III CZP 118/06

Uchwała z dnia 7 grudnia 2006 r., III CZP 118/06 
 
Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Mirosław Bączyk 
Sędzia SN Antoni Górski 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Krzysztofa K. przeciwko Tadeuszowi 
K. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 7 
grudnia 2006 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny we 
Wrocławiu postanowieniem z dnia 28 lipca 2006 r.: 
"Czy przewidziana w art. 299 k.s.h. odpowiedzialność członków zarządu spółki 
z o.o. obejmuje zasądzone w tytule wykonawczym wydanym przeciwko spółce z 
o.o. koszty procesu oraz koszty postępowania egzekucyjnego umorzonego z 
powodu bezskuteczności egzekucji, czy też ogranicza się tylko do roszczenia 
materialnoprawnego zasądzonego od spółki w tytule wykonawczym, którego 
egzekucja okazała się bezskuteczna, w tym drugim przypadku czy 
odpowiedzialność ta obejmuje tylko należność główną czy także odsetki ustawowe 
od należności głównej zasądzone w tytule wykonawczym?" 
podjął uchwałę: 
 
Odpowiedzialność członków zarządu spółki z ograniczoną 
odpowiedzialnością na podstawie art. 299 k.s.h. obejmuje zasądzone w tytule 
wykonawczym, wydanym przeciwko spółce, koszty procesu, koszty 
postępowania egzekucyjnego umorzonego z powodu bezskuteczności 
egzekucji i odsetki ustawowe od należności głównej. 
 
Uzasadnienie 
 
Powód Krzysztof K. domagał się, na podstawie art. 299 k.s.h., zasądzenia 
solidarnie od pozwanych Tadeusza K. i Magdaleny D., członków zarządu „A.”, 
spółki z o.o. w W. należności w kwocie 30 731,53 zł wynikającej z tytułu 
wykonawczego wystawionego przeciwko „A.” w postaci prawomocnego nakazu 

zapłaty Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 24 lutego 2004 r. wraz z odsetkami 
ustawowymi od kwot i dat wymagalności wskazanych w tym tytule wykonawczym, a 
także kosztów procesu poniesionych przez powoda w postępowaniu nakazowym w 
kwocie 562,80 zł oraz kosztów postępowania egzekucyjnego przeciwko spółce z 
ograniczoną odpowiedzialnością poniesionych przez powoda w wysokości 300 zł. 
W odpowiedzi na pozew Tadeusz K. wniósł o oddalenie powództwa, podważając 
zasadę swojej odpowiedzialności oraz wskazując, że przewidziana w art. 299 § 1 
k.s.h. odpowiedzialność członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością 
nie obejmuje zasądzonych w tytule wykonawczym kosztów postępowania 
rozpoznawczego, jak również poniesionych przez powoda kosztów postępowania 
egzekucyjnego, tak więc w tym zakresie powództwo powinno ulec oddaleniu.  
Sąd Okręgowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 28 grudnia 2005 r. uwzględnił 
powództwo wobec pozwanego Tadeusza K. w całości zgodnie z żądaniem pozwu, 
zaznaczając, że odpowiada on solidarnie z pozwaną Magdaleną D., co do której 
zapadł wyrok zaoczny częściowy dnia 21 marca 2005 r. 
Przy rozpoznaniu apelacji pozwanego nasunęła się Sądowi Apelacyjnemu we 
Wrocławiu wątpliwość dotycząca zakresu przedmiotowego odpowiedzialności 
członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, sprowadzająca się do 
tego, czy w wypadku spełnienia przesłanek odpowiedzialności członków zarządu 
spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, przewidzianych w art. 299 k.s.h., 
zasądzeniu na rzecz wierzyciela podlega tylko roszczenie materialnoprawne z tytułu 
wykonawczego wydanego przeciwko spółce, czy też zasądzeniu podlegają również 
ujęte w tytule wykonawczym przeciwko spółce koszty procesu i poniesione przez 
wierzyciela koszty postępowania egzekucyjnego, które okazało się bezskuteczne, a 
także odsetki ustawowe od należności głównej. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Sąd Najwyższy kilkakrotnie wypowiadał się w kwestii, czy odpowiedzialność 
przewidziana w art. 299 k.s.h. obejmuje odsetki ustawowe od należności głównej. 
W wyroku z dnia 21 lutego 2002 r., IV CKN 793/00 (OSNC 2003, nr 2, poz. 22) 
uznał, że odsetki za opóźnienie od odszkodowania dochodzonego na podstawie art. 
298 k.h. (obecnie art. 299 k.s.h.), określone w sposób odpowiadający art. 481 k.c., 
należą się od chwili wymagalności ustalonej zgodnie z art. 455 k.c. Sąd Najwyższy 
podzielił ten pogląd w wyrokach z dnia 21 maja 2004 r., III CK 55/03 (nie publ.) i z 
dnia 22 czerwca 2005 r., III CK 678/04 (nie publ.). W uzasadnieniu wyroku z dnia 16 

