III CZP 116/09

Sygn. akt III CZP 116/09 
 
 
 
 
UCHWAŁA 
 
Dnia 20 stycznia 2010 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
 
SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący) 
SSN Wojciech Jan Katner (sprawozdawca) 
SSN Grzegorz Misiurek 
 
 
w sprawie z powództwa Sylwestra B. 
przeciwko Polskiemu Górnictwu Naftowemu i Gazownictwu S.A. z siedzibą w W., 
Gminie W. i Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Wojewodę M. i Starostę 
L. 
o zapłatę, zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli i nakazanie, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 20 stycznia 2010 r., 
zagadnienia prawnego przedstawionego  
przez Sąd Apelacyjny  
postanowieniem z dnia 30 czerwca 2009 r.,  
 
„a) Czy decyzja wydana na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 
12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości 
(tekst jedn. Dz. U. Nr 10/1974 r., poz. 64 ze zm.) stanowi tytuł prawny 
do stałego i nieodpłatnego korzystania przez przedsiębiorcę 
przesyłowego ze stanowiącej cudzą własność nieruchomości, której 
ta decyzja dotyczy, 
b) czy właścicielowi nieruchomości przeciwko podmiotowi, 
którego władztwo nad nieruchomością odpowiada treści służebności 
przesyłu, przysługuje roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie 
z tej nieruchomości (art. 224 - 225 k.c.)?" 
 
 
podjął uchwałę: 

 
2 
 
1) Decyzja wydana na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z 
dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania 
nieruchomości (jedn. tekst: Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze 
zm.) jest tytułem prawnym dla przedsiębiorcy przesyłowego 
do 
stałego 
korzystania 
z wymienionej 
w 
tej 
decyzji 
nieruchomości; 
2) odmawia podjęcia uchwały w pozostałym zakresie. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
3 
 
 
Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 30 czerwca 2009 r. przedstawił 
Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawne powstałe w trakcie 
rozpoznawania apelacji powoda Sylwestra B. przeciwko Polskiemu Górnictwu 
Naftowemu i Gazownictwu S.A. w W. (dalej jako PGNiG S.A.), Gminie W. i 
Skarbowi Państwa, reprezentowanemu przez Wojewodę M. i Starostę L., od 
wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 14 listopada 2008 r. Wyrokiem tym zostało 
częściowo umorzone, a w pozostałej części oddalone, wniesione jeszcze w 1997 r., 
wielokrotnie zmieniane powództwo, w którym powód domagał się odszkodowania 
i  zadośćuczynienia za przeprowadzenie bez jego zgody gazociągu wysokiego 
ciśnienia przez jego nieruchomość, zajmującego wraz ze strefą ochronną ponad 
połowę działki, przez co nie mógł jej wykorzystywać do produkcji ogrodniczej oraz 
na cele mieszkaniowe. W kwocie dochodzonych roszczeń, sprecyzowanych 
ostatecznie w 2007 r. znalazło się: odszkodowanie za utracone korzyści, 
wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości, zadośćuczynienie 
i  miesięczne wynagrodzenie za bieżące korzystanie z nieruchomości, do czasu jej 
zajmowania wobec zgłoszonego żądania usunięcia gazociągu i przywrócenia 
działki do stanu sprzed jego zainstalowania. 
Wydając wyrok Sąd I instancji ustalił, że przez nieruchomość będącą 
własnością powoda przechodzi gazociąg wysokiego ciśnienia, zbudowany na 
podstawie pozwolenia na budowę z 1981 r., które to pozwolenie zostało uznane za 
decyzję nieważną w 2006 r., co ostatecznie potwierdził NSA swym wyrokiem z dnia 
24 marca 2009 r. Ponadto, na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. 
o  zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (tekst jedn. Dz. U. z 1974 r. 
Nr 10, poz. 64 ze zm. – dalej jako u.z.t.w.n.) została wydana w 1981 r. decyzja 
administracyjna o czasowym zajęciu terenu, w tym działki rodziców powoda, 
stanowiącej wówczas grunt rolny, opiewająca również na prawo dostępu do 
inwestycji (gazociągu) w celu wykonania czynności związanych z konserwacją. Po 
wybudowaniu gazociągu w 1982 r. został on ujawniony na mapach geodezyjnych. 
Obecna działka powoda o pow. 0,54 ha została darowana mu w 1984 r. przez 
rodziców, jako działka stanowiąca połowę ich dotychczasowej nieruchomości. Na 

