III CZP 118/05

Sygn. akt III CZP 118/05 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 19 maja 2006 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Zbigniew Kwaśniewski 
SSN Krzysztof Pietrzykowski 
 
Protokolant Bożena Kowalska 
 
w sprawie z powództwa Szpitala Neuropsychiatrycznego […] Samodzielnego 
Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w L. 
przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia w Warszawie 
o zapłatę, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 19 maja 2006 r., 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny  
postanowieniem z dnia 14 lipca 2005 r.,  
1. "Czy nałożenie na samodzielne publiczne zakłady opieki 
zdrowotnej obowiązku podwyższania pracownikom od 2001 r. 
wynagrodzenia w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 
22 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o negocjacyjnym systemie 
kształtowania 
przyrostu 
przeciętnych 
wynagrodzeń 
u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw i ustawy 
o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. z 2001 r., Nr 5, poz. 45), 
wprowadzającej 
do 
ustawy 
z 
dnia 
16 
grudnia 
1994 
r. 
o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych 
wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw 
(Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 i Nr 43, poz. 221, z 1997 r. Nr 121, poz. 
770 oraz z 1998 r. Nr 162, poz. 1112) przepis art. 4a, może być 
uznane za nadzwyczajną zmianę stosunków w rozumieniu przepisu 

 
2 
art. 357
1 k.c., uzasadniającą żądanie zmiany przez sąd umowy 
zawartej pomiędzy samodzielnym publicznym zakładem opieki 
zdrowotnej a Kasą Chorych (obecnie Narodowym Funduszem 
Zdrowia) o udzielanie świadczeń zdrowotnych w zakresie oznaczenia 
wysokości świadczenia; jeżeli tak - to czy jedynie za okres 2001 r., 
czy również za lata następne ? 
 
2. Czy przepis art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. 
o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych 
wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw 
(Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm.), wprowadzony do tej ustawy 
nowelą z dnia 22 grudnia 2000 r. (Dz.U. z 2001 r., Nr 5, poz. 45), 
może stanowić podstawę do występowania przez samodzielny 
publiczny zakład opieki zdrowotnej z roszczeniami do Kasy Chorych 
(obecnie Narodowego Funduszu Zdrowia) o zwrot kwot wypłaconych 
pracownikom z tytułu podwyżek wynagrodzeń w wyniku realizacji 
obowiązku nałożonego tym przepisem; jeżeli tak - to czy jedynie za 
okres 2001 r., czy również za lata późniejsze, a ponadto w jakim 
zakresie: w całości czy w części (np. straty poniesionej przez 
samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej w danym roku) ?" 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 
Uzasadnienie 
 
 
 
Rozpoznając apelacje od orzeczeń Sądu Okręgowego w W. w sprawach z 
powództw dwóch publicznych zakładów opieki zdrowotnej przeciwko Narodowemu 
Funduszowi 
Zdrowia 
zwrot 
podwyższonych 
wynagrodzeń, 
wypłaconych 
pracownikom na podstawie art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. 
o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń 
u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1995 r., Nr 1, poz. 2), 
dalej: „ustawa z 1994 r.” Sąd Apelacyjny powziął poważne wątpliwości prawne 

 
3 
związane z wykładnią tego przepisu oraz ze skutkami wejścia jego w życie, które 
sformułował 
w 
postaci 
dwóch 
zagadnień 
prawnych 
przekazanych 
do 
rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
1. Artykuł 4a ustawy z 1994 r. został wprowadzony do niej ustawą 
nowelizującą z dnia 22 grudnia 2000 r., (Dz. U. Nr 5, poz. 45). Od początku 
obowiązywania przepis ten budził  kontrowersje i wątpliwości, które brały się stąd, 
że dokonując przewidzianego w nim  podwyższenia wynagrodzeń pracowników 
publicznych samodzielnych zakładów opieki zdrowotnej w latach 2001 – 2002, 
ustawodawca nie wskazał źródła sfinansowania tych podwyżek. Dało to asumpt do 
zakwestionowania konstytucyjności takiego sposobu regulacji prawnej. W wyroku 
z dnia 18 grudnia 2002 r., K 43/01 (OTK ZU 2002, nr 7, poz. 96) Trybunał 
Konstytucyjny orzekł, że art. 4a ustawy z 1994 r., rozumiany jako tworzący 
współodpowiedzialność systemu finansów publicznych za jego wykonanie jest 
zgodny z art. 2, art. 7 i art. 32 Konstytucji i nie jest niezgodny z art. 20 Konstytucji. 
Jednocześnie Trybunał przesądził, że kwestionowany przepis ustawy z 1994 r. 
przyznawał 
indywidualne 
roszczenia 
pracownikom 
wobec 
samodzielnych 
publicznych zakładów opieki zdrowotnej, jako pracodawców. W takim stanie 
prawnym doszło do rozbieżności w orzecznictwie sądowym na tle tego, czy 
pracodawcy 
ci 
mogą 
dochodzić 
zwrotu 
wypłaconych 
pracownikom, 
a podwyższonych z mocy ustawy  wynagrodzeń, od Kas Chorych (obecnie 
Narodowego Funduszu Zdrowia), a jeśli tak, na jakiej podstawie prawnej. Przeciął 
je Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z dnia 30 marca 2006 r., III CZP 
130/05,  (dotychczas niepublikowanej), w której  orzekł, że art. 4a ustawy z dnia 
16 grudnia 1994 r. stanowi – w związku z art. 56 k.c. – podstawę roszczenia 
samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej w stosunku do kasy chorych 
(Narodowego Funduszu Zdrowia) o zwrot kosztów zwiększonego wynagrodzenia 
pracowników, jeżeli zakład ten, mimo prawidłowego gospodarowania środkami 
uzyskanymi na podstawie umowy o udzielenie świadczeń zdrowotnych, nie mógł 
tych kosztów pokryć w całości lub części. W ten sposób przesądzona została 
kwestia dotycząca  znaczenia prawnego art. 4a ustawy w procesach wytaczanych 
przez publiczne zakłady opieki zdrowotnej przeciwko Narodowemu Funduszowi 