października 1998 r., III CKN 650/97 (OSNC 1999, nr 3, poz. 64) podkreślił, że 
wyjątek od nieodpowiedzialności członków zarządu w wypadkach zobowiązań 
powstałych po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości należy uczynić tylko co do 
tych spośród nich, które są ściśle związane z długiem istniejącym wcześniej, jak 
zobowiązania o zapłatę odsetek. Stwierdził też, że zgłoszenie wniosku o upadłość 
dokonane po wyzbyciu się majątku spółki nie zwalnia członków zarządu od 
odpowiedzialności przewidzianej w art. 298 § 1 k.h. także za odsetki należne od 
spółki. Przedstawione wypowiedzi Sądu Najwyższego znalazły akceptację w 
doktrynie. 
Analiza orzecznictwa Sądu Najwyższego nie prowadzi natomiast do 
jednoznacznego wniosku, czy art. 299 k.s.h. obejmuje roszczenia dotyczące 
kosztów procesu i postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wyroku z dnia 14 
lutego 2003 r., IV CKN 1779/00 (OSNC 2004, nr 5, poz. 76) Sąd Najwyższy 
wskazał, że w odniesieniu do wierzytelności, które powstały już po zgłoszeniu 
wniosku o ogłoszenie upadłości, odpowiedzialność członków zarządu jest w 
zasadzie wyłączona, a w uchwale z dnia 25 listopada 2003 r., III CZP 75/03 (OSNC 
2005, nr 1, poz. 3) stwierdził, iż odpowiedzialność członków zarządu spółki z 
ograniczoną odpowiedzialnością przewidziana w art. 299 § 1 k.s.h. obejmuje także 
jej zobowiązania powstałe dopiero po spełnieniu się przesłanek do zgłoszenia 
wniosku o ogłoszenie upadłości. 
Sąd Apelacyjny w Białymstoku w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 maja 2004 r., 
I ACa 85/04 (OSAB 2004, nr 3, poz. 16) podkreślił, że uregulowanie przewidziane w 
art. 299 § 1 k.s.h. ma charakter szczególny i samodzielnie oraz wyczerpująco 
reguluje odpowiedzialność pod względem podmiotowym i przedmiotowym. Zakres 
odpowiedzialności materialnoprawnej wynika z tytułu wykonawczego, który może 
zawierać również zobowiązanie spółki z tytułu zwrotu kosztów procesu 
wierzycielowi spółki. Jest to zobowiązanie powstałe w związku z dochodzeniem 
należności na drodze sądowej w celu uzyskania tytułu wykonawczego. 
Zobowiązanie z tytułu kosztów postępowania egzekucyjnego nie jest ujęte w tytule 
wykonawczym i powstaje również w związku z potrzebą wykazania przesłanki 
warunkującej odpowiedzialność członków zarządu. W konkluzji Sąd Apelacyjny 
stwierdził, że odpowiedzialność przewidziana w art. 299 § 1 k.s.h. nie odnosi się do 
zasądzonych w tytule wykonawczym kosztów procesu i kosztów postępowania 
egzekucyjnego, umorzonego z powodu jego bezskuteczności, a ogranicza się do 

