III CZP 119/03

Uchwała z dnia 24 lutego 2004 r., III CZP 119/03 
 
Sędzia SN Tadeusz Żyznowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian 
Sędzia SN Mirosława Wysocka (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi Mieczysławy K. na czynności komornika 
rewiru II przy Sądzie Rejonowym w Zgorzelcu w sprawie egzekucyjnej II Kmp (...) 
co do ukarania grzywną, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu 
jawnym w dniu 24 lutego 2004 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej 
Jana Szewczyka, zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w 
Jeleniej Górze postanowieniem z dnia 20 listopada 2003 r.: 
"Czy komornik sądowy występujący do organu, o jakim mowa w art. 44g ustawy 
z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (jedn. tekst: 
Dz.U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 i Nr 110, poz. 1189) o informacje adresowe 
niezbędne do prowadzonej egzekucji, jest obowiązany uiszczać opłatę 
przewidzianą w art. 44 h ust. 8-10 tej ustawy oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów 
z dnia 30 kwietnia 2002 r. w sprawie wysokości opłat za udostępnienie danych ze 
zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i utraconych 
dowodów osobistych oraz warunków i sposobu ich wnoszenia (Dz.U. Nr 62 poz. 
564) ?" 
podjął uchwałę: 
 
Komornik sądowy występujący o udzielenie informacji, o których mowa w 
art. 44h ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach 
osobistych (jedn. tekst: Dz.U. 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), jest zobowiązany 
do uiszczenia opłaty za udostępnienie tych danych. 
 
Uzasadnienie 
 
Przedstawione przez Sąd Okręgowy zagadnienie prawne wyłoniło się przy 
rozpoznawaniu przez ten Sąd zażaleń Prokuratora Rejonowego w Zgorzelcu oraz 

Mieczysławy K. na postanowienie Sądu Rejonowego w Zgorzelcu, oddalające 
skargę Mieczysławy K. na czynność komornika – postanowienie z dnia 18 kwietnia 
2003 r. o ukaraniu jej grzywną na podstawie art. 762 § 1 k.p.c. 
Ukarana jest pracownikiem Centralnego Biura Adresowego, do którego komornik 
zwrócił się na podstawie art. 761 § 1 k.p.c. o udzielenie informacji o miejscu 
zamieszkania dłużnika. Mieczysława K. wezwała komornika do uiszczenia opłaty za 
udzielenie informacji pod rygorem zaniechania czynności związanych ze 
wskazaniem adresu, powołując jako podstawę wezwania art. 261 § 1 k.p.a. w 
związku z art. 44h ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i 
dowodach osobistych (jedn. tekst: Dz.U. 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm. – dalej: 
"u.e.l.d.o.") oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2002 r. w 
sprawie wysokości opłat za udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych, 
zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i utraconych dowodów osobistych oraz 
warunków i sposobu ich wnoszenia (Dz.U. Nr 62, poz. 564). Wezwanie to komornik 
potraktował jako odmowę udzielenia informacji, uzasadniającą wymierzenie 
grzywny na podstawie art. 762 § 1 k.p.c. 
W ocenie Sądu Okręgowego, istnieje poważna wątpliwość co do tego, czy 
komornik obowiązany jest do uiszczania opłaty za udzielenie wymienionej 
informacji. 
Artykuł 44h u.e.l.d.o. wymienia w ustępie pierwszym następujące jednostki 
uprawnione do nieodpłatnego uzyskania danych: organy administracji publicznej, 
sądy, prokuraturę, organy Policji, Straż Graniczną, Służbę Więzienną, Wojskowe 
Służby Informacyjne, Żandarmerię Wojskową, Agencję Bezpieczeństwa 
Wewnętrznego, Agencję Wywiadu, organy kontroli skarbowej i wywiadu 
skarbowego. Innym podmiotom i jednostkom organizacyjnym, wymienionym w 
ustępie drugim, dane mogą być udostępnione odpłatnie. Opłaty pobrane z tego 
tytułu stanowią dochód budżetu państwa. Według Sądu Okręgowego, fakt że 
komornik nie został wprost wymieniony wśród podmiotów określonych w art. 44h 
ust. 1 ustawy, mógłby przemawiać za tym, że komornik ma obowiązek uiszczania 
opłaty. 
Nie wyklucza to jednak, w ocenie Sądu, wykładni opartej na funkcji sprawowanej 
przez komornika, który działa w celu realizacji tytułów wykonawczych wydawanych 
przez sądy, a więc „jako organ sądowy uprawniony do bezpłatnego uzyskania 
informacji meldunkowych”. Słabość takiego rozumowania Sąd dostrzegł w tym, że 

