III CZP 119/08

Sygn. akt III CZP 119/08 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 5 grudnia 2008 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Barbara Myszka (przewodniczący) 
SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) 
SSN Zbigniew Kwaśniewski 
 
Protokolant Bożena Kowalska 
 
w sprawie z wniosku R. M. 
przy uczestnictwie K. M. 
o podział majątku dorobkowego, 
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 5 grudnia 2008 r., 
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Okręgowy we W. 
postanowieniem z dnia 9 lipca 2008 r.,  
 
"Czy w przypadku wniesienia do spółdzielni mieszkaniowej 
wkładu budowlanego w pełnej wysokości z majątku odrębnego 
jednego z małżonków (obecnie majątku osobistego) i powstania 
spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu należącego zgodnie 
z art. 215 § 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. prawo spółdzielcze 
(Dz.U. Nr 30, poz. 210 ze zm.) do obojga małżonków, przy podziale 
majątku objętego wspólnością ustawową: 
1. wartość zwaloryzowanego wkładu budowlanego odpowiada      
rynkowej wartości spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu 
mieszkalnego w chwili dokonania podziału;  

 
 
2 
2. czy też zwiększenie wartości rynkowej tego prawa 
należącego do majątku wspólnego winno być podzielone między 
małżonków  proporcjonalnie do ich udziałów w majątku wspólnym;  
3. czy waloryzacja wkładu budowlanego wniesionego do 
spółdzielni  mieszkaniowej  w  pełnej  wysokości  z majątku 
odrębnego jednego  z małżonków przy zastosowaniu art. 3581 § 3 
k.c. możliwa jest z uwzględnieniem innego miernika zmiany siły 
nabywczej 
pieniądza, 
np. 
według 
relacji 
wysokości 
wkładu 
budowlanego do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za 
pracę z chwili  wniesienia wkładu do spółdzielni mieszkaniowej 
i porównania jej z aktualną w dacie dokonywania podziału majątku 
wspólnego wysokością przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia?" 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
3 
Uzasadnienie 
 
        Sąd Okręgowy we W., rozpoznając sprawę z wniosku R. M. przy udziale K. 
M. o podział majątku dorobkowego, na skutek apelacji wniesionej przez 
wnioskodawcę i uczestniczkę postępowania od postanowienia Sądu Rejonowego 
we W. z dnia 10 stycznia 2008 r., powziął istotne wątpliwości i na podstawie art. 
390 § 1 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie 
prawne sformułowane w sentencji swojego postanowienia z dnia 9 lipca 2008 r. 
Zagadnienie to powstało na tle następującego stanu faktycznego. 
        Związek małżeński wnioskodawca i uczestniczka postępowania zawarli 
w 1988 r. Łączył ich ustrój wspólności ustawowej małżeńskiej. Małżonkowie 
zamieszkiwali w nieruchomości położonej przy ul. M. [...] we W. W czerwcu 1999 r. 
wnioskodawca razem z dziećmi, jako współwłaściciele nieruchomości przy ul. 
M.[...], sprzedali ją za kwotę 240 000 zł. Z pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży 
wnioskodawca wpłacił pełny wkład na spółdzielcze własnościowe mieszkanie przy 
ul. O. [...] (poprzednia ul. R.) we W. w kwocie 150 734,54 zł. Wpłata dokonana 
została w dwóch ratach w maju i lipcu 1999 r. Wnioskodawca przyjęty został w 
charakterze członka do SM „U.", która przydzieliła mu lokal mieszkalny nr 6 w 
budynku przy ul. O.[...]. Jako osoba uprawniona do zamieszkania w lokalu 
wymieniona 
została 
uczestniczka 
postępowania. 
W 
tym 
samym 
czasie 
wnioskodawca uzyskał spółdzielcze własnościowe prawo do garażu przy ul. O. [...] 
za które zapłacił kwotę 33 700 zł. Po latach zgodnego pożycia między stronami 
doszło do konfliktu, w wyniku którego wnioskodawca wystąpił z pozwem o 
zniesienie wspólności ustawowej małżeńskiej. Wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 
12 maja 2006 r. ustanowiona została rozdzielność majątkowa małżeńska pomiędzy 
małżonkami z dniem 12 stycznia 2006 r. 
       