roszczenia materialnoprawnego zasądzonego orzeczeniem sądowym, którego 
egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna. 
W piśmiennictwie zostały przedstawione dwa stanowiska w kwestii objęcia 
przez art. 299 k.s.h. kosztów procesu i postępowania egzekucyjnego prowadzonych 
przeciwko spółce z ograniczoną odpowiedzialnością Niektórzy autorzy wyrazili 
aprobatę dla negatywnego w tym zakresie stanowiska Sądu Apelacyjnego w 
Białymstoku lub ograniczyli się do przywołania fragmentów uzasadnienia wyroku 
tego Sądu. Został ponadto wypowiedziany odmienny pogląd, że art. 299 § 1 k.s.h. 
obejmuje swoim zakresem także zasądzone w tytule wykonawczym, wystawionym 
przeciwko spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, koszty procesu i koszty 
postępowania egzekucyjnego umorzonego z powodu jego bezskuteczności. 
Artykuł 299 § 1 k.s.h. zawiera ogólną formułę odpowiedzialności członków 
zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za jej zobowiązania, jeżeli 
egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna. Istnieje ponadto regulacja, 
która w podobnych okolicznościach bardziej szczegółowo określa zakres 
rozważanej odpowiedzialności. Artykuł 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – 
Ordynacja podatkowa (jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8. poz. 60 ze zm.; dalej: 
"Ordynacja podatkowa") przewiduje odpowiedzialność członków zarządu spółki z 
ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe spółki obejmującą m. in. 
odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych i koszty postępowania egzekucyjnego 
(art. 107 § 2 pkt 2 i 4 Ordynacji podatkowej, które stosuje się odpowiednio do 
odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za 
należności spółki z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne; por. art. 31 ustawy z 
dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz.U. Nr 137, 
poz. 887 ze zm.). 
Odmienne uregulowanie zakresu odpowiedzialności w art. 299 k.s.h. oraz w 
art. 116 w związku z art. 107 Ordynacji podatkowej, a zwłaszcza wyraźne 
wskazanie w Ordynacji podatkowej na odsetki i koszty postępowania 
egzekucyjnego, może przemawiać za poglądem, że według art. 299 k.s.h. członek 
zarządu nie odpowiada zarówno za odsetki, jak i koszty postępowania. Należy 
jednak podkreślić, że przepisy Ordynacji podatkowej, tak jak w ogólności prawa 
podatkowego, są materią szczególną, co do której obowiązują specjalne 
wymagania dotyczące szczegółowości aktu prawnego. Trybunał Konstytucyjny w 
wyroku z dnia 9 listopada 1999 r., K 28/98 (OTK Zb.Urz. 1999, nr 7, poz. 156) 