 
4 
podstawie 
decyzji 
administracyjnej 
z 
1984 
r., 
spośród 
przewidzianych 
w  zezwoleniu: szklarni, kotłowni i budynku mieszkalnego, powód wybudował 
w  strefie ochronnej gazociągu budynek kotłowni wraz z częścią socjalną lokując go 
wbrew postanowieniom decyzji w odległości tylko 4 m od osi gazociągu, w budynku 
tym zamieszkując wraz z rodziną. Pozwany PGNiG S.A. kilkakrotnie próbował 
uregulować stan faktyczny i prawny przebiegu gazociągu względem postawionych 
zabudowań, włącznie ze zgłoszeniem zamiaru nabycia nieruchomości powoda, na 
co on nie wyrażał zgody. 
Ze względu na apelację powoda, zaskarżającego wyrok Sądu I instancji 
w  całości, Sąd Apelacyjny powziął wątpliwości, sformułowane w postaci dwóch 
zagadnień prawnych, przedstawionych na wstępie. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Orzecznictwo i doktryna prawa różnie oceniają skutki prawne wydania 
decyzji administracyjnej opartej na art. 35 u.z.t.w.n. Wynika to z brzmienia tego 
przepisu, który pozwalał na podstawie takiej decyzji (§ 1), między innymi 
przedsiębiorstwom państwowym zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach – 
zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową – ciągi drenażowe, przewody 
służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia 
techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne i nadziemne urządzenia 
techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Dawał też 
prawo dostępu do tych przewodów i urządzeń w celu wykonywania czynności 
związanych z ich konserwacją (§ 2). Jeżeli w wyniku założenia przewodów 
i  urządzeń nieruchomość nie nadawała się do dalszego racjonalnego jej 
użytkowania przez właściciela na dotychczasowe cele, podlegała wywłaszczeniu na 
podstawie wymienionej ustawy (§ 3). 
Pomijając ostatnią sytuację, która w sprawie, będącej przyczyną zgłoszenia 
wskazanych zagadnień prawnych nie wystąpiła, to uważano, że decyzja oparta na 
wspomnianym przepisie mogła, albo stanowić o czasowym tylko zajęciu 
nieruchomości, albo o jej zajęciu trwałym, które z kolei mogło świadczyć, bądź 
o  ograniczeniu prawa własności, bądź o powstaniu obciążenia nieruchomości, na 

 
5 
której powyższe przewody lub urządzenia były posadowione o treści podobnej do 
służebności, nazywanej często publiczną. 
Najwięcej istotnych argumentów przemawia za trwałym ograniczeniem 
własności, mającym ustawową podstawę, jaka była przewidywana w art. 28 i nast. 
prawa rzeczowego z 1946 r. a dzisiaj znajduje się w art. 140 i nast. k.c. Wynika to 
z  ratio przepisów u.z.t.w.n. dających organowi administracyjnemu prawo do 
wydania decyzji na rzecz przedsiębiorstwa zakładającego przewody lub urządzenia 
nadziemne lub podziemne, nazywanego obecnie ogólnie przedsiębiorstwem 
przesyłowym. 
Odnosząc 
to 
do 
stanu 
faktycznego 
konkretnej 
sprawy, 
przedsiębiorstwo takie, umieszczając na nieruchomości powoda oraz szeregu 
innych nieruchomościach rurociąg gazowy czyniło to na wiele lat, jako że wiązało 
się to z dostawą gazu na cele przemysłowe i komunalne całych rzesz 
społeczeństwa, w tym także osób przez których grunty taka magistrala przesyłowa 
przebiega. Przepis dający prawo do wydania decyzji, jak w sprawie niniejszej na 
posadowienie gazociągu, jakim był art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n. stanowił 
o  ograniczeniu własności nieruchomości przez uniemożliwienie lub zmniejszenie 
możliwości korzystania z tej jej części, na której został zbudowany oraz obowiązek 
znoszenia wkraczania na nieruchomość przez przedstawicieli przedsiębiorstwa 
przesyłowego w celach konserwatorskich, zawsze gdy to potrzebne, a więc stałego 
dostępu do gazociągu. Jak podkreśla się w wyrokach SN z 8 czerwca 2005 r. (V 
CK 679/04, Lex nr 311353 oraz V CK 380/04, Lex nr 180843) „znoszenie stanu 
faktycznego ukształtowanego przebiegiem urządzeń", wynikającego z trwałego 
ukształtowania stanu faktycznego zakładało trwały charakter obowiązku. Mimo 
więc, że sam przepis a także decyzja administracyjna, która stanowiła podstawę 
obowiązku powoda, stwierdzały czasowe zajęcie jego nieruchomości, to nie mogło 
to odnosić takiego czasowego skutku, byłoby przecież nieracjonalne. Czas taki nie 
był też określany w decyzji, jak w sprawie rozpatrywanej przez Sąd Apelacyjny. 
W orzecznictwie i popierającej go doktrynie podnosi się, że ograniczenie 
własności na podstawie art. 35 u.z.t.w.n. mieści się w granicach szeroko 
rozumianego wywłaszczenia, co wiąże się z trwałością stanu, jaki decyzja stwarza, 
obejmując sobą każdoczesnego właściciela nieruchomości, której dotyczy oraz 
każdoczesnego przedsiębiorcę przesyłowego wstępującego w miejsce pierwotnego 