W sprawie o częściowy podział majątku objętego wspólnością ustawową 
małżeńską R. M. i K. M. Sąd Rejonowy ustalił, że w skład tego majątku wchodzi 
spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni użytkowej 
65,3 m2 położonego w budynku przy ul. O. [...] we W., znajdującego się w zasobach 
Spółdzielni Mieszkaniowej „U." we W., o wartości 400 000 zł i spółdzielcze 

 
 
4 
własnościowe prawo do garażu położonego w wyżej opisanym budynku, o wartości 
20 000 zł.  
        Sąd ustalił, że udziały małżonków w majątku wspólnym są równe. 
Dokonując  podziału majątku Sąd pierwszej instancji przyznał wnioskodawcy 
obydwa składniki majątku wspólnego, a na rzecz uczestniczki postępowania 
zasądził spłatę w wysokości 63 054 zł, wymagalną w terminie 9 miesięcy od 
uprawomocnienia się postanowienia. Ponadto   Sąd   ustalił,   że   wnioskodawca   
R.   M.   dokonał   ze   swojego   majątku odrębnego (osobistego) na majątek 
wspólny nakładu o aktualnej wartości 293 891,95 zł oraz nakazał   uczestniczce   
postępowania   K.   M.,   aby   wydała   wnioskodawcy spółdzielczy własnościowy 
lokal mieszkalny w terminie do 9 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia. 
        Podstawą takiego rozstrzygnięcia było uznanie przez Sąd I instancji, 
że należy rozliczyć nakład z majątku odrębnego wnioskodawcy na majątek wspólny 
w postaci uiszczenia pełnych kwot wkładów budowlanych na rzecz Spółdzielni 
Mieszkaniowej. Zdaniem Sądu rozliczenie nakładów w nominalnej wysokości 
byłoby krzywdzące dla wnioskodawcy z uwagi na znaczny wzrost cen 
nieruchomości i inflację pieniądza. W okolicznościach sprawy Sąd uznał za 
nieprzydatną metodę porównania wartości nakładu wnioskodawcy z wysokością 
wkładu budowlanego wniesionego do Spółdzielni i przeniesienia tej relacji na 
aktualną wartość rynkową spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu 
mieszkalnego. Byłoby to zdaniem Sądu krzywdzące dla uczestniczki postępowania. 
Gwałtowny wzrost cen mieszkań w ostatnich latach wyższy od przeciętnej inflacji 
powinien w ocenie Sądu przynieść korzyść obojgu małżonkom, którym wspólnie 
przysługiwały prawa do lokalu mieszkalnego i garażu. Dlatego Sąd pierwszej 
instancji dokonał waloryzacji nakładu wnioskodawcy przy pomocy porównania 
przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z drugiego kwartału 1999 r., które 
wynosiło 1559,48 zł, z przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniem z drugiego 
kwartału 2007 r. wynoszącym 2644,34 zł. Dzieląc wynagrodzenie z 1999 r. przez 
wynagrodzenie z drugiego kwartału 2007 r. Sąd Rejonowy ustalił współczynnik 
0,6275. Następnie kwotę nominalnego nakładu wnioskodawcy w kwocie 
184 434,54 zł na wkłady budowlane podzielił przez ten współczynnik i otrzymaną 
kwotę 293 891,95 zł uznał za zwaloryzowany nakład wnioskodawcy na majątek 

 
 
5 
wspólny. Po odjęciu od rynkowej wartości spółdzielczego własnościowego prawa 
do lokalu i garażu (420 000 zł) zwaloryzowanego nakładu wnioskodawcy 
(293 891,95 zł) Sąd wskazał, że do podziału między strony pozostaje kwota 
126 108 zł i dlatego połowę tej kwoty zasądził od wnioskodawcy na rzecz 
uczestniczki postępowania tytułem spłaty. 
        Zdaniem 
Sądu, 
przedstawiającego 
zagadnienie 
prawne, 
zasadnicze 
znaczenie 
ma 
prawidłowe 
ustalenie 
wartości 
zwaloryzowanego 
nakładu 
dokonanego z majątku odrębnego wnioskodawcy na pokrycie wkładu budowlanego 
w związku z nabyciem spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu 
mieszkalnego nr 6 w budynku przy ul. O. [...] we W. 
        Sąd II instancji zwrócił uwagę na stanowisko Sądu Najwyższego, że wartość 
nakładu z majątku odrębnego jednego z małżonków na ich majątek wspólny, 
polegającego na wpłacie dokonanej przez tego małżonka na wkład mieszkaniowy 
związany ze spółdzielczym lokatorskim prawem do lokalu odpowiada w chwili 
podziału tego majątku takiej części wartości spółdzielczego prawa do lokalu, jaką 
część stanowiła ta wpłata, w stosunku do całego wkładu mieszkaniowego (uchwała 
SN z dnia 5 października 1990 r., III CZP 55/90, OSNC 1997, z. 4, poz. 48). 
        Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w zakresie rozliczenia nakładów 
poczynionych z majątku odrębnego jednego z małżonków na ich majątek wspólny, 
w związku z budową domu lub nabyciem lokalu, gdy między chwilą dokonywania 
nakładów i chwilą orzekania o zwrocie nakładów zmieniła się wartość domu lub 
lokalu oraz przy podziale majątku, w skład którego wchodzi spółdzielcze 
własnościowe prawo do lokalu powstałe z przekształcenia spółdzielczego 
lokatorskiego prawa do lokalu należącego do majątku odrębnego jednego 
z małżonków (uchwała SN z dnia 16 grudnia 1980 r., III CZP 46/80, OSNCP 1981, 
z. 11, poz. 206 oraz postanowienie SN z dnia 26 stycznia 1988 r., III CRN 475/87, 
OSNCP 1990 , z. 4-5, poz. 64) 
       
 Taki sam sposób waloryzacji nakładu na nabycie spółdzielczego 
własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego w przypadku pokrycia z majątku 
odrębnego pełnej kwoty wymaganego wkładu budowlanego prowadziłby do 
wniosku, że zwaloryzowana wartość nakładu odpowiada rynkowej wartości 

 
 
6 
spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w chwili dokonania podziału 
majątku wspólnego. Konsekwencją zastosowania tej metody przeliczenia nakładu 
byłaby konieczność uznania, że uczestniczka postępowania w niniejszej sprawie 
powinna zwrócić wnioskodawcy połowę wartości zwaloryzowanego nakładu z jego 
majątku odrębnego, czyli sumę 200 000 zł w odniesieniu do spółdzielczego 
własnościowego prawa do lokalu. 
        W tej sytuacji „zniesienie wspólności" spółdzielczego własnościowego prawa 
do lokalu przez przyznanie tego prawa wyłącznie wnioskodawcy nie daje 
uczestniczce postępowania faktycznie prawa do spłaty, ponieważ wysokość spłaty 
pokrywałaby się z sumą połowy nakładu, jaki uczestniczka postępowania winna 
zwrócić wnioskodawcy. Rozwiązanie to w ocenie Sądu Okręgowego mogłoby 
naruszać nie tylko zasadę słuszności obowiązującą w małżeńskich stosunkach 
majątkowych, ale również treść art. 46 k.r.o. w zw. z art. 1035 k.c. i art. 212 § 2 k.c.  
       
 Zawarte w art. 46 k.r.o. odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów 
o dziale spadku, które z kolei nakazują stosowanie odpowiednio przepisów 
o współwłasności w częściach ułamkowych, powoduje, że zgodnie z art. 212 § 2 
k.c. strona, która nie otrzymała w naturze części nieruchomości lub lokalu, ma 
prawo domagać się od tego, komu to prawo przypadło w całości, spłaty 
odpowiadającej jej udziałowi we współwłasności lub „wspólności" innego prawa.  
        Sąd Okręgowy zwrócił także uwagę na to, że waloryzacja nakładu z majątku 
odrębnego wnioskodawcy na majątek wspólny wiąże się w rozpoznawanej sprawie 
z bardzo istotną zmianą wartości należącego do stron wspólnie do chwili podziału 
majątku prawa majątkowego w postaci spółdzielczego własnościowego prawa do 
lokalu. Znaczące zwiększenie się wartości tego prawa powinno w pierwszej 
kolejności przypadać obojgu małżonkom jako wspólnikom tego prawa. Żadne z nich 
nie miało bowiem wpływu na wzrost wartości tego prawa związany z czynnikami 
obiektywnymi a zwłaszcza sytuacją na rynku nieruchomości. 
  