stwierdził, że treść ustaw podatkowych jest określona w przepisach konstytucyjnych 
(art. 217 Konstytucji), a rządowy projekt ustawy podatkowej nie może mieć 
charakteru projektu pilnego (art. 123 ust. 1 Konstytucji). W tej materii konieczne jest 
uregulowanie w samej ustawie wszystkich podstawowych elementów, tak aby 
unormowanie ustawowe było kompletne, precyzyjne i jednoznaczne. Trybunał 
Konstytucyjny wskazywał w związku z tym na obowiązywanie reguły o bardziej 
ogólnym charakterze, zgodnie z którą wszystkie istotne elementy stosunku 
daninowego powinny być uregulowane bezpośrednio w ustawie (wyrok z dnia 16 
czerwca 1998 r., U 9/97, OTK 1998, nr 4, poz. 51). Wynika z tego, że szczegółowe 
uregulowanie w przepisach Ordynacji podatkowej określonego obowiązku, w 
rozważanym wypadku związanego z odpowiedzialnością członków zarządu spółki z 
ograniczoną odpowiedzialnością za jej zaległości podatkowe obejmujące odsetki za 
zwłokę od zaległości podatkowych i koszty postępowania egzekucyjnego, nie 
uzasadnia wnioskowania a contrario w odniesieniu do regulujących zbliżoną 
materię przepisów prawa prywatnego. 
Według przeważającego poglądu przyjętego w orzecznictwie Sądu 
Najwyższego, odpowiedzialność określona w art. 299 k.s.h. (poprzednio w art. 298 
k.h.) ma charakter odszkodowawczy (np. uchwały z dnia 4 lipca 1997 r., III CZP 
24/97, OSNC 1997, nr 11, poz. 165, z dnia 15 czerwca 1999 r., III CZP 10/99, 
OSNC 1999, nr 12, poz. 203, wyroki z dnia 19 stycznia 2000 r., II CKN 682/98, nie 
publ., z dnia 15 maja 2001 r., I CKN 1189/98, nie publ., uchwała z dnia 20 grudnia 
2001 r., III CZP 69/01, OSNC 2002, nr 10, poz. 118, wyroki z dnia 7 czerwca 
2002 r., IV CKN 1138/00, nie publ., z dnia 21 lutego 2002 r., IV CKN 793/00, OSNC 
2003, nr 2, poz. 22, z dnia 28 listopada 2003 r., IV CK 219/02, nie publ., z dnia 28 
stycznia 2004 r., IV CK 176/02, "Wokanda" 2004, nr 9, poz. 7, z dnia 21 maja 
2004 r., III CK 55/03, z dnia 27 października 2004 r., IV CK 148/04, nie publ., z dnia 
14 czerwca 2005 r., z dnia V CK 719/04, nie publ., z dnia 24 czerwca 2005 r., V CK 
736/04, nie publ.). 
Należy podkreślić, że odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia 
pieniężnego (art. 481 k.c.) mają również odszkodowawczy charakter; stanowią 
świadczenie uboczne obok świadczenia głównego, mają więc wobec niego 
znaczenie akcesoryjne. Roszczenie określone w art. 299 k.s.h. powstaje w 
zasadzie w chwili bezskuteczności egzekucji wierzytelności objętej prawomocnym 
tytułem egzekucyjnym wystawionym przeciwko spółce, z reguły bowiem już wtedy, 

