III CZP 119/07

Sygn. akt III CZP 119/07 
 
 
 
UCHWAŁA 
 
Dnia 4 stycznia 2008 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) 
SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) 
SSA Michał Kłos 
 
Protokolant Bożena Kowalska 
 
w sprawie z wniosku J. K. i M. K. 
przy uczestnictwie A. G., Z. G., E. S., S. S. i E. M. 
o ustalenie sposobu korzystania, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym  
w dniu 4 stycznia 2008 r., 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w S. 
postanowieniem z dnia 3 lipca 2007 r.,  
 
1. "Czy dopuszczalny jest zgłoszony przez radcę prawnego lub 
adwokata wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia należnej 
opłaty od apelacji, w sytuacji gdy apelacja została uprzednio 
odrzucona, a wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu nie została 
ponownie złożona, 
 
   2. czy przysługuje zażalenie na postanowienie o odrzuceniu 
wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia opłaty od apelacji?" 
 
podjął uchwałę: 
 
1) Na postanowienie o odrzuceniu wniosku o przywrócenie 
terminu do wniesienia opłaty od apelacji zażalenie nie 
przysługuje, 
2) odmawia podjęcia uchwały w pozostałym zakresie. 
 
 
Uzasadnienie 
 

 
2 
 
Postanowieniem z dnia 26 lutego 2007 r. Sąd Rejonowy w S. odrzucił na 
podstawie art. 1302 § 3 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. apelację 
wnioskodawców – J. i M. K. - od postanowienia wydanego w   sprawie o 
uregulowane sposobu korzystania z nieruchomości. Apelacja wniesiona przez 
radcę prawnego nie została należycie opłacona (należna opłata wynosiła 100 zł, 
tymczasem na piśmie umieszczono znaki opłaty sądowej o wartości 40 zł).  
W dniu 16 marca 2007 r. pełnomocnik wnioskodawców złożył wniosek 
o  przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego apelacji przez wniesienie 
brakującej opłaty w kwocie 60 zł.  
Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2007 r. Sąd Rejonowy w S. odrzucił ten 
wniosek, jako spóźniony, na podstawie art. 171 k.p.c. 
Przy 
rozpoznawaniu 
zażalenia 
wnioskodawców 
na 
postanowienie 
o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu Sąd Okręgowy powziął i przedstawił 
w formie zagadnienia prawnego następujące wątpliwości: czy dopuszczalne jest 
złożenie przez radcę prawnego lub adwokata wniosku o przywrócenie terminu do 
wniesienia należnej opłaty od apelacji w sytuacji, gdy apelacja została uprzednio 
odrzucona i nie została ponownie złożona wraz z wnioskiem o przywrócenie 
terminu, a nadto czy na postanowienie odrzucające wniosek o przywrócenie 
terminu na podstawie art. 171 k.p.c. przysługuje zażalenie. 
Uzasadniając swoje pytania Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że pod rządami 
dawnego Kodeksu postępowania cywilnego zaskarżalność postanowienia sądu 
pierwszej instancji oddalającego lub odrzucającego wniosek o przywrócenie 
terminu do wniesienia rewizji nie budziła wątpliwości, gdyż art. 391 § 1 pkt 10 d. 
k.p.c., przewidywał zażalenie do sądu rewizyjnego na postanowienie sądu, którego 
przedmiotem 
jest 
odmowa 
przywrócenia 
terminu 
do 
wniesienia 
środka 
odwoławczego. 
Na gruncie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego w doktrynie, 
a  następnie w orzecznictwie (poczynając od postanowienia Sądu Najwyższego 
z  dnia 11 sierpnia 1999 r., I CKN 367/99 - OSNC 2000/3/48) ukształtował się 
pogląd, że postanowienie w przedmiocie przywrócenia terminu dotyczy kwestii 