 
6 
adresata decyzji. Takiego rozumienia powyższego przepisu wymaga funkcja, jaką 
on realizuje, znajdując się w rozdziale piątym ustawy o szczególnym trybie 
wywłaszczenia a nie o czasowym zajęciu nieruchomości, które jest regulowane 
w  ustawie w rozdziale szóstym, gdzie występuje też pojęcie „oznaczonego czasu" 
(zob. wyroki SN z dnia 9 stycznia 2008 r. II CSK 432/07, Lex nr 365049 oraz z dnia 
21 lutego 2009 r. II CSK 394/08, Lex nr 491553). Niekiedy w orzecznictwie łączy 
się ze sobą trwałe ograniczenie własności nieruchomości spowodowane decyzją 
z  art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n. ze skutkiem, jakim jest obowiązek udostępnienia 
nieruchomości w celu przeprowadzenia czynności konserwatorskich, gdy to 
potrzebne (art. 35 ust. 2 u.z.t.w.n.), a co pozwala uznać to ograniczenie „za 
swojego rodzaju służebność, nazywaną służebnością publiczną lub służebnością 
przesyłową, która po wydaniu takiej decyzji administracyjnej powstawała z mocy 
prawa" (postanowienie SN z dnia 17 grudnia 2008 r. I CSK 171/08, Lex nr 496363; 
podobnie wyrok SN z dnia 29 stycznia 2008 r. IV CSK 410/07, Lex nr 445289). Tak 
to też nazywała doktryna, niemal jednomyślna co do trwałych skutków decyzji 
administracyjnej, 
natomiast 
podzielona 
między 
koncepcję 
o 
służebności 
publicznoprawnej a ograniczeniem własności, zgodnym z granicami tego prawa, 
wytyczonymi przez art. 140 k.c. Powyższe stanowisko o trwałości ograniczenia 
własności 
zostało 
również 
przyjęte 
w 
orzecznictwie 
Naczelnego 
Sądu 
Administracyjnego, w którym uznano art. 35 u.z.t.w.n. za lex specialis w stosunku 
do przepisów właściwego wywłaszczenia pozbawiającego w ogóle prawa własności 
(wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2008 r. I OSK 954/07, Lex 496170). 
Uważając powyższy przepis za szczególny przypadek wywłaszczenia, 
porównano go do jego odpowiedników w ustawie z 1985 r. o gospodarce gruntami 
i  wywłaszczaniu nieruchomości (art. 70) oraz w ustawie z 1997 r. o gospodarce 
nieruchomościami (art. 124), jednolicie uznając decyzje wydawane na podstawie 
każdego z tych przepisów oraz wcześniejszego art. 35 ustawy z 1958 r., jako 
ograniczenie sposobu korzystania z własności nieruchomości (wyrok SN z dnia 
21 lutego 2009 r. II CSK 394/08, Lex nr 491553). Z kolei, w wyroku Sądu 
Najwyższego z dnia 20 marca 2002 r. (V CKN 1863/00, niepubl.) oraz w uchwale 
z  dnia 10 listopada 2005 r. (III CZP 80/05, OSNC 2006, nr 9, poz. 146), na tle 
powołanych ustaw z 1985 i 1997 r. uznano obowiązek udostępnienia terenu w celu 