gdy egzekucja okaże się bezskuteczna, wierzyciele spółki dowiadują się o szkodzie 
i osobie odpowiedzialnej do jej naprawienia. Termin spełnienia takiego świadczenia 
odszkodowawczego nie jest jednak oznaczony ani nie wynika z właściwości 
zobowiązania. Wymagalność roszczenia należy więc określić zgodnie z art. 455 
k.c., a zatem niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania i dopiero od dnia 
wymagalności świadczenia wierzyciel może, zgodnie z art. 481 k.c., żądać odsetek 
za opóźnienie w jego spełnieniu. 
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że członkowie 
zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają za zobowiązanie tej 
spółki na podstawie art. 299 k.s.h. bez względu na charakter zobowiązania. 
Wskazuje się, że odpowiedzialność ta dotyczy wszelkich zobowiązań spółki, 
zarówno o charakterze cywilnoprawnym, jak i publicznoprawnym (np. uchwały z 
dnia 19 stycznia 1993 r., III CZP 162/92, OSNCP 1993, nr 6, poz. 103 i z dnia 9 
sierpnia 1993 r., III CZP 116/93, OSNCP 1994, nr 2, poz. 35, uchwała składu 
siedmiu sędziów z dnia 15 września 1993 r., II UZP 15/93, OSNCP 1994, nr 3, poz. 
48, postanowienie z dnia 6 lutego 1996 r., III CRN 61/95, "Prawo Gospodarcze" 
1996, nr 6, s. 15, wyroki z dnia 29 kwietnia 1998 r., I CKN 654/97, OSP 1999, nr 1, 
poz. 6, z dnia 7 maja 1999 r., I CKN 1147/97, OSP 2000, nr 4, poz. 65, uchwała z 
dnia 20 grudnia 2001 r., III CZP 69/01, wyroki z dnia 21 lutego 2002 r., IV CKN 
793/00, z dnia 11 lipca 2002 r., IV CKN 1060/00, OSNC 2003, nr 11, poz. 151, 
postanowienie z dnia 29 października 2003 r., IV CA 2/03, nie publ., wyroki z dnia 
18 marca 2004 r., III CK 351/02, "Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego" 2004, 
nr 12, s. 27, z dnia 20 maja 2004 r., IV CK 376/03, nie publ. oraz z dnia 27 
października 2004 r., IV CK 148/04). 
Okoliczność, że art. 299 k.s.h. obejmuje różne rodzaje należności, nie 
przesądza jeszcze, iż koszty procesu i postępowania egzekucyjnego są objęte 
zakresem roszczenia z tego artykułu. Za przyjęciem takiego stanowiska 
przemawiają jednak dalsze argumenty. 
W uchwale z dnia 15 czerwca 1999 r., III CZP 10/99 (OSNC 1999, nr 12, poz. 
203) Sąd Najwyższy wskazał, że wierzyciel powołujący się na bezskuteczność 
egzekucji przeciwko spółce z ograniczoną odpowiedzialnością nie może pozwać 
członka zarządu tej spółki na podstawie art. 298 § 1 k.h. (obecnie art. 299 § 1 
k.s.h.) bez uprzedniego uzyskania tytułu egzekucyjnego przeciwko spółce. Ze 
względu więc na to, że przepis ten nawiązuje do egzekucji w ujęciu przepisów 

postępowania cywilnego, nie może być wątpliwości, iż zobowiązanie spółki wobec 
wierzyciela zostało uprzednio między tymi stronami prawomocnie osądzone, tylko 
bowiem taka sytuacja umożliwia późniejsze okazanie się, że egzekucja przeciwko 
spółce jest bezskuteczna. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 21 
września 2005 r., V CK 129/05 ("Monitor Prawniczy" 2005, nr 20, s. 972), 
wcześniejsze uzyskanie tytułu egzekucyjnego przeciwko spółce z ograniczoną 
odpowiedzialnością jest niezbędne do zgłoszenia żądania spłaty długu wobec 
członków jej zarządu. Skoro zatem wcześniejsze wystąpienie na drogę sądową 
przeciwko spółce jest konieczną przesłanką dochodzenia roszczeń od członków 
zarządu, niezbędne jest poniesienie kosztów procesu, które wprawdzie, zgodnie z 
art. 98 § 1 k.p.c., strona przegrywająca (spółka) jest obowiązana zwrócić, jednak 
brak u niej środków musi powodować, że powód nie otrzyma od niej zwrotu 
kosztów. W orzecznictwie wymaga się wykazania bezskuteczności egzekucji wobec 
całego majątku spółki, co obliguje nie tylko do poniesienia kosztów uzyskania 
klauzuli wykonalności, ale zasadniczo także kosztów prowadzonej bezskutecznie 
egzekucji. 
W wyroku z dnia 28 listopada 2003 r., IV CK 219/02, Sąd Najwyższy wyjaśnił 
że członkowie zarządu ponoszą odpowiedzialność za szkodę wynikającą z braku 
uregulowania należności jako następstwa zawinionej przez nich utraty „zdolności 
majątkowej” spółki, powodującej bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce. Jest 
to odpowiedzialność istniejąca obok odpowiedzialności samej spółki i ma na celu 
wzmocnienie pozycji wierzycieli. W tej sytuacji zasadne jest obciążenie członków 
zarządu kosztami procesu prowadzonego przeciwko spółce oraz kosztami 
bezskutecznej egzekucji. 
Koszty procesu mają charakter akcesoryjny w stosunku do roszczenia 
stanowiącego przedmiot sprawy, co wyklucza możliwość ich dochodzenia w 
jakimkolwiek postępowaniu poza tym, w którym te koszty powstały. Sąd Najwyższy 
w uchwale z dnia 10 lutego 1995 r., III CZP 8/95 (OSNC 1995, nr 6, poz. 88) 
zauważył, że nie może ulegać wątpliwości, iż zobowiązanie wynikające z 
rozstrzygnięcia sądu o kosztach procesu jest zobowiązaniem pieniężnym w ścisłym 
tego słowa znaczeniu. Stwierdził też, że nie sposób negować cywilnoprawnego 
charakteru takiej należności. 
Za objęciem przez art. 299 k.s.h. kosztów procesu i postępowania 
egzekucyjnego przemawia także wykładnia funkcjonalna. W wyroku z dnia 6 