 
3 
ubocznej i nie rozstrzyga o zasadności roszczeń dochodzonych przez strony, ani 
też o dopuszczalności wyrokowania w sprawie, co przemawia przeciwko przyjęciu 
zaskarżalności na podstawie art. 394 § 1 k.p.c. postanowień oddalających lub 
odrzucających wniosek o przywrócenie terminu.  
W przypadku zgłoszenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia 
środka odwoławczego, zgodnie z treścią art. 169 § 3 k.p.c., strona dokonuje dwóch 
odrębnych czynności procesowych - wnosi środek odwoławczy oraz zgłasza 
wniosek o przywrócenie terminu. Każda z tych czynności wymaga odrębnego 
rozpoznania. Wniosek o przywrócenie terminu wszczyna wyłącznie postępowanie 
w 
przedmiocie 
przywrócenia 
terminu, 
nie 
dotyczy 
natomiast 
głównego 
postępowania zainicjowanego wniesieniem środka odwoławczego. Zaskarżenie 
orzeczenia w drodze wniesionego środka następuje bowiem dopiero wtedy, kiedy 
żądanie przywrócenia terminu okaże się uzasadnione. Jeśli natomiast nastąpi 
odmowa przywrócenia terminu, konieczne staje się wydanie postanowienia 
o odrzuceniu środka zaskarżenia, które kończy postępowanie w sprawie. 
Sąd Okręgowy zwrócił jednak uwagę, że w piśmiennictwie, poza powyższym 
poglądem prezentowane jest także stanowisko, że w pewnych sytuacjach zażalenie 
na postanowienie odrzucające wniosek o przywrócenie terminu przysługuje. Jest 
tak jeżeli postanowienie dotyczy odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do 
dokonania czynności zmierzającej do kontynuowania postępowania - np. wniosku 
o  przywrócenie terminu do wniesienia apelacji. Wtedy bowiem postanowienie 
odrzucające wniosek kończy postępowanie. Ponieważ jednak kwestia ta nie była 
przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego, Sąd Okręgowy uznał za celowe jej 
przedstawienie 
w 
formie 
zagadnienia 
prawnego, 
zwracając 
uwagę, 
że 
w  rozpatrywanym wypadku wniosek dotyczył przywrócenie terminu do uiszczenia 
należnej opłaty od apelacji (wcześniej odrzuconej) i wraz z tym wnioskiem nie 
została ponownie wniesiona apelacja. Taki układ czynności powoduje, zdaniem 
Sądu Okręgowego, że w wypadku odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do 
uiszczenia opłaty od środka odwoławczego, nie ma możliwości wydania 
postanowienia o odrzuceniu apelacji, co mogłoby przemawiać za uznaniem 
postanowienie o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu za orzeczenie 
kończące postępowanie w sprawie, na które przysługuje zażalenie. Jednakże 

