III CZP 116/05

Uchwała z dnia 16 grudnia 2005 r., III CZP 116/05 
 
Sędzia SN Józef Frąckowiak (przewodniczący) 
Sędzia SN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) 
Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku wierzyciela "A.-S.", S.A. w W. przy 
uczestnictwie dłużników Moniki B. i Mariana B. wobec skargi dłużników na 
czynności komornika rewiru II przy Sądzie Rejonowym dla Krakowa-Śródmieścia w 
Krakowie, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 16 
grudnia 2005 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w 
Krakowie postanowieniem z dnia 5 września 2005 r.: 
"Czy w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 823 
ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, 
poz. 296 ze zm.), w sprawie egzekucyjnej wszczętej przed nowelizacją ustawy z 
dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz. 
882 ze zm.), dokonaną ustawą z dnia 24 września 2004 r. o zmianie ustawy o 
komornikach sądowych i egzekucji oraz o zmianie ustawy Kodeks postępowania 
cywilnego (Dz.U. Nr 236, poz. 2356) – komornikowi przysługuje od dłużnika opłata 
w wysokości 15% wartości egzekwowanego świadczenia, niezależnie od tego, czy 
wyegzekwował on jakiekolwiek kwoty w rzeczywistości?" 
podjął uchwałę: 
 
Komornikowi nie przysługuje uprawnienie do pobrania opłaty 
przewidzianej w art. 49 zdanie pierwsze ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o 
komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz. 882 ze zm.) w 
brzmieniu sprzed dnia 13 listopada 2004 r., jeżeli postępowanie egzekucyjne 
zostało wszczęte przed wejściem w życie ustawy z dnia 24 września 2004 r. o 
zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz o zmianie ustawy – 
Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 236, poz. 2356) i umorzone na 
podstawie art. 823 k.p.c. bez wyegzekwowania żadnej kwoty. 
 

Uzasadnienie 
 
Wierzyciel wskazywał różne sposoby egzekucji i komornik podejmował różne 
czynności, ale nie doprowadziły one do ściągnięcia nawet części egzekwowanej 
należności pieniężnej. Wierzyciel złożył wniosek o zawieszenie postępowania 
egzekucyjnego w związku z możliwością dobrowolnej spłaty zadłużenia przez 
dłużnika. W lipcu 2003 r. komornik zawiesił postępowania egzekucyjne, a w dniu 14 
września 2004 r. stwierdził umorzenie tego postępowania ex lege (art. 823 k.p.c.) 
oraz ustalił koszty postępowania, w tym opłatę stosunkową. Według komornika, 
podstawę domagania się opłaty stosunkowej stanowił art. 49 zdanie drugie ustawy 
z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U Nr 133, poz. 
882 ze zm. – dalej: "u.k.s.egz."), stosowany analogicznie w razie umorzenia 
postępowania egzekucyjnego ex lege. Sąd Rejonowy oddalił skargę dłużników na 
czynności komornika, podzielając stanowisko komornika. W zażaleniu podnosili, że 
możliwość pobrania opłaty stosunkowej może powstać jedynie w razie 
wyegzekwowania świadczenia, natomiast opłata stosunkowa należy się w razie 
umorzenia egzekucji na wniosek wierzyciela, a nie w przypadku umorzenia 
egzekucji ex lege. 
Sąd Okręgowy – rozpoznając zażalenie dłużników – powziął wątpliwość co do 
tego, czy istnieją podstawy do obciążenia dłużnika opłatą stosunkową w razie 
umorzenia postępowania z mocy prawa (art. 823 k.p.c.) bez wyegzekwowania 
przez komornika jakichkolwiek kwot od dłużnika. Sąd nie miał wątpliwości, że dla 
rozstrzygnięcia tego zagadnienia miarodajny jest stan prawny ukształtowany przed 
zmianą ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji,  
dokonaną ustawą z dnia 24 września 2004 r. o zmianie ustawy o komornikach 
sądowych i egzekucji oraz o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego 
(Dz.U Nr 236, poz. 2356. – dalej: „ustawa z dnia 24 września 2004 r."), w którym 
obowiązywał przepis art. 49 zdanie drugie, przewidujący możliwość pobierania 
opłaty stosunkowej również w razie umorzenia postępowania na wniosek 
wierzyciela. W praktyce przyjmowano możliwość zastosowania tego przepisu także 
do umorzenia postępowania egzekucyjnego ex lege (art. 823 k.p.c.; argumentum a 
simili), po wejściu w życie ustawy z dnia 24 września 2004 r. Trybunał 
Konstytucyjny stwierdził jednak niezgodność art. 49 zdanie drugie i trzecie w 

związku z art. 45 ust. 2 u.k.s.egz. z Konstytucją (wyrok z dnia 17 maja 2005 r., P 
6/04, OTK-A Zb.Urz. 2005, nr 5, poz. 50). (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia prawnego właściwy jest 
stan prawny obowiązujący w chwili wszczęcia egzekucji (art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 
24 września 2004 r.). Jak wynika z dokonanych ustaleń, postępowanie egzekucyjne 
zostało wszczęte i umorzone w okresie, w którym art. 45 i 49 u.k.s.egz., mające w 
omawianym zakresie znaczenie podstawowe, obowiązywały w brzmieniu 
ukształtowanym od dnia 1 stycznia 2002 r., po nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 
18 września 2001 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz o 
zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U z 2001 r. Nr 130, poz. 1452), a w 
odniesieniu do art. 45 – w brzmieniu przyjętym po dniu 10 marca 2003 r. (wyrok 
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 lutego 2003 r., K 28/02, Dz.U z 2003 r. Nr 41, 
poz. 361). Rozstrzygnięcia zatem wymaga kwestia, czy komornikowi przysługiwała 
opłata stosunkowa przewidziana w art. 49 zdanie drugie u.k.s.egz. w brzmieniu 
sprzed dnia 13 listopada 2004 r., tj. przed datą wejścia w życie ustawy z dnia 24 
września 2004 r. Zgodnie z art. 45 ust. 2 u.k.s.egz., za dokonaną egzekucję 
świadczeń pieniężnych komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową w 
wysokości 15% wartości wyegzekwowanego świadczenia. Przepis art. 49 określał 
wysokość całej opłaty stosunkowej – przy uwzględnieniu „wartości egzekwowanego 
świadczenia" – przy czym opłatę tę komornik pobierał także w razie umorzenia 
postępowania na wniosek wierzyciela złożony przed upływem roku od dnia 
otrzymania wniosku o wszczęcie egzekucji. 
Należy zwrócić uwagę, że w stanie prawnym ukształtowanym przed dniem 
wejścia w życie ustawy z dnia 24 września 2004 r. wyraźnie została 
wyeksponowana zasada powiązania opłaty stosunkowej – obciążającej dłużnika – z 
zasadą tzw. efektywnej egzekucji (wyegzekwowanie świadczenia w całości lub w 
części), a nie z samym faktem jej prowadzenia przez komornika, niezależnie od 
wyniku. Świadczyć o tym może przede wszystkim kategoryczne brzmienie art. 45 
ust. 2 u.k.s.egz. (verba legis: „za dokonaną egzekucję świadczeń pieniężnych”; 
„15% wartości egzekwowanego świadczenia"), a także brzmienie art. 49 zdanie 
drugie u.k.s.egz. (verba legis: "15 % wartości egzekwowanego świadczenia"). 
Niewyegzekwowanie żądanej kwoty świadczenia pieniężnego objętego egzekucją 
eliminuje zatem możliwość stosownego obliczania opłaty stosunkowej i obciążania 

nią dłużnika. Na omawiany aspekt egzekucji komorniczej zwrócono także uwagę w 
orzecznictwie Sądu Najwyższego, kształtującego się w okresie po nowelizacji 
ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji dokonanej 
po dniu 1 stycznia 2002 r., a więc w stanie prawnym, w którym pojawiło się 
przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawne. 
W uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 2005 r., III 
CZP 42/05 (nie publ.) stwierdzono, że w związku z egzekucją świadczeń 
pieniężnych komornik pobiera opłatę tylko od dłużnika, przy czym uzależnienie jej 
wysokości od „wartości wyegzekwowanego roszczenia" uniemożliwia pobranie jej 
wówczas, gdy roszczenie nie zostało wyegzekwowane (np. w razie umorzenia 
postępowania egzekucyjnego). W uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 
4 sierpnia 2005 r., III CZP 51/05 (OSNC 2006, nr 7-8, poz. 115) zawarta została 
myśl, że przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i 
egzekucji nie przewidują możliwości pobrania przez komornika od wierzyciela 
opłaty egzekucyjnej m.in. w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego, 
niezależnie od przyczyny i podstawy umorzenia. W postanowieniu Sądu 
Najwyższego z dnia 6 listopada 2003 r., III CZP 57/03 ("Prokuratura i Prawo" 2004, 
nr 4, poz. 34) stwierdzono, że między uregulowaniami zawartymi w art. 45 ust. 2 i 
art. 49 zdanie pierwsze u.k.s.egz. istnieje wyraźna sprzeczność, ponieważ w art. 45 
ust. 2 opłata jest limitowana wysokością „wyegzekwowanego świadczenia