czerwca 1997 r., III CKN 65/97 (OSNC 1997, nr 11, poz. 181) Sąd Najwyższy 
podkreślił, że wykładnia art. 298 k.h. powinna uwzględniać przede wszystkim 
funkcję ochronną praw wierzycieli. W wyroku z dnia 28 listopada 2003 r., IV CK 
219/02, wyjaśnił, że odpowiedzialność członków zarządu spółki z ograniczoną 
odpowiedzialnością przewidzianą ex lege w celu zagwarantowania wierzycielowi 
dodatkowej ochrony na wypadek, gdyby egzekucja wierzytelności przeciwko spółce 
okazała się bezskuteczna. Z wypowiedzi tych jasno wynika ochronny charakter art. 
299 k.s.h., który ma umożliwić wierzycielowi skuteczną egzekucję należności.  
W uchwale z dnia 25 listopada 2003 r., III CZP 75/03, Sąd Najwyższy 
stwierdził, że według utrwalonych w orzecznictwie zasad interpretacji przepisów 
prawa podstawowe znaczenie ma wykładnia językowa, a dopiero gdy ta zawodzi, 
prowadząc do wyników niedających się pogodzić z racjonalnym działaniem 
ustawodawcy i celem, jaki ma realizować dana norma, sięga się do dyrektyw 
wykładni systemowej i funkcjonalnej. Każda wykładnia zmierza do prawidłowego 
określenia i zastosowania norm prawnych, przy czym nie jest możliwe uzyskanie 
poprawnej wykładni poszczególnych wyrażeń i zwrotów zawartych w przepisach 
prawa w oderwaniu od całości porządku prawnego. Nie można poznać znaczenia 
przepisów bez poznania funkcji, jakie mają one spełniać. W orzecznictwie 
aprobowanym przez doktrynę ugruntowany jest pogląd, że art. 298 k.h. wprowadza 
dodatkową gwarancję dla wierzycieli, ustanawiając ex lege subsydiarną 
odpowiedzialność odszkodowawczą członków zarządu obok odpowiedzialności 
samej spółki, zatem wykładnia tego przepisu powinna uwzględniać przede 
wszystkim funkcję ochronną praw wierzycieli. Należy w związku z tym podkreślić, 
że rozważana funkcja znajdzie pełne urzeczywistnienie wtedy, gdy wierzyciele będą 
mogli w procesie przeciwko członkom zarządu odpowiedzialnym za sytuację spółki 
dochodzić roszczeń o zwrot kosztów procesu oraz kosztów postępowania 
egzekucyjnego przeciwko spółce, umorzonego z powodu bezskuteczności 
egzekucji. 
Zgodnie z art. 299 § 1 k.s.h., członkowie zarządu odpowiadają więc solidarnie 
za wszystkie zobowiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, lege non 
distinguente także za odsetki ustawowe od należności głównej oraz za koszty 
procesu i koszty postępowania egzekucyjnego umorzonego z powodu 
bezskuteczności egzekucji. 

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie 
prawne, jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).