polskich księgach stanu 
cywilnego?" 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
Sąd Okręgowy powziął wątpliwość ujętą w przedstawionym zagadnieniu 
prawnym przy rozpatrywaniu apelacji w sprawie o unieważnienie uznania dziecka. 
Powództwo wytoczone zostało przez Prokuratora i dotyczyło dokonanej w dniu 9 
grudnia 1985 r. przed Sądem Rejonowym czynności uznania pozwanej Wandy P. 
przez Piotra Z., kwestionowanej z uwagi na działanie pod wpływem błędu oraz 
wątpliwości co do tego, czy uznanie nastąpiło z należytym rozeznaniem. Sąd 
pierwszej instancji wyrokiem z dnia 27 lipca 2010 r. unieważnił tę czynność w 
oparciu o ustalenia faktyczne poczynione na podstawie nowego dokumentu – 
„zapisu z akt urodzenia nr 59", wydanego przez  Wydział   Rejestracji   Aktów   
Stanu   Cywilnego, obwodu T. - Ministerstwo Sprawiedliwości Ukrainy, wsparte 
wynikami badania DNA syna Piotra Z. - Marka Z., pozwanej Wandy P. oraz Piotra 
Z. (materiał pobrano z jego zwłok). Sąd Rejonowy stwierdził, że akt urodzenia 
pozwanej sporządzony na podstawie oświadczenia jej matki – Zofii S. – złożonego 
6 czerwca 1964 r., nie zawiera prawdziwej daty jej urodzenia. W dokumencie tym 
widnieje data 15 maja 1945 r., podczas gdy ze źródłowego dokumentu - jakim jest 
zapis z akt urodzenia wydany przez Wydział Rejestracji Aktów Stanu Cywilnego, 
sporządzony nie tylko na podstawie zgłoszenia matki lecz także w oparciu o 
zaświadczenie lekarskie -  wynika, że pozwana Wanda P. w rzeczywistości urodziła 
się 16 kwietnia 1946 r. Ponadto badania DNA wykluczyły biologiczne ojcostwo 
Piotra Z. wobec Wandy P. 
Sąd Rejonowy stwierdził, że Piotr Z. uznając swoje ojcostwo w stosunku do 
pozwanej działał pod wpływem błędu co do rzeczywistej daty jej urodzenia. Był to 
błąd istotny, wobec czego na podstawie art. 84 § 1 k.c. i art. 84 § 2 k.c. w związku z 
art. 82 k.c., przyjął, że czynność ta była bezwzględnie nieważna z powodu braku 
świadomego powzięcia decyzji wywołanego błędem.  
Pozwana Wanda P. zaskarżyła powyższy wyrok apelacją, w której zarzuciła 
m. in. naruszenie art. 233 § 1 w związku z art. 227 i 217 § 2 k.p.c. w związku z art. 
4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn. 
Dz.U. z 2004 r., Nr 161, poz. 1688 ze zm., dalej powoływany jako „p.a.s.c.”), 

 
3 
poprzez pominięcie daty urodzenia pozwanej wynikającej z aktu urodzenia 
wpisanego do akt stanu cywilnego prowadzonych w Polsce.  