 
4 
w  postanowieniu z dnia 7 czerwca 2002 r. (IV CZ 92/02, LEX nr 74475) Sąd 
Najwyższy stwierdził, iż sam wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty 
sądowej, bez wniesienia środka odwoławczego byłby przedwczesny, gdyż w chwili 
jego zgłoszenia strona nie ma obowiązku uiszczenia takiej opłaty. Oddalenie zaś 
takiego wniosku nie stanowi przeszkody do nadania prawidłowego biegu dalszemu 
postępowaniu w sprawie, gdyż nie wyklucza złożenia wniosku o przywrócenie 
terminu do wniesienia apelacji. 
W ten sposób Sąd Okręgowy nawiązał do drugiego z przedstawionych 
problemów i wskazał, że według art. 168 § 1 k.p.c. wniosek o przywrócenie terminu 
może dotyczyć czynności procesowej, przy czym równocześnie z jego wniesieniem 
strona powinna dokonać tej czynności. Czynnością procesową jest wniesienie 
środka odwoławczego, który powinien spełniać wymagania co do formy i treści (art. 
368 § 1 i 2 k.p.c.), a jeżeli został wniesiony przez radcę prawnego lub adwokata, 
powinien także być należycie opłacony. Środek odwoławczy lub środek zaskarżenia 
złożony przez fachowych pełnomocników, który nie został należycie opłacony, 
a  podlega opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej, obliczonej od wskazanej 
przez stronę wartości przedmiotu sporu, sąd odrzuca bez wezwania o uiszczenie 
opłaty (art. 1302 § 3 k.p.c.). Sąd Okręgowy z powołaniem się na cytowane już 
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2002 r. stwierdził, że opłacenie 
środka odwoławczego nie jest odrębną czynnością procesową, w rozumieniu 
art. 169 § 3 k.p.c., lecz stanowi element czynności złożenia tego środka, co 
wyklucza skuteczne wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu do uiszczenia 
opłaty od środka odwoławczego. Wniosek taki (gdyby przyjąć jego dopuszczalność) 
mógłby być skutecznie zgłoszony tylko wtedy, gdy środek odwoławczy nie został 
w terminie opłacony, lecz sąd jeszcze go nie odrzucił.  
Wcześniej (np. w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 2 września 
1981 r., II CZ 107/81, LEX 8351) w orzecznictwie przyjmowano dopuszczalność 
wniosku o przywrócenie terminu do opłacenia środka odwoławczego. 
Przedstawione rozważania skłoniły Sąd Okręgowy do zastanowienia, czy 
w  wypadku wniosku o przywrócenie terminu do uiszczania opłaty od środka 
odwoławczego zachodzi niedopuszczalność przywrócenia terminu, uzasadniająca 
oddalenie wniosku, czy niedopuszczalność wniosku przewidziana w art. 171 k.p.c., 

 
5 
bowiem w orzecznictwie występują obydwa poglądy. Przy tym Sąd przedstawiający 
zagadnienie skłania się do stanowiska, że wnioski o przywrócenie terminu do 
uiszczenia opłat sądowych od takich pism jak apelacja należy uznać za 
niedopuszczalne i odrzucać na podstawie art. 171 k.p.c., co stanowi konsekwencję 
koncepcji, że uiszczenie opłaty od apelacji nie jest odrębną czynnością procesową 
w rozumieniu art. 167 k.p.c., lecz elementem apelacji, niezbędnym do jej 
skutecznego wniesienia.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W pierwszej kolejności rozważenia wymaga kwestia, czy na postanowienie 
o  odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty od apelacji 
przysługuje zażalenie. Gdyby bowiem zażalenie nie przysługiwało, rozstrzyganie 
problemu, czy sam wniosek był dopuszczalny w rozumieniu art. 171 k.p.c., czy też 
nie, byłoby zbędne. Zgodnie bowiem z utrwalonym już poglądem Sąd Najwyższy 
odmawia odpowiedzi, jeśli rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia nie ma 
wpływu na wynik sprawy (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 
14 listopada 2006 r., III CZP 84/06, LEX nr 232135 czy z dnia 19 stycznia 2007 r., 
III CZP144/06, LEX nr 260985). Niewątpliwie zaś w sytuacji, kiedy postanowienie 
o   odrzuceniu 
wniosku 
byłoby 
niezaskarżalne, 
wyjaśnianie 
problemów 
proceduralnych związanych z wniesieniem tego wniosku nie miałoby żadnego 
wpływu na wynik sprawy. 
Możliwość 
zaskarżenia 
postanowienia 
odrzucającego 
wniosek 
o przywrócenie terminu rozpatrywać należy w kontekście przewidzianego w art. 384 
§ 1 k.p.c. uregulowania ogólnego, przewidującego zaskarżalność postanowień 
sądu pierwszej instancji kończących postępowanie w sprawie. Nie budzi bowiem 
wątpliwości, że postanowienia o takim przedmiocie nie zostały wymienione jako 
zaskarżalne w katalogu zawartym w tym przepisie. Odpowiedź na pytanie czy 
zażalenie na postanowienie o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do 
uiszczenia opłaty od apelacji jest dopuszczalne zależy zatem od oceny, czy 
postanowienie tej treści może zostać uznane za kończące postępowanie.  
Instytucja przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej ma 
charakter szczególny. Pozwala na usunięcie niekorzystnych dla strony skutków 