 
7 
wykonania czynności związanych z eksploatacją i konserwacją zainstalowanych 
przewodów i urządzeń, nie tylko za trwałe ograniczenie prawa własności, co wynika 
z właściwości funkcjonowania zainstalowanego urządzenia, ale wręcz za 
ustanowienie służebności gruntowej szczególnego rodzaju (o charakterze 
zbliżonym do służebności gruntowej), która w literaturze nazywana jest 
służebnością przesyłową. Taka służebność pojawiła się expressis verbis wraz 
z  nowelizacją Kodeksu cywilnego ustawą z dnia 30 maja 2008 r. (Dz. U. Nr 116, 
poz. 731) w art. 3051 – 3054 k.c. Wcześniej wywodzono ją z odpowiedniego 
stosowania przepisów o drodze koniecznej (art. 145 k.c.), które znajdują się wśród 
norm dających podstawę do ograniczenia prawa własności, co wywoływało dawniej 
spory o charakter prawny tego ograniczenia, bliskiego pojęciu służebności 
gruntowej, za jaką obecnie powszechnie uważa się drogę konieczną. To skłoniło 
Sąd Najwyższy do stwierdzenia w postanowieniu z dnia 5 lipca 2007 r. (II CSK 
156/07, OSNC 2008, nr 9, poz. 103), że decyzja administracyjna uprawniająca 
inwestora do zajęcia gruntu oraz budowy urządzeń przesyłowych, zobowiązująca 
właściciela do udostępnienia tego gruntu oraz znoszenia działań związanych 
z  zakładaniem tych urządzeń i ich eksploatacją, doprowadza „do nawiązania 
między inwestorem a właścicielem nieruchomości stosunku cywilnoprawnego 
o cechach trwałości". 
Mając tak liczne argumenty za uznaniem art. 35 u.z.t.w.n. jako przepisu 
trwale ograniczającego prawo własności trudno aprobować odmienne stanowisko 
wyrażone w uzasadnieniu wyroku SN z dnia 24 lutego 2006 r. (II CSK 139/05, Lex 
nr 201025). Stwierdza się w nim, że powyższy przepis oraz art. 36 u.z.t.w.n. 
stanowiły podstawę władczego działania Państwa tylko w zakresie wstępu na 
nieruchomość niepaństwową z ewentualnością jej wywłaszczenia, nie uprawniał 
zaś do trwałego i nieodpłatnego obciążenia nieruchomości prawem korzystania 
z  niej przez inną osobę. Pozostawiając na razie kwestię odpłatności stwierdzić 
należy, że zasadnicza różnica z poprzednio wywiedzionym a powszechnie 
aprobowanym stanowiskiem o trwałym ograniczeniu własności sprowadza się 
w  tym wyroku Sądu Najwyższego do tego, iż ani decyzja wydana na podstawie 
art. 35 u.z.t.w.n., poza wymuszeniem stanu znoszenia wstępu na nieruchomość, 
ani przepisy stanowiące w tym zakresie podstawę jej wydania „nie regulowały 