komornik jest funkcjonariuszem publicznym, wykonującym czynności egzekucyjne 
na własny rachunek, nie można go zatem utożsamiać z organem wymiaru 
sprawiedliwości, jakim jest sąd. 
Sąd zauważył, że istnieją przepisy szczególne, które wprost przewidują 
udzielanie komornikowi informacji nieodpłatnie (art. 80c ust. 1 pkt 12 ustawy z dnia 
20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. Nr 98, poz. 62 ze zm.) bądź 
wyraźnie wprowadzają odpłatność za udostępnienie danych (art. 50 ust. 10 ustawy 
z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz.U. Nr 137, 
poz. 887). 
Jako zasadnicze źródło swoich wątpliwości Sąd Okręgowy wskazał art. 2 ust. 5 
ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 
133, poz. 882 ze zm. – dalej: "u.k.s.e."), w brzmieniu wprowadzonym przez ustawę 
ją nowelizującą z dnia 18 września 2001 r. (Dz.U. Nr 130, poz. 1452). Stosownie do 
tego przepisu, organy administracji publicznej, urzędy skarbowe, organy rentowe, 
banki, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe i spółki maklerskie 
zobowiązane są na pisemne żądanie komornika udzielić mu informacji niezbędnych 
dla prawidłowego postępowania egzekucyjnego; przepis ten przewiduje 
odpowiednie stosowanie art. 762 k.p.c. 
Według Sądu, powołany przepis poszerzył w stosunku do art. 761 k.p.c. krąg 
podmiotów zobowiązanych do udzielania komornikowi informacji, jednak nie określił 
wyraźnie, czy ma to być czynione odpłatnie bądź nieodpłatnie. Skoro art. 2 ust. 5 
u.k.s.e. stanowi rozwinięcie przepisu art. 44h ust. 1 u.e.l.d.o., to prowadzić by to 
mogło do wniosku, że komornik mieści się w kręgu podmiotów wskazanych w tym 
przepisie. Jeśli komornik nie należy do podmiotów wymienionych w art. 44h ust. 2 
ustawy, to nie ma obowiązku ponoszenia opłat, przewidzianych w ustępie 8 pkt 2 
tego przepisu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Status komornika sądowego, będącego funkcjonariuszem publicznym (art. 1 
u.k.s.e.), oraz jego funkcja polegająca na realizacji zadań państwa w zakresie 
wykonywania orzeczeń sądowych (art. 758 k.p.c. i art. 2 wymienionej ustawy ) nie 
zawierają w sobie, dostrzeganych przez Sąd, przesłanek istotnych dla 
rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia. 
Komornik nie jest organem administracji publicznej, o którym mowa w art. 44h 
ust. 1 pkt 1 u.e.l.d.o. Nie jest także „instytucją państwową” (por. uzasadnienie 

uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2001 r., III CZP 49/01, OSNC 
2002, nr 7-8, poz. 86) ani jednostką budżetową Skarbu Państwa, temu bowiem 
sprzeciwia się m.in. przewidziana w ustawie o komornikach sądowych i egzekucji 
(art. 3a) samodzielność finansowa. 
Sam rodzaj wykonywanych zadań, realizowanych w charakterze funkcjonariusza 
publicznego, nie stwarza podstaw do formułowania uogólnionej tezy o zwolnieniu 
komornika od ponoszenia opłat związanych w czynnościami podejmowanymi w 
ramach prowadzonej egzekucji. 
Nie ma przepisu, który regulowałby tę kwestię w sposób ogólny, kwestia 
odpłatności za informacje udzielane komornikom jest natomiast w pewnych 
sytuacjach wyraźne rozstrzygana w przepisach szczególnych. Rozstrzygnięcia te są 
jednak różne, dane bowiem z ewidencji pojazdów udostępniane są nieodpłatnie, a 
dane z kont ubezpieczonych (w ramach ubezpieczenia społecznego) – odpłatnie. 
Obowiązek udzielania komornikom tych informacji został do cytowanych wcześniej 
ustaw – Prawa o ruchu drogowym i ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – 
wprowadzony przez ustawę z dnia 18 września 2001 r. o zmianie ustawy o 
komornikach sądowych i egzekucji oraz o zmianie niektórych innych ustaw – Dz.U. 
Nr 130, poz. 1452, (odpowiednio – art. 2 i 5). Analogiczny obowiązek został przez tę 
samą ustawę (odpowiednio w art. 3 i 4 ) wprowadzony do ustawy z dnia 29 sierpnia 
1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) oraz do ustawy z 
dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz.U. Nr 140, poz. 939 ze zm.), w tych 
jednak aktach prawnych nie ma regulacji dotyczącej odpłatności (nieodpłatności) za 
udostępnienie danych. 
Przedstawione rozwiązania nie tworzą zatem żadnego spójnego systemu w 
zakresie dotyczącym ponoszenia przez komornika opłat w związku z ubieganiem 
się o udostępnienie określonych danych. Z takiego sposobu regulacji można mimo 
to wyprowadzić dwa wnioski: po pierwsze, że nie istnieje ogólne założenie, iż 
komornik nie ma obowiązku uiszczania opłat za informacje, o które występuje w 
związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, i po drugie, że kwestia ta 
musi być rozstrzygana kazuistycznie, tzn. w wypadku każdej informacji, na 
podstawie przepisów szczególnych normujących określoną materię. Nakazuje to 
powrócenie do przepisów regulujących udostępnianie danych, o które chodzi w 
sprawie (dane ze zbiorów meldunkowych), zawartych w ustawie o ewidencji 
ludności i dowodach osobistych. 

Przepis art. 44h tej ustawy wyróżnia dwie kategorie podmiotów; w ustępie 
pierwszym wymienia te, którym organy prowadzące zbiory meldunkowe mają 
obowiązek udzielania informacji, i dla nich informacje te są nieodpłatne (art. 44h 
ust. 8 pkt 1), a w ustępie drugim wymienia te podmioty, którym żądane informacje 
mogą być udostępnione, i dla nich są one odpłatne (art. 44h ust. 8 pkt 2). 
Komornik, nie wymieniony w art. 44h ust. 1, jest „innym podmiotem”, któremu 
dane są potrzebne dla realizowania zadań publicznych określonych w przepisach 
prawa (art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy). Takie usytuowanie komornika miało skutek 
dwojaki: udzielenie mu informacji nie było obligatoryjne, lecz fakultatywne, i za 
informację tę obowiązany był uiścić opłatę. W związku z wprowadzeniem do ustawy 
o komornikach sądowych i egzekucji (przez powołaną wyżej ustawę zmieniającą z 
dnia 18 września 2001 r.) w art. 2 nowego ustępu 5, Sąd powziął wątpliwość co do 
zakresu zmian spowodowanych przez ten przepis. 
Artykuł 2 ust. 5 u.k.s.e. stanowi, że organy administracji publicznej, urzędy 
skarbowe, organy rentowe, o których mowa w art. 476 § 4 k.p.c., banki, 
spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe i spółki prowadzące działalność 
maklerską zobowiązane są na pisemne żądanie komornika udzielić mu informacji 
niezbędnych do prawidłowego prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz że 
przepisy art. 762 k.p.c. stosuje się odpowiednio. Rozważenia zatem wymagało, jaki 
był cel tej regulacji oraz jakie z niej wynikają skutki. 
Można zakładać, że art. 762 k.p.c. stanowi swoiste uzupełnienie art. 761 k.p.c., 
który przewiduje jedynie, iż organ egzekucyjny może żądać wyjaśnień od 
uczestników postępowania oraz zasięgać od organów gminy, instytucji i osób nie 
uczestniczących w postępowaniu informacji niezbędnych do prowadzenia 
egzekucji. W art. 2 ust. 5 u.k.s.e. szerzej i jednocześnie bardziej precyzyjnie 
wymienia się podmioty, u których komornik może zasięgać informacji, i – co więcej 
– nakłada się na te podmioty obowiązek ich udzielenia. Przepis ten, odczytywany 
łącznie z art. 44h u.e.l.d.o., ma bez wątpienia to znaczenie, że organ prowadzący 
zbiory meldunkowe ma obowiązek, a nie tylko może, udostępnić komornikowi 
żądane dane; taki i tylko taki skutek wywołuje nowa regulacja w rozważanej kwestii. 
Wbrew temu, co przyjmuje Sąd Okręgowy, przepis ten nie stanowi „rozwinięcia 
przepisu art. 44h ust. 1”, co miałoby umiejscawiać komornika w kręgu 
wymienionych tam podmiotów, i eliminować go z kręgu podmiotów, o których mowa 
w art. 44h ust. 2 ustawy. 