Sąd Okręgowy wyjaśnił, że jego wątpliwości, ujęte w przedstawionym 
zagadnieniu, wynikają z rozbieżnych poglądów wyrażanych w orzecznictwie na 
temat mocy dowodowej na terenie Polski aktów stanu cywilnego sporządzonych za 
granicą, a ich wyjaśnienie jest niezbędne do prawidłowego rozstrzygnięcia 
niniejszej sprawy, w której konkurencyjne dowody stanowią: akt stanu cywilnego 
(akt urodzenia) pozostający w zasobach Wydziału Rejestracji Aktów Stanu 
Cywilnego Obwodu T. na Ukrainie oraz akt urodzenia sporządzony w Urzędzie 
Stanu Cywilnego w W. w dniu 10 czerwca 1964 r. – podające różne, odległe niemal 
o rok, daty urodzenia pozwanej. Sąd pytający wskazał na unormowanie zawarte w 
art. 4 i art. 73 ustawy z dnia 29 września 1986 r. p.a.s.c. (stanowiących 
odpowiedniki art. 25 i art. 63 uchylonego dekretu z dnia 8 czerwca 1955 r. - Prawo 
o aktach stanu cywilnego) – zgodnie z którym akty stanu cywilnego stanowią 
wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, przy czym akt stanu cywilnego 
sporządzony za granicą może być wpisany do polskich ksiąg stanu cywilnego 
(transkrybowany) na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu. Na tle tych 
przepisów Sąd Najwyższy wyrażał pogląd, że warunkiem uzyskania mocy 
dowodowej w Polsce przez zagraniczny akt stanu cywilnego jest objęcie go 
transkrypcją, stanowiącą odpowiednik rejestracji krajowego aktu stanu cywilnego 
(Sąd Okręgowy powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 1971 r., 
II CR 138/71, OSNC 1972/3/52; uzasadnienie uchwały z dnia 5 listopada 1980 r., III 
CZP 56/80, OSNC 1981/5/72 oraz uzasadnienie wyroku z dnia 13 czerwca 2000 r., 
III CKN 260/00, OSNC 2000/12/230). Pojawiła się jednak także odmienna linia 
orzecznictwa (Sąd pytający wskazał na postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 
sierpnia 2003 r., V CK 6/02, OSNC 2004/8/131 oraz z dnia 16 marca 2007 r., III 
CSK 380/06, nie publ.) według których zagraniczne akty stanu cywilnego mają na 
terenie Polski taką samą moc dowodową, jak polskie akty stanu cywilnego 
niezależnie od ich wpisania do polskich ksiąg stanu cywilnego, ponieważ 
transkrypcja nie ma charakteru rejestracyjnego, a tylko transponuje zagraniczny akt 
stanu cywilnego na polski język urzędowy i poddaje obowiązującej w Polsce formie 
rejestracji urodzeń, małżeństw i zgonów. Argumentem wspierającym ten pogląd jest 

 
4 
art. 1138 k.p.c. zrównujący moc dowodową zagranicznych i polskich dokumentów 
urzędowych. Zdaniem Sądu Okręgowego ostatnie stanowisko sprawdza się, kiedy 
zagraniczny akt stanu cywilnego nie pozostaje w kolizji z aktem stanu cywilnego 
zarejestrowanym w Polsce, jeśli natomiast zachodzi kolizja nie sposób zastosować 
dyrektywy, zgodnie z którą oba sprzeczne dokumenty stanowią wyłączny dowód 
zdarzeń w nich stwierdzonych. Sąd zwrócił też uwagę na konieczność zachowania 
szczególnego trybu dowodzenia niezgodności z prawdą danych zawartych 
w aktach stanu cywilnego - co może nastąpić w postępowaniu sądowym 
zmierzającym do unieważnienia aktu stanu cywilnego (art. 30 p.a.s.c.) lub do jego 
sprostowania (art. 31 p.a.s.c.), a na drodze administracyjnej - w postępowaniu 
o unieważnienie jednego z dwóch aktów stanu cywilnego stwierdzających to samo 
zdarzenie (art. 29 p.a.s.c.), przy czym w orzecznictwie przyjmuje się, że objęcie 
takim postępowaniem aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą wymaga 
jego wcześniejszego wpisania (transkrypcji) do polskich ksiąg stanu cywilnego 
(uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1993 r. III CZP 153/93, OSNC 
1994/5/106 oraz wyrok WSA w Warszawie IV SA/W-wa 1153/07 LEX 437789). 