 
8 
stosunków pomiędzy właścicielem nieruchomości i organami administracji 
państwowej, 
względnie 
instytucjami 
lub 
przedsiębiorstwami 
państwowymi, 
uprawnionymi do zakładania określonych urządzeń technicznych” (podobnie SN 
w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 grudnia 2006 r. V CSK 296/06, Lex nr 359471). 
Bez określania skutków decyzji wydanych na podstawie art. 35 u.z.t.w.n., 
w  niektórych 
dawniejszych 
orzeczeniach 
Sądu 
Najwyższego 
jest 
mowa 
o okresowym ograniczeniu własności lub czasowym zajęciu nieruchomości (wyrok 
z dnia 21 marca 1975 r. I CR 85/75, Lex nr 7679 oraz postanowienie z dnia 
15  marca 1983 r. IV CZ 15/83, OSNC 1983, nr 9, poz. 146). Są to jednak 
wypowiedzi rzadkie, uzasadniane tylko brzmieniem samych przepisów i czynione 
w  kontekście świadczeń, o które mogą ubiegać się wobec przedsiębiorstw 
(instytucji) 
dzisiaj 
nazywanych 
przesyłowymi, 
właściciele 
nieruchomości 
obciążonych decyzjami wydanymi na podstawie przepisów, których pierwszą 
postać stanowił art. 35 u.z.t.w.n. W takim też kontekście podstaw prawnych 
należnego wynagrodzenia na rzecz zobowiązanego zawiera się stanowisko Sądu 
Apelacyjnego w uzasadnieniu postanowienia, aprobującego punkt widzenia wyroku 
SN z 2006 r., a więc przyjmującego ten drugi, mniejszościowy punkt widzenia na 
problem charakteru i skutków decyzji podjętej na podstawie art. 35 u.z.t.w.n. 
Odnosząc się w oparciu o powyższe do postawionego przez Sąd Apelacyjny 
pierwszego zagadnienia prawnego, należy z przekonaniem stwierdzić, że ratio legis 
przepisów upoważniających do wydania decyzji administracyjnej w celu 
umożliwienia tzw. przedsiębiorstwu przesyłowemu wstępu na cudzą nieruchomość 
w celu założenia a potem eksploatacji i konserwacji urządzeń służących do 
przesyłu rożnych postaci energii, stanowi nie tylko uprawnienie do wejścia na grunt 
w czasie zakładania tych urządzeń i ich konserwacji ale o możliwości realizowania 
zadań i celów gospodarczych, którym te urządzenia służą. Jeśli są to urządzenia 
podziemne, np. rury wodociągowe, to stopień uciążliwości zobowiązanego a zatem 
ograniczenie jego własności będzie mniejsze, wzmagając się, np. gdy trzeba te 
urządzenia wymieniać; jeśli są to urządzenia nadziemne, np. linie energetyczne, to 
uciążliwości w znoszeniu ich obecności będą zależeć od tego np., czy są liniami 
niskiego, czy wysokiego napięcia; jeśli są to naziemne rurociągi gazowe, to z ich 
natury wynika, iż z reguły spowodują wyłączenie w ogóle pasa gruntu 

 
9 
z  dotychczasowego użytkowania, tak jak w sprawie będącej przyczyną 
rozpoznawania niniejszego zagadnienia prawnego. Ograniczenie własności 
nieruchomości będzie w każdym przypadku tak długo trwało, jak długo dane 
urządzenie przesyłowe będzie potrzebne do celów, które spowodowały jego 
zainstalowanie i utrzymywanie. 
Z art. 35 u.z.t.w.n. wynika, zarówno uprawnienie wskazanych w nim 
podmiotów do korzystania z cudzej nieruchomości, jak i trwałe ograniczenie 
zakresu uprawnień właściciela. Według ust. 1 tego artykułu wiadomo, kto i jakie 
przewody lub urządzenia może „zakładać i przeprowadzać" na nieruchomości 
oraz, że właściciel tej nieruchomości nie może się temu sprzeciwić, a po założeniu 
przewodów lub urządzeń nie może żądać ich usunięcia przez okres w którym 
będą gospodarczo użyteczne. Przyjmując założenie racjonalnego ustawodawcy 
należy stwierdzić, że gdyby do pozostawienia przewodów lub urządzeń było 
potrzebne dodatkowe uprawnienie w decyzji albo jakaś dodatkowa decyzja, to by 
o niej od razu postanowiono, tak jak w przypadku dostępu do urządzeń wyrażone 
w ust. 2 art. 35 u.z.t.w.n. Zresztą ten właśnie przepis wskazuje na prawo 
posadowienia przewodów lub urządzeń, bo w innym przypadku dostęp nie miałby 
czego dotyczyć. Umacnia w tym przekonaniu ust. 3 tego artykułu, bo dopiero nie 
nadawanie się nieruchomości do dalszego racjonalnego użytkowania przez 
właściciela na dotychczasowe cele, wskutek założenia przewodów lub urządzeń, 
daje podstawę do wywłaszczenia. Toteż nie przesądzając o charakterze prawnym 
uprawnień przedsiębiorstwa przesyłowego i obowiązku właściciela nieruchomości, 
na pierwsze zagadnienie należało odpowiedzieć pozytywnie. 
W odniesieniu do drugiego zagadnienia, to sposób jego postawienia zdaje 
się wskazywać na oczekiwanie odpowiedzi tylko w razie negatywnego 
rozstrzygnięcia pierwszej kwestii. To stało się jednym z powodów odmówienia na 
nie odpowiedzi. Drugą przyczyną jest oczywistość tej odpowiedzi. Nie ma bowiem 
powodu, aby właścicielowi nieruchomości obciążonej obowiązkiem znoszenia na 
swojej własności urządzeń przesyłowych, służących wprawdzie interesowi 
ogólnemu (jak przesył gazu w konkretnej sprawie), ale należących do 
przedsiębiorstwa przesyłowego, odmawiać wynagrodzenia. Posadowienie tych 
urządzeń jest trwałe, ale nie nieodpłatne. Zgodnie z art. 36 u.z.t.w.n. właścicielowi 

 
10
nieruchomości 
przysługuje 
odszkodowanie 
za 
straty 
wynikłe 
z 
działań 
przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 tej ustawy. Zakłada się jego ustalenie drogą 
porozumienia, a w razie sporu określa się je na wniosek zainteresowanego 
w drodze decyzji administracyjnej. 
Zdaniem Sądu Apelacyjnego powyższe odszkodowanie, kierując się 
poglądem wyrażonym w przytaczanym już wyroku SN z dnia 24 lutego 2006 r., 
należy 
się 
tylko 
za 
szkody 
doznane 
przy 
czynnościach 
zakładania, 
przeprowadzenia i prawa dostępu do przewodów i urządzeń. Nie wynika 
z  przepisów u.z.t.w.n. aby można domagać się naprawienia dalej idącej szkody. 
Sąd Apelacyjny uznał, że zwłaszcza w razie przyjęcia trwałego ograniczenia 
własności na podstawie decyzji opartej na art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n. właścicielowi 
nieruchomości należy się stosowna odpłatność w zakresie wykonywania 
służebności. Przemawiać za tym mają przepisy konstytucyjne chroniące własność 
oraz nowe, a wcześniej już wspomniane przepisy Kodeksu cywilnego o 
służebności przesyłu. 
Sam pogląd Sądu Apelacyjnego o odszkodowaniu (wynagrodzeniu, 
odpłatności) należnemu właścicielowi nieruchomości z powodu trwałego 
ograniczenia prawa własności jest trafny, jednak wskazywane podstawy prawne 
są 
wadliwe. 
Proponuje 
się 
je 
oprzeć 
na 
przepisach 
o 
roszczeniach 
uzupełniających powództwo windykacyjne (art. 224 – 225 k.c.). Niezależnie od 
tego, czy roszczenia te połączy się tylko z rei vindicatio, czy uzna za możliwe 
także w razie innego naruszenia własności, to mogą one mieć zastosowanie 
jedynie wtedy, gdy posiadaczowi nie przysługuje skuteczny względem właściciela 
tytuł prawny do korzystania z rzeczy, co łączy się z bezprawnością. Tymczasem, 
ograniczenie własności na podstawie decyzji wydanej w oparciu o art. 35 ust. 1 
u.z.t.w.n. nie jest bezprawne, a dochodzenie odszkodowania za szkody związane 
z ograniczeniem własności w związku z tą decyzją nie podlega rozpatrzeniu na 
drodze sądowej (wyrok SN z dnia 9 marca 2007 r. II CSK 457/06, Lex nr 339717). 
Zastosowanie 
przepisów 
prawa 
cywilnego 
o 
odpowiedzialności 
odszkodowawczej lub o roszczeniach uzupełniających może mieć miejsce tylko 
w  odniesieniu do szkód sprzed wydania decyzji administracyjnej (jak na 