Artykuł 44h ust. 1 u.e.l.d.o. zawiera zamknięty katalog podmiotów; są to 
wyłącznie jednostki budżetowe. Włączenie komornika do tego katalogu 
wymagałoby wyraźnego unormowanie w ustawie, czego w ramach dokonywanych 
zmian nie uczyniono. Należy przy tym zauważyć, że w ustawie z dnia 18 września 
2001 r. zmieniającej ustawę o komornikach i egzekucji, w art. 2-4 wyraźnie 
„wprowadzono” komornika do zawartych w poszczególnych ustawach przepisów 
regulujących kwestie udzielania informacji i udostępniania danych. Zabiegu takiego 
nie dokonano w odniesieniu do ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. 
W tym stanie rzeczy nie ma podstaw do uznania, by w wyniku omawianej zmiany 
komornik znalazł się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 44h ust. 1 u.e.l.d.o. 
Pozostaje on nadal podmiotem, o którym mowa w ustępie 2 pkt 1 tego przepisu, z 
tą różnicą w stosunku do wszystkich innych podmiotów wymienionych w ustępie 
drugim, że na podstawie przepisu szczególnego (art. 2 ust. 5 u.k.s.e.) udzielenie 
komornikowi informacji przez organy prowadzące zbiory i ewidencje, o których 
mowa w art. 44g u.e.l.d.o., nie ma charakteru fakultatywnego, lecz obligatoryjny. 
Ubocznie należy zauważyć, że wprowadzenie obowiązkowego charakteru 
informacji udzielanych komornikowi nie zostało powiązane z ich nieodpłatnością; 
wśród podmiotów, na które art. 2 ust. 5 u.k.s.e. nakłada obowiązek udzielenia 
informacji są organy rentowe wymienione w art. 476 § 4 k.p.c., udzielające danych z 
kont ubezpieczonych odpłatnie. Jest to przejaw omówionej wcześniej metody, która 
kwestię odpłatności lub nieodpłatności za udostępnianie danych pozostawia 
przepisom szczególnym. 
Z omówionych względów należało uznać, że komornik sądowy występujący o 
udzielenie informacji, o których mowa w art. 44h u.e.l.d.o. jest zobowiązany do 
uiszczenia opłaty, na podstawie art. 44h ust. 8 pkt 2 oraz cytowanego 
rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2002 r.  
Uzasadniało to rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego, jak w 
uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.).