Podzielenie między strony w częściach równych, zgodnych z ich udziałami 
we współwłasności, różnicy między pierwotną a obecną wartością prawa do lokalu 
umożliwiałoby oddzielne rozliczenie nakładu wnioskodawcy na majątek wspólny 
w kwocie nominalnej albo zwaloryzowanej na podstawie innego kryterium niż 

 
 
7 
porównanie wartości spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu z chwili jego 
nabycia z aktualną wartością rynkową.  
        Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
        Sąd Okręgowy, przedstawiając Sądowi Najwyższemu zgadniecie prawne 
sformułowane w swoim postanowieniu, oczekuje wskazania według jakich kryteriów 
należy waloryzować wkład na majątek wspólny, dokonany z majątku własnego 
(dawnej odrębnego) wnioskodawcy na majątek wspólny w szczególnej sytuacji 
z jaką mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Z jednej strony, według 
ustaleń Sądu, wspólny majątek w postaci należącego do wspólnego majątku 
spółdzielczego prawa do lokalu oraz prawa do garażu, powstał tylko wskutek 100% 
nakładu jaki wyłożył na jego powstanie wnioskodawca, z drugiej strony 
w zwiększonej wartości wspólnego prawa, która miała miejsce w czasie trwania 
wspólności 
ustawowej, 
zdaniem 
Sądu, 
powinni 
korzystać 
wnioskodawca 
i uczestniczka postępowania, bowiem żadnej z nich nie miało większego wpływu na 
zwiększenie się tej wartości. Sąd Okręgowy zwrócił także uwagę, że skoro znosi 
wspólność 
majątku 
poprzez 
przyznanie 
prawa 
do 
rzeczy 
jednemu 
ze współwłaścicieli to drugi powinien otrzymać spłaty, gdyż wynika to z art. 212 § 2 
k.c. w związku z art. 43 k.r.o. 
        Na tak sformułowane zagadnienie prawne Sąd Najwyższy nie jest jednak 
władny odpowiedzieć. Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne 
musi mieć charakter abstrakcyjny i dotyczyć wykładni przepisów prawa. Stanowisko 
Sądu Najwyższego dotyczące rozumienia tych przepisów powinno mieć zaś 
znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, którą rozpoznaje sąd przedstawiający 
zagadnienie prawne. Takie rozumienie zakresu stosowania art. 390 k.p.c. można 
uznać za ugruntowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego, które aprobuje 
doktryna (zob. orzeczenia z dnia 17 grudnia 1991 r., III CZP 129/91, niepubl.; 
z  dnia 11 lutego 1999 r., III ZP 39/98, OSNAP 2000 r., nr 7, poz. 284 oraz z dnia 
15 października 2002 r., III CZP 66/02, niepubl.).  
       
 Wątpliwości Sądu Okręgowego nie dotyczą wykładni przepisów prawa lecz 
ich zastosowania w konkretnym stanie faktycznym. Problemu waloryzacji nie 
można bowiem rozstrzygać abstrakcyjnie, zważywszy, że zgodnie z art. 3581 § 3 

 
 
8 
k.c. decyduje o niej sąd po rozważeniu interesów uczestników postępowanie 
zgodnie z zasadami współżycia społecznego. Nie można wobec tego ustalić 
w sposób abstrakcyjny jak ma wyglądać waloryzacja. To sąd meriti musi po 
rozważeniu interesów uczestników postępowania, rozpoznając konkretny stan 
faktyczny, ustalić wartość nakładu na majątek wspólny, jeżeli uważa że niezgodne, 
co najmniej z zasadami współżycia społecznego, byłoby określenie wysokości 
nakładów według ich wartości nominalnej. Takie rozstrzygnięcie podlega rzecz 
jasna kontroli instancyjnej oraz może być, w zakresie dopuszczonym przez prawo, 
poddane kontroli Sądu Najwyższego w drodze skargi kasacyjnej ewentualnie skargi 
o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.  
        Na marginesie przedstawionego przez Sąd Okręgowy „zagadnienia 
prawnego” warto zwrócić uwagę, że w rozpoznawanej sprawie rozstrzygniecie 
powinno uwzględniać, że podział majątku wspólnego następuje gdy wnioskodawca 
i uczestniczka pozostają w związku małżeńskim. Orzekanie o prawie pobytu 
w mieszkaniu, niezależnie od tego komu przyznane zostanie ostatecznie 
spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu powinno uwzględniać przepisy k.r.o. 
regulujące obowiązki małżonków. Ustalając zaś wartość nakładu należy mieć na 
uwadze, że podobnie jak niezależnie od zachowania wnioskodawcy i uczestniczki 
postępowania wzrosła wartość lokalu, tak samo wzrosła, w sposób niezależny od 
nich wartość nakładu poniesionego tylko przez wnioskodawcę.  
        Mając na uwadze powyższe względy Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 
k.p.c. i art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 
ze zm.), orzekł jak w sentencji.