 
6 
procesowych uchybienia terminom ustawowym lub sądowym w wypadkach, kiedy 
nastąpiło to bez winy strony. Nadzwyczajność przywrócenia terminu tkwi w tym, że 
jego skutkiem jest zaburzenie porządku czynności procesowych i podważenie ich 
nieodwracalności. 
Przywrócenie 
terminu 
może 
prowadzić 
do 
uchylenia 
prawomocności orzeczeń, a w konsekwencji – narusza stabilność obrotu prawnego. 
W piśmiennictwie zwraca się uwagę, że instytucja wprowadzająca swoistą 
niepewność do postępowania cywilnego powinna być obwarowana poważnymi 
ograniczeniami formalnymi i merytorycznymi.  
Za dominujący można przy tym uznać pogląd, że w wypadku prawidłowo 
złożonego wniosku o przywrócenie terminu strona dokonuje jednocześnie dwóch 
odrębnych czynności procesowych: składa wniosek i dokonuje spóźnionej 
czynności.  
Postępowanie dotyczące przywrócenia terminu do realizacji określonej 
czynności skupia się jedynie na incydentalnym zagadnieniu, czy strona uchybiła 
terminowi bez swojej winy, czy uchybienie to pociąga za sobą ujemne skutki 
procesowe dla strony, a w wypadku, kiedy od uchybionego terminu upłynął rok – 
czy zachodzi przypadek, który uznać można za wyjątkowy. Taki zakres badania 
przez sąd okoliczności sprawy wynika wprost z unormowania zawartego w art. 168 
k.p.c. i art. 169 § 4 k.p.c. Nie są to zatem elementy, które można uznać za 
związane z rozstrzyganiem istoty sprawy. Przeciwnie – jest to postępowanie 
poświęcone kwestii ubocznej, aczkolwiek nie można zaprzeczyć, że wynik tego 
postępowania ma bardzo poważne znaczenie dla strony. Jest to jednak wpływ 
pośredni, związany ze skutecznością bądź bezskutecznością dokonania konkretnej 
czynności procesowej, której dotyczy wniosek o przywrócenie terminu i która musi 
być podjęta wraz ze złożeniem wniosku. Uwzględnienie wniosku oznacza, że 
spóźnioną czynność procesową traktuje się jakby była dokonana we właściwym 
terminie. Natomiast negatywne załatwienie wniosku (czy to poprzez odrzucenie, 
czy przez oddalenie) pociąga za sobą konieczność wydania odrębnego orzeczenia 
o czynności będącej przedmiotem wniosku, która – jako spóźniona – będzie 
bezskuteczna (art. 167 k.p.c.). Sam wniosek o przywrócenie terminu nie pełni więc 
samodzielnej funkcji. Jest on wnoszony w tym celu, aby doprowadzić do 
skuteczności równocześnie podejmowaną z opóźnieniem inną, zasadniczą 

 
7 
czynność. Złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia środka 
zaskarżenia nie można z powyższych względów traktować jako czynności 
inicjującej kolejny etap postępowania głównego w sprawie. Wynika z tego, że nawet 
jeśli uchybienie dotyczy środka odwoławczego, negatywne dla strony zakończenie 
postępowania o przywrócenie terminu nie kończy jednocześnie postępowania 
głównego. Postępowanie główne kończy się dopiero w wyniku odrzucenia środka 
odwoławczego, które stanowi następstwo nieuwzględnienia przez sąd wniosku 
o przywrócenie terminu. Podzielić bowiem należy przytoczony przez Sąd Okręgowy 
pogląd Sądu Najwyższego, wyrażony w uchwale siedmiu sędziów z dnia 31 maja 
2000 r. (III ZP 1/00, OSNP 2000/24/887) i dominujący w doktrynie, że 
postanowieniami kończącymi postępowanie w sprawie są te postanowienia, których 
uprawomocnienie się trwale zamyka drogę do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty 
przez sąd danej instancji.  
Postanowienie wydane w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do 
wniesienia środka zaskarżenia nie odpowiada tej definicji. Tym bardziej nie 
odpowiada jej postanowienie o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do 
uiszczenia opłaty od środka zaskarżenia i to niezależnie od tego, czy wniosek taki 
złożony został – jak w rozpatrywanej sprawie – po odrzuceniu apelacji z powodu jej 
nieopłacenia, czy też przed jej odrzuceniem. W obydwu bowiem wypadkach, i to 
niezależnie od potraktowania opłaty od apelacji jako elementu tej czynności 
procesowej, czy też jako odrębnej czynności sprzężonej z wniesieniem apelacji, 
odrzucenie wniosku nie zamyka drogi do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty przez 
sąd w odpowiedniej instancji.  
W sytuacji, kiedy wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty od 
apelacji złożony został po odrzuceniu apelacji – postępowanie zakończone zostało 
postanowieniem o odrzuceniu apelacji. Odrzucenie środka zaskarżenia anuluje 
skutki procesowe wynikające z jego wniesienia, zapobiega także ich późniejszemu 
powstaniu. Wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty jest zatem 
bezprzedmiotowy, ponieważ w chwili jego zgłoszenia strona nie ma obowiązku 
uiszczenia żadnej opłaty. Nie ulega wątpliwości, że postanowienie o odrzuceniu 
takiego wniosku nie kończy postępowania, ponieważ w jego treści sąd nie 
stwierdza wystąpienia okoliczności, w świetle której niedopuszczalne jest 

 
8 
kontynuowanie postępowania zmierzającego do rozstrzygnięcia sprawy co do 
istoty. Okoliczności takiej nie stanowi bowiem stwierdzenie, że strona nie ma 
obowiązku uiszczenia opłaty sądowej. W takim wypadku strona powinna 
ewentualnie wystąpić o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji i jednocześnie 
dokonać tej czynności uiszczając należną od niej opłatę. W razie uwzględnienia 
wniosku dalsze postępowanie wywołane jest nie wnioskiem o przywrócenie 
terminu, lecz wniesieniem środka zaskarżenia.  
Jeśli natomiast apelacja nie została jeszcze odrzucona, odmowa 
przywrócenia terminu do uiszczenia opłaty spowoduje konieczność jej następczego 
odrzucenia – i to postanowienie, nie zaś orzeczenie o odrzuceniu, czy oddaleniu 
wniosku 
o 
przywrócenie 
terminu, 
będzie 
miało 
charakter 
kończącego 
postępowanie. 
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w punkcie 
1. uchwały. 
Wobec 
stwierdzenia, 
że 
postanowienie 
o 
odrzuceniu 
wniosku 
o przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty od apelacji nie jest zaskarżalne, nie 
zachodzi potrzeba udzielenia odpowiedzi na pytanie dotyczące dopuszczalności 
złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty od apelacji, 
jakkolwiek nie budzi wątpliwości, że wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia 
opłaty złożony w okolicznościach sprecyzowanych przez Sąd Okręgowy jest 
niedopuszczalny, nie można bowiem domagać się przywrócenia terminu do 
dokonania czynności, która nie ma samodzielnego bytu lecz stanowi konsekwencję 
złożenia środka odwoławczego i tylko w powiązaniu z tym środkiem ma prawne 
uzasadnienie. Taki wniosek jest bezprzedmiotowy w rozumieniu art. 171 k.p.c., 
skoro bowiem po odrzuceniu apelacji nie została ona ponownie wniesiona – 
uiszczenie opłaty nie ma żadnej podstawy procesowej.