 
11
podstawie art. 35 u.z.t.w.n.), w zakresie nią nie objętych lub w braku decyzji 
(postanowienie SN z dnia 19 lipca 1977 r. I CZ 81/77, Lex nr 7968; wyrok SN 
z dnia 21 marca 1975 r. I CR 85/75, Lex nr 7679; wyrok SN z dnia 20 marca 
2002 r. V CKN 1863/00, niepubl.). Odnosi się to także do wyrządzenia innych 
szkód wyrządzonych podczas lub w następstwie działań określonych w przepisie 
będącym podstawą decyzji (przywołane przez Sąd Apelacyjny: wyrok SN z dnia 
21 marca 1975 r. I CR 85/75, Lex nr 7679 i postanowienie SN z dnia 15 marca 
1983 r. IV CZ 15/83, OSNC 1983, nr 9, poz. 146). 
Wszelkie szkody związane z ograniczeniem własności na podstawie 
art.  35 u.z.t.w.n., nie 
wynikające 
z 
przypadków 
wskazanych powyżej 
mieszczą  się  w  odszkodowaniu 
zakreślonym 
przez 
art. 
36 
u.z.t.w.n. 
Regulując  w ust. 1 tego  artykułu odszkodowanie należne właścicielowi 
nieruchomości 
objęto 
nim 
wszelkie 
straty 
związane 
z 
założeniem 
i  przeprowadzeniem przewodów  lub urządzeń, o  czym mowa w art. 35 
powyższej 
ustawy, 
włącznie  ze zmniejszeniem 
wartości 
nieruchomości. 
Należy podzielić pogląd, że tak istotny składnik szkody nie mógł znaleźć się 
poza pojęciem straty, o której mowa w tym przepisie, zwłaszcza że w  ust. 2 
znalazło się szczególne unormowanie dotyczące strat w zasiewach, uprawach 
i plonach rolnych. Z kolei, jeśli szkoda okazała się tak znaczna, że nieruchomość 
nie 
mogła 
być 
wykorzystywana 
na  dotychczasowy 
cel, 
to podlegała 
wywłaszczeniu, co oznaczało według art. 10 ust. 3 u.z.t.w.n., że gdy była 
to jedyna działka właściciela miał on prawo do nieruchomości zamiennej. 
Według wyroku Sądu Najwyższego z  dnia 9  marca 2007 r. (II CSK 457/06, 
Lex  nr 339717), co podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, użyte w art. 
36 u.z.t.w.n. pojęcie „straty" odpowiada temu pojęciu w art. 361 § 2 k.c., 
co oznacza, że chodzi między innymi  o zmniejszenie aktywów poszkodowanego 
właściciela, a  zmniejszenie wartości nieruchomości jest właśnie zmniejszeniem 
,jednego z   aktywów, 
to 
jest 
tego, 
którym 
jest 
ta   nieruchomość. 
Jeżeli    zatem   przepisy 
u.z.t.w.n. 
wyczerpująco  regulowały   problematykę 
odszkodowawczą 
w    odniesieniu   do 
wszelkich 
strat 
związanych 
ze   zgodnym    z    prawem 
założeniem    i    przeprowadzeniem 
przewodów 
i  urządzeń  na  czyjejś  nieruchomości, to nie było podstaw do stosowania 

 
12
przepisów kodeksu cywilnego, w tym art. 224- 225, ani wprost, ani w drodze 
analogii. Nie można się bowiem dopatrzeć ani luki w przepisach prawa 
w odniesieniu do należnego odszkodowania, ani takiego podobieństwa między 
rozpatrywaną sytuacją a stanami regulowanymi przez art. 224-225 k.c., aby 
zgodnie z zasadami wykładni prawa móc te przepisy zastosować. Nie ma więc racji 
Sąd Apelacyjny w  uzasadnieniu swojego postanowienia, skoro wszelki uszczerbek 
majątkowy właściciela wynikający z legalnego korzystania z jego nieruchomości 
wskutek trwałego posadowienia tam przewodów lub urządzeń przesyłowych 
podlegał naprawieniu na podstawie art. 36 u.z.t.w.n. 
Wskutek 
przyjęcia 
zapatrywania 
o 
trwałym 
ograniczeniu 
własności 
wynikającym z decyzji administracyjnej opartej na art. 35 u.z.t.w.n. nie potrzeba 
odnosić się do kwestii podniesionej przez Sąd Apelacyjny, aby do wynagrodzenia 
należnego właścicielowi znalazły zastosowanie wspomniane przepisy kodeksu 
cywilnego o roszczeniach uzupełniających, dzięki uznaniu ograniczenia własności 
za służebność i w takim razie zastosowaniu art. 352 § 2 k.c. w związku z art. 222 
§ 2 i 230 k.c. a poprzez nie – art. 224-225 k.c. Wobec pozytywnej odpowiedzi na 
pytanie pierwsze kwestia ta nie mogła być rozważana z tego punktu widzenia. 
W  następstwie zmian w kodeksie cywilnym i pojawieniem się od sierpnia 2008 r. 
służebności przesyłu (art. 3051 – 3054) podnoszone zagadnienia znalazły nowe 
rozwiązanie na przyszłość. Nie można jednak skutków decyzji opartych na 
przepisach ustawy z 1958 r. przenosić na roszczenia inne, niż przewidywały 
ówczesne przepisy. Dlatego de lege lata na drugie zagadnienie prawne należało 
odmówić odpowiedzi. 
Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w uchwale.