 
4 
Zdrowie o zwrot wypłaconego pracownikom wynagrodzenia, podwyższonego 
z mocy tego przepisu w latach 2002 – 2002., co czyni bezprzedmiotowym 
wypowiadanie się przez Sąd Najwyższy w tej samej kwestii w formie uchwały 
w niniejszej sprawie (pkt. 2 pytania prawnego). W uzasadnieniu tamtej uchwały 
wyjaśniona została także wątpliwość prawna, zgłoszona przez Sąd Apelacyjny 
w punkcie 1 – szym rozpatrywanego zagadnienia prawnego. Przesądzono w niej, 
że podstawą prawną takiego roszczenia nie może być art. 3571 k.c., ponieważ 
powództwo oparte na tym przepisie ma charakter powództwa o ukształtowanie 
prawa, gdyż zmierza do uzyskania zmiany lub wygaśnięcia stosunku prawnego. Nie 
może zatem wchodzić w rachubę w sytuacji, w której ten stosunek prawny już 
wygasł na skutek wypłacenia podwyższonego z mocy prawa wynagrodzenia 
pracownikom za 2001 r. Sąd Najwyższy w składzie powiększonym potwierdził więc 
prawidłowość stanowiska prawnego, wyrażonego w tej kwestii m.in. w wyroku 
z dnia 17 marca 2005 r., III CK 405/04 (OSNC 2006, nr 2, poz. 36). W tym stanie 
rzeczy podejmowanie w tej samej kwestii prawnej uchwały w niniejszej sprawie 
stało się niecelowe (pkt 1 –szy pytania prawnego).   
2. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśnione zostało, że art. 4a ustawy 
z 1994 r. miał charakter przejściowy, o wyraźnie określonym czasie obowiązywania: 
art. 4a ust. 1 obowiązywał tylko w odniesieniu do wzrostu wynagrodzeń w 2001 r., 
zaś art. 4a ust. 2 – do wzrostu wynagrodzeń w 2002 r. W związku z tym mechanizm 
ustawowej ingerencji w wysokość wynagrodzeń, poczynając od 2003 r., nie miał 
zastosowania, a wzrost wynagrodzeń powinien się dokonywać w ramach rozwiązań 
systemowych przewidzianych w pozostałych przepisach ustawy z dnia 16 grudnia 
1994 r. Celem przejściowego przepisu art. 4a o przyroście wynagrodzeń ex lege 
w latach 2001 i 2002 było podniesienie wynagrodzeń pracowników samodzielnych 
publicznych zakładów opieki zdrowotnej do poziomu, który tworzył punkt wyjścia dla 
wykorzystania instrumentów ustalania przyrostu wynagrodzeń przewidzianych w tej 
ustawie. Objęcie samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej systemem 
negocjacyjnego kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń wymagało 
incydentalnej 
interwencji 
ustawodawcy 
w 
postaci 
ustawowej 
podwyżki 
wynagrodzenia o określoną kwotę (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 
2005 r., III PK 20/05, OSNP 2006, nr 1 – 2, poz. 9 i z dnia 23 lutego 2005 r., III PK 

 
5 
65/04, OSNP 2005, nr 20, poz. 320, oraz uchwały z dnia 20 maja 2004 r., II PZP 
7/04, (OSNP 2004, nr 19, poz. 327, i z dnia 81 grudnia 2004 r. – w składzie siedmiu 
sędziów - I PZP 8/04, OSNP 2005, nr 8, poz. 105). Taki charakter art. 4a ustawy 
potwierdzony został też w uzasadnieniu  powołanej uchwały siedmiu sędziów z dnia 
30 marca 2006 r. III CZP 130/05. W ten sposób wyjaśniona została kwestia 
podniesiona w punkcie drugim zagadnienia prawnego przedstawionego do 
rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, że nie można dochodzić na podstawie art. 
4a ustawy z 1994 r. zasądzenia od Narodowego Funduszu Zdrowie zwrotu 
podwyższonych z mocy tego przepisu wynagrodzeń za okres poczynając od 
1 stycznia 2003 r. Podejmowanie uchwały w tym przedmiocie stało się więc również 
niecelowe.  
Dlatego Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 k.p.c. odmówił podjęcia 
uchwały w niniejszej sprawie.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
jc