Konkludując Sąd Okręgowy opowiedział się za poglądem o celowości 
ograniczenia mocy dowodowej zagranicznego aktu stanu cywilnego i przyjęciu 
związania sądu w sprawie o unieważnienie uznania dziecka z powodu błędu co do 
jego rzeczywistej daty urodzenia treścią aktu stanu cywilnego wpisanego do 
polskich ksiąg stanu cywilnego, dotyczącego tego zdarzenia. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Problem, przed którym stanął Sąd Okręgowy, sprowadza się do oceny 
wartości dowodowej dwóch dokumentów, podających odmienne dane o dacie 
urodzenia pozwanej, a przedstawione zagadnienie ma spowodować wyjaśnienie, 
czy kolidujące ze sobą dowody są równorzędne (dwa dokumenty urzędowe), czy 
też jednemu z nich, polskiemu aktowi urodzenia, można przypisać rolę nadrzędną 
i uznać go – na podstawie art. 4 p.a.s.c., za wiążący sąd dowód „wyłączny”. 
Jak wynika z uzasadnienia postanowienia Sądu pytającego, udzielona odpowiedź 
wpłynie bezpośrednio na ustalenie faktów, a w konsekwencji przesądzi 
o rozstrzygnięciu sprawy. Tymczasem zgodnie z przyjętą wykładnią art. 390 § 1 

 
5 
k.p.c. przedmiotem przedstawianego przez sąd drugiej instancji zagadnienia nie 
mogą być wątpliwości dotyczące stanu faktycznego sprawy (por. postanowienie 
Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2002 r., III CZP 66/02, Lex nr 57240), 
a podjęcie uchwały nie jest uzasadnione, gdy zagadnienie sprowadza się w istocie 
do pytania o możliwy sposób rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 12 marca  2010 r., III CZP 7/10, Lex 585826). Ponadto pytanie 
musi dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście poważne wątpliwości 
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2009 r., III CZP 38/09, Lex nr 
518116). Takich wątpliwości nie wywołuje zagadnienie związania, a raczej 
możliwości podważenia w postępowaniu o unieważnienie uznania dziecka daty 
urodzenia zawartej w akcie urodzenia tego dziecka. Artykuł 4 p.a.s.c. wprowadza 
wyjątek od ogólnej zasady swobodnej oceny dowodów, akty stanu cywilnego 
korzystają bowiem ze szczególnej mocy dowodowej, stanowiąc wyłączny dowód 
zdarzeń w nich stwierdzonych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 
11 grudnia 2002 r., I CK 348/02, nie publ. i postanowienie z dnia 24 maja 1999 r., 
II CKN 356/98, nie publ.). Jednakże, co wynika z art. 4 p.a.s.c. in fine – możliwe jest 
udowodnienie niezgodności z prawdą danych zawartych w tych aktach, wymaga to 
jednak przeprowadzenia odpowiedniego postępowania. Sąd Okręgowy rozważał 
jedynie postępowania uregulowane w ustawie Prawo o aktach stanu cywilnego. 
Przepisy te nie wyczerpują jednak katalogu postępowań dotyczących danych 
stwierdzanych aktami stanu cywilnego, najistotniejsze bowiem rodzaje spraw 
o prawa stanu uregulowane zostały w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Należy 
do ich także postępowanie o unieważnienie uznania dziecka, którego dotyczy 
niniejsza sprawa (przewidziane w art. 80 § 1 k.r.o. przed jego nowelizacją 
dokonaną ustawą z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny 
i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw – Dz.U. nr 220, poz. 1431 – w zw. z art. 
9 
ust. 
3 
ustawy 
nowelizującej), 
a 
obecnie 
postępowanie 
o ustalenie 
bezskuteczności uznania, ustanowione w art. 78 § 1 k.r.o. W sprawach tych 
dochodzi do obalenia domniemań wynikających z art. 4 p.a.s.c., są one 
postępowaniami pierwotnymi w stosunku do spraw dotyczących aktów stanu 
cywilnego, a ich szczególny charakter, jako jedynej dopuszczalnej drogi 
rozstrzygania o stanie cywilnym i stosunek do postępowania o sprostowanie 

 
6 
aktu stanu cywilnego omówiony został m.in. w  uzasadnieniu postanowienia 
Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2006 r. (V. CSK 108/05, Lex nr 490441). 
W konsekwencji postępowanie dowodowe w sprawach o prawa stanu wymaga 
przeprowadzenia dowodów według ogólnych zasad przewidzianych w art. 233 § 
1 k.p.c. Zagraniczny akt stanu cywilnego, który ma charakter dokumentu 
urzędowego na Ukrainie uważany jest za taki dokument również na terytorium 
Polski, co w rozpatrywanej sprawie wynika nie z art. 1138 k.p.c., lecz z artykułu 
15 ust. 2 umowy zawartej 24 maja 1993 r. między Rzeczpospolitą Polską a 
Ukrainą o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i 
karnych (Dz.U. z 1994 r., Nr 96, poz. 465). Kwestia jego transkrypcji jest w 
konsekwencji zagadnieniem drugorzędnym, skoro nie jest ona czynnością 
konieczną dla uzyskania mocy dokumentu urzędowego przez dokument 
zagraniczny, a problem, czy dokument ten jest objęty domniemaniem z art. 4 
p.a.s.c. nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, skoro 
przedmiotem sprawy jest obalenie wniosku domniemania budowanego w oparciu 
o polski akt urodzenia. Niemniej stwierdzić należy, że - co słusznie zauważył 
Sąd pytający – występuje rozbieżność poglądów, czy transkrypcja jest 
potrzebna, aby dokument zagraniczny uzyskał status przewidziany w art. 4 
p.a.s.c., a także, że aktualnie przeważa stanowisko, zgodnie z którym 
transkrypcja 
nie 
ma 
charakteru 
rejestracyjnego, 
lecz 
stanowi 
jedynie 
przystosowanie zagranicznego aktu stanu cywilnego do obowiązującego w 
Polsce języka urzędowego i obowiązującej tu formy rejestracji urodzeń, 
małżeństw i zgonów. Zwolennicy tego poglądu, do których należy także skład 
rozpoznający przedstawione zagadnienie prawne, wskazują, że art. 13, art. 70 
oraz art. 73 ust. 1 p.a.s.c. rozróżniają wpis treści aktu stanu cywilnego 
sporządzonego za granicą do polskich ksiąg stanu cywilnego (transkrypcję) oraz 
zarejestrowanie w tych księgach określonych zdarzeń, które wystąpiły za 
granicą, co wyłącza traktowanie transkrypcji jako szczególnej formy rejestracji 
zdarzeń zaistniałych za granicą. 
Podsumowując stwierdzić należy, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki 
z art. 390 § 1 k.p.c. uzasadniające podjęcie uchwały rozstrzygającej 
przedstawione zagadnienie prawne, ponieważ zagadnienie to dotyczyło kwestii 

 
7 
oceny dowodów, udzielenie odpowiedzi stanowiłoby pośrednio rozstrzygniecie 
sprawy, a zgłoszony problem nie budził poważnych wątpliwości. Dodatkowo 
zachodzą 
wątpliwości, 
czy 
udzielenie 
odpowiedzi 
potrzebne 
jest 
do 
rozstrzygnięcia sprawy, skoro wykładnia art. 86 k.r.o. (w brzmieniu sprzed 
nowelizacji) dokonana w orzecznictwie Sądu Najwyższego upatrywała w tym 
przepisie podstawę do wytoczenia przez prokuratora powództwa opartego na 
zarzucie niezgodności uznania z ojcostwem genetycznym (por. uchwałę z dnia 
6 października 1969 r., III CZP 25/69, OSNC 1970/5/75 i wyrok z dnia 14 lutego 
1969 r., I CR 570/68, OSNC 1969/10/186). Do rozpoznania sprawy wystarczą 
więc dowody wykluczające ojcostwo, które zostały w sprawie przeprowadzone. 
Sąd orzekający jest związany żądaniem pozwu, natomiast nie wiąże go 
podstawa prawna zgłoszonego żądania. 
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały.