III CZP 12/09

Uchwała z dnia 7 maja 2009 r., III CZP 12/09 
 
Sędzia SN Marian Kocon (przewodniczący) 
Sędzia SN Józef Frąckowiak 
Sędzia SN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "A.", sp. z o.o. w W. o ogłoszenie 
upadłości, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 7 
maja 2009 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w 
Warszawie postanowieniem z dnia 10 grudnia 2008 r.: 
„Czy przepis art. 54 ust. 1 w związku z art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 
2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60 poz. 535 ze zm.), w 
przypadku ogłoszenia upadłości spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, której 
statut przewiduje reprezentację łączną, wyłącza uprawnienie członka zarządu, który 
wniosku o ogłoszenie upadłości spółki nie składał, do wniesienia zażalenia na 
postanowienie o ogłoszeniu upadłości? 
podjął uchwałę: 
 
Członek dwuosobowego zarządu spółki z ograniczoną 
odpowiedzialnością, w której obowiązuje zasada reprezentacji łącznej, może 
sam wnieść za upadłego zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości, 
wydane na wniosek złożony za spółkę tylko przez drugiego członka zarządu. 
 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2008 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy 
w Warszawie ogłosił upadłość "A.", sp. z o.o. w W., obejmującą likwidację majątku 
dłużnika. Wniosek o ogłoszenie upadłości złożył jeden z członków dwuosobowego 
zarządu dłużnika, uprawniony do łącznej reprezentacji spółki. 
Zażalenie na to postanowienie wniósł upadły reprezentowany przez 
profesjonalnego pełnomocnika procesowego, działającego na podstawie 
pełnomocnictwa podpisanego przez drugiego członka zarządu spółki. Sąd 

Okręgowy w Warszawie – po uzyskaniu od tego pełnomocnika wyjaśnienia, że ze 
względu na spór między członkami zarządu co do potrzeby złożenia wniosku o 
ogłoszenie upadłości nie jest w stanie uzyskać pełnomocnictwa procesowego 
podpisanego przez obu członków zarządu upadłej spółki – na podstawie art. 390 § 
2 w związku z art. 397 § 2 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do 
rozstrzygnięcia przytoczone na wstępie zagadnienie prawne. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W okolicznościach sprawy rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia 
prawnego sprowadza się w istocie do odpowiedzi na pytanie, czy członek 
dwuosobowego zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w której 
obowiązuje zasada reprezentacji łącznej, może za upadłego sam wnieść zażalenie 
na postanowienie o ogłoszeniu upadłości, wydane na wniosek złożony za spółkę 
tylko przez drugiego członka zarządu. Związany z tym pytaniem problem dotyczy 
kwestii, czy przewidziana w art. 20 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – 
Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm. – dalej: "Pr.u.n.") 
modyfikacja dotycząca reprezentacji osób prawnych i jednostek organizacyjnych 
nieposiadających osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznaje 
osobowość prawną, polegająca na tym, że osoba uprawniona jedynie do 
reprezentacji łącznej może samodzielnie złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości, 
dotyczy także wniesienia za upadłego zażalenia na postanowienie o ogłoszeniu 
upadłości na podstawie art. 54 ust. 1 Pr.u.n. 
Przepisy art. 20 ust 2 pkt 2 i art. 54 ust. 1 Pr.u.n. są – z niewielką modyfikacją 
stylistyczną – powtórzeniem art. 4 § 2 pkt 2 i art. 17 § 1 rozporządzenia Prezydenta 
Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe (jedn. tekst: 
Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm. – dalej: "Pr.upadł."). Na podstawie art. 17 § 
1 Pr.upadł. w orzeczeniu z dnia 18 listopada 1937 r., I C 2764/36 (OSP 1938, nr 1, 
poz. 136) Sąd Najwyższy stwierdził, że przytoczony przepis, przyznając dłużnikowi 
zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości, dotyczy tego organu spółdzielni 
będącej dłużnikiem, który jest uprawniony do jej reprezentowania (zarząd lub 
likwidator). W konsekwencji uznał, że zażalenia nie może wnieść skutecznie rada 
nadzorcza spółdzielni jako organ kontrolny, ponieważ nie jest ona – z wyjątkiem 
wyraźnie uregulowanych wypadków – uprawniona do reprezentowania spółdzielni. 
Poza przytoczonym orzeczeniem, w judykaturze Sądu Najwyższego nie rozważano 
problemu reprezentacji upadłego w związku z wniesieniem zażalenia na 

postanowienie o ogłoszeniu upadłości. Nie ma też orzeczeń z okresu 
obowiązywania Prawa upadłościowego, które mogłyby mieć wpływ na 
rozstrzygnięcie tego problemu. 
Odwołując się do art. 4 § 2 Pr.upadł., w piśmiennictwie z okresu 
międzywojennego wyrażono pogląd, że w sytuacji, w której kilka osób jest 
uprawnionych do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, ale tylko niektóre z nich 
zgłaszają go, zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości przysługuje 
każdej z tych osób, która wniosku nie zgłosiła lub nie wyraziła na niego zgody, 
ponieważ każdą z nich należy traktować tak samo jak samoistnego dłużnika. 
Pogląd ten odnoszony jest wyraźnie także do sytuacji, w której wniosek o 
ogłoszenie upadłości nie pochodzi od wszystkich osób uprawnionych do łącznej 
reprezentacji i te osoby nie wyraziły zgody na jego wniesienie. Za przyjętym 
stanowiskiem przemawia charakter postępowania o ogłoszeniu upadłości, prawo 
bowiem działania w tym postępowaniu różni się od prawa do działania w 
stosunkach materialnoprawnych bądź w innym postępowaniu sądowym. 
Po wejściu w życie Prawa upadłościowego i naprawczego w literaturze 
wyrażono pogląd, że dopuszczalność zażalenia wniesionego przez upadłego na 
postanowienie o ogłoszeniu upadłości zależy od właściwej jego reprezentacji, 
określonej w odpowiednim rejestrze. W wypadku osób, którym ustawa przyznaje 
prawo do samodzielnego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, mimo 
obowiązującej reprezentacji łącznej, prawo to nie obejmuje zażalenia na 
postanowienie o ogłoszeniu upadłości. W wypadku konfliktu w zarządzie spółki i 
uwzględnienia przez sąd, np. wniosku jednego członka zarządu o ogłoszenie 
upadłości spółki, drugiemu członkowi zarządu nie przysługuje na to postanowienie 
zażalenie, chyba że jest uprawniony do jednoosobowej reprezentacji. 
W doktrynie i w orzecznictwie przyjmuje się, że art. 20 ust. 2 pkt 2 Pr.u.n. tak, 
jak art. 4 § 2 pkt 2 Pr.upadł., modyfikuje obowiązujące w spółce zasady 
reprezentacji, aby za spółkę wniosek o ogłoszenie jej upadłości mogły złożyć osoby, 
które z powodu obowiązujących zasad reprezentacji nie mogłyby dokonać za nią 
skutecznych czynności procesowych (por. wyrok Sąd Najwyższego z dnia 7 
listopada 2008 r., II CSK 255/08, OSNC-ZD 2009, nr C, poz. 69). Celem zmiany 
obowiązującej w spółce zasady łącznej reprezentacji, w zakresie dotyczącym 
składnia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, jest przede wszystkim ochrona 
wierzycieli. W ich interesie leży, aby przedsiębiorca będący osobą prawną, 

niespełniający wymagalnych zobowiązań lub którego zobowiązania przekraczają 
wartość majątku, został stosunkowo szybko poddany rygorowi postępowania 
upadłościowego. Wzgląd na ochronę interesów obecnych i przyszłych kontrahentów 
spółki wymaga, aby w wypadku spełnienia podstaw upadłości nie brała ona w 
dalszym ciągu nieskrępowanego udziału w obrocie. 
Tymczasem kondycja ekonomiczna przedsiębiorstwa może być odmiennie 
oceniana przez osoby uprawnione do reprezentowania spółki, mogą też one różnie 
oceniać najwłaściwszą drogę wyjścia z kryzysu. Przyznanie każdej z osób 
uprawnionych do reprezentacji spółki prawa do samodzielnego złożenia wniosku o 
ogłoszenie upadłości pozwala przeciwdziałać temu, aby w wypadku reprezentacji 
łącznej lub braków w składzie organów uprawnionych do działania za spółkę, 
wewnętrzne spory spółki nie opóźniały poddania jej reżimowi postępowania 
upadłościowego i nie powodowały zwłoki w zabezpieczeniu majątku (art. 36 
Pr.u.n.). Ponadto prawo do samodzielnego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości 
uniemożliwia uprawnionym do reprezentowania osób prawnych albo innych 
jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym odrębna 
ustawa przyznaje zdolność prawną, zasłanianie się przeszkodami wynikającymi z 
wewnętrznych stosunków spółki przy ocenie odpowiedzialności za szkodę 
wyrządzoną wskutek niezłożenia w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 21 
Pr.u.n.). 
Problem, czy zastosowanie przewidzianej w art. 20 ust. 2 pkt 2 modyfikacji 
zasady reprezentacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w zakresie składania 
wniosku o ogłoszenie upadłości jest uzasadnione także w wypadku złożenia za 
upadłego zażalenia na postanowienie o ogłoszeniu upadłości – na podstawie art. 54 
ust. 1 Pr.u.n. – przez nieuprawnionego od jednoosobowej reprezentacji członka 
zarządu spółki, wymaga rozważenia trzech rozwiązań. 
W pierwszej kolejności należy rozważyć wyrażone w piśmiennictwie na 
gruncie Prawa upadłościowego i naprawczego stanowisko, że uprawnienie do 
samodzielnego działania członka zarządu, wbrew obowiązującym w spółce 
zasadom reprezentacji, dotyczy wyłącznie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. 
Za tym stanowiskiem przemawia wykładnia gramatyczna art. 54 ust. 1 Pr.u.n., który 
przyznaje – bez bliższych objaśnień – upadłemu legitymację do złożenia zażalenia. 
Upadły będący osobą prawną powinien zatem – zgodnie z art. 67 § 1 k.p.c. – 
wnieść zażalenie działając przez swój organ, co wymaga, w wypadku 

obowiązywania w spółce reprezentacji łącznej, współdziałania członków zarządu 
(art. 205 k.s.h.). Przedstawione cele uzasadniające modyfikacje zasady 
reprezentacji w zakresie składania wniosku o ogłoszenie upadłości są nieaktualne 
na etapie składania zażalenia na postanowienie sądu o ogłoszeniu upadłości, jeżeli 
sąd ogłosił upadłość na wniosek jednego z członków zarządu spółki, to majątek 
upadłego – zgodnie z art. 36 Pr.u.n. – został objęty postępowaniem 
zabezpieczającym, a zatem został również zrealizowany obowiązek wynikający z 
art. 21 Pr.u.n. 
Wadą tego rozwiązania jest jego jednostronny charakter. Wychodząc 
naprzeciw interesom wierzycieli, może ono prowadzić do skutków 
nieuzasadnionych potrzebami obrotu i niekorzystnych dla spółki. Ogłoszenie 
upadłości, obejmującej likwidację majątku upadłego – co nastąpiło w 
rozpoznawanej sprawie – prowadzi do likwidacji spółki, a po przeprowadzeniu 
postępowania upadłościowego do rozwiązania i utraty bytu (art. 289 § 1 k.s.h.). 
Tymczasem nie można wykluczyć, że członek zarządu wykorzysta przysługujące 
mu prawo złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości niezgodnie z interesem spółki, 
traktując upadłość jako sposób wycofania się ze spółki lub doprowadzenia z innych 
powodów do utraty jej bytu prawnego, lub złoży wspomniany wniosek jedynie z 
obawy przed konsekwencjami niedopełnienia obowiązku wynikającego z art. 21 ust. 
3 Pr.u.n. Prawo pozwala członkowi zarządu spółki złożyć skuteczny wniosek o 
ogłoszenie upadłości nie tylko bez wiedzy, ale nawet przy wyraźnym sprzeciwie 
pozostałych członków zarządu także wtedy, gdy w umowie, właśnie w celu 
zabezpieczenia interesu spółki przed pochopnymi decyzjami jednego z członków 
zarządu, przewidziano reprezentację łączną. Jednocześnie nie przewiduje ono 
obowiązku wysłuchania lub zapewnienia w inny sposób udziału w postępowaniu w 
przedmiocie ogłoszenia upadłości pozostałym osobom uprawnionym do złożenia za 
spółkę wniosku o ogłoszenie upadłości. Nieprzekonujący jest argument, że 
rozpoznawanie wniosku o ogłoszenie upadłości przez sąd zapewnia – bez względu 
na okoliczności jego złożenia – poszanowanie interesu spółki, sąd upadłościowy 
bowiem może błędnie ocenić istnienie podstawy upadłości, licząc się z tym, 
ustawodawca przewidział zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości. 
Przyjęcie rozważanego stanowiska może, ze względu na obowiązującą w 
spółce zasadę reprezentacji łącznej, uniemożliwić poddanie kontroli instancyjnej 
postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Świadczy o tym sprawa, w której 

przedstawiono rozpoznawane zagadnienie prawne. Członek zarządu spółki, 
niebiorący udziału w postępowaniu o ogłoszenie upadłości, podniósł w zażaleniu 
okoliczności podważające istnienie postawy upadłości. Wprawdzie należy się liczyć 
z tym, że wymaganie łącznej reprezentacji zawsze może okazać się przeszkodą do 
skutecznego wniesienia środka odwoławczego w postępowaniu cywilnym, jeżeli 
osoby uprawnione do reprezentacji nie będą w stanie uzgodnić stanowiska, 
jednakże w postępowaniu w przedmiocie ogłoszenia upadłości zachodzi szczególna 
sytuacja, polegająca na tym, że wniosek o ogłoszenie upadłości może złożyć tylko 
jeden z członków zarządu, bez względu na obowiązujący w spółce sposób 
reprezentacji. Możliwość spowodowania upadłości spółki działaniem jednego tylko 
członka zarządu powoduje, że cel w postaci ochrony interesów spółki i jej 
ekonomicznych właścicieli, jaki typowo stoi za wprowadzeniem reprezentacji 
łącznej, obraca się paradoksalnie przeciwko spółce, uniemożliwiając 
zakwestionowanie postanowienia o ogłoszeniu upadłości uderzającego w jej 
interes. 
Ze względu na przedstawione mankamenty, rozważenia wymaga inne 
rozwiązanie, zgodnie z którym wynikająca z art. 20 ust. 2 pkt 2 Pr.u.n. modyfikacja 
zasady reprezentacji obejmuje także etap postępowania zażaleniowego. To 
oznacza, że zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości mogłaby 
skutecznie złożyć za upadłego każda z osób uprawnionych do reprezentacji 
samodzielnie lub łącznie z innymi, a więc każdy z członków zarządu spółki z 
ograniczoną odpowiedzialnością, niezależnie od obowiązujących w spółce zasad 
reprezentacji. Trafnie skarżący podniósł w zażaleniu, że takie rozwiązanie przyjęto 
w doktrynie i judykaturze niemieckiej na gruncie zbliżonego stanu prawnego. W 
doktrynie krajowej w tym nurcie sytuuje się przytoczony pogląd z piśmiennictwa z 
okresu międzywojennego. Mankamentem tego rozwiązania jest brak wyraźnej 
podstawy prawnej, przeszkodą do jego przyjęcia – wbrew wątpliwościom Sądu 
Okręgowego – nie jest jednak art. 54 ust. 1 Pr.u.n. Wprawdzie przytoczony przepis 
stanowi, że zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości przysługuje 
wyłącznie upadłemu, jednakże rozważane stanowisko nie stoi w sprzeczności z tak 
zredagowanym przepisem. Przyjęcie, że wynikająca z art. 20 ust. 2 pkt 2 Pr.u.n. 
modyfikacja obowiązującej w spółce zasady reprezentacji dotyczy także art. 54 ust. 
1 Pr.u.n. nie oznacza, iż zażalenie składa inna osoba niż upadły, lecz jedynie to, że 
uległa zmianie – w stosunku do zasad ogólnych – reprezentacja spółki. Funkcja art. 

54 ust. 1 Pr.u.n. polega jedynie na ograniczeniu kręgu osób uprawnionych do 
złożenia zażalenia na postanowienie o ogłoszeniu upadłości, wymieniony przepis 
nie dotyka natomiast w ogóle zasady reprezentacji tych podmiotów. Nie można 
zatem na jego podstawie przesądzać, że zażalenie za upadłego nie może zostać 
skutecznie wniesione przez jednego tylko z członków zarządu spółki uprawnionych 
do łącznej reprezentacji. 
Istotne są też racje celowościowe przemawiające za zastosowaniem 
przewidzianej w art. 20 ust. 2 pkt 2 Pr.u.n. modyfikacji obowiązującej w spółce 
zasady reprezentacji także w postępowaniu zażaleniowym. Nietrudno zauważyć, że 
następstwem wynikającego z przytoczonego przepisu szczególnego prawa do 
reprezentacji spółki jest deficyt ochrony prawnej po stronie pozostałych osób 
uprawnionych do reprezentacji (wspólników), które nie mogą się sprzeciwić złożeniu 
wniosku o ogłoszenie upadłości, nawet gdyby osoba uprawniona składała wniosek 
nieuzasadniony. Deficyt ten jest szczególnie widoczny w sytuacji, w której – co 
ilustruje niniejsza sprawa – jedna z dwóch osób uprawnionych do reprezentacji 
łącznej składa wniosek o ogłoszenie upadłości, druga zaś o nim nie wie lub nie 
zgadza się z nim. Argument, że wniosek o ogłoszenie upadłości rozpoznaje sąd nie 
eliminuje ryzyka wydania wadliwego orzeczenia. Ponadto obowiązujące Prawo 
upadłościowe i naprawcze nie przewiduje obowiązkowego wysłuchania w toku 
postępowania o ogłoszenie upadłości osób uprawnionych do reprezentacji spółki, 
które nie przyłączyły się do wniosku. Dopuszczenie zażalenia na postanowienie o 
ogłoszeniu upadłości – na takich samych zasadach, jak złożenie wniosku o 
ogłoszenie upadłości – pozwalającego osobom kwestionującym orzeczenie 
upadłości i niemającym możliwości wcześniej zaprezentować swoich racji, wychodzi 
tym problemom naprzeciw. 
Niepozbawione racji jest spostrzeżenie, że argumenty uzasadniające 
zastosowanie omawianego rozwiązania w sytuacji, w której nieuprawniony do 
jednoosobowej reprezentacji spółki członek zarządu wnosi zażalenie na 
postanowienie o ogłoszeniu upadłości wydane na wniosek drugiego członka 
zarządu korzystającego z przewidzianej w art. 20 ust. 2 pkt 2 Pr.u.n. modyfikacji 
zasady reprezentacji, mogą nie być równie przekonujące, gdy wniosek o ogłoszenie 
upadłości został zgłoszony za spółkę przez dwóch członków zarządu, zgodnie z 
obowiązują w spółce zasadą reprezentacji łącznej. Przemawia to za potrzebą 
rozważenia trzeciego rozwiązania, polegającego na przyjęciu, że samodzielne 

złożenie za spółkę zażalenia na postanowienie o ogłoszeniu upadłości przez osobę 
uprawnioną wyłącznie do łącznej reprezentacji spółki jest dopuszczalne tylko wtedy, 
gdy upadłość została ogłoszona na wniosek złożony przez spółkę działająca przez 
osobę, która opiera swoje umocowanie na prawie do reprezentacji wynikającym z 
art. 20 ust. 2 pkt 2 Pr.u.n. Jeżeli natomiast wniosek o ogłoszenie upadłości złożyła 
spółka reprezentowana zgodnie z obowiązującą zasadą reprezentacji, wtedy także 
złożenie zażalenia na postanowienie o ogłoszeniu upadłości powinno nastąpić z 
poszanowaniem tej zasady. Rozwiązanie to nie jest trafne. 
Systemowo wątpliwe jest przede wszystkim wiązanie uprawnienia do złożenia 
zażalenia za spółkę z tym, w jaki sposób spółka była reprezentowana przy 
składaniu wniosku o ogłoszenie upadłości. Ze względu na możliwość występowania 
rozmaitych wariantów reprezentacji łącznej, częste składanie wniosku przez 
pełnomocników procesowych i możliwość składania wniosku o ogłoszenie upadłości 
przez kilka niezależnie działających podmiotów, przyjęcie rozważanego stanowiska 
mogłoby się stać źródłem licznych wątpliwości i istotnych komplikacji przy ocenie 
dopuszczalności zażalenia. Z tego względu uprawnienie do samodzielnego złożenia 
za spółkę zażalenia na postanowienie o ogłoszeniu upadłości powinno być 
niezależne od tego, jak spółka była reprezentowana przy składaniu wniosku o 
ogłoszenie jej upadłości. Jest to rozwiązanie bardziej pragmatyczne i łatwiej je 
uzasadnić dogmatycznie; jego założeniem jest traktowanie art. 20 ust. 2 pkt 2 
Pr.u.n. jako podstawy do uznania, że każda osoba uprawniona do reprezentacji 
spółki, bez względu na obowiązującą w spółce zasadę reprezentacji, uzyskuje w 
postępowaniu w przedmiocie ogłoszenia upadłości pozycję równoprawną, czego 
konsekwencją jest rozciągnięcie uregulowanej wyraźnie modyfikacji reprezentacji w 
zakresie składania wniosku o ogłoszenie upadłości także na postępowanie 
zażaleniowe. 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie (art. 390 § 1 
k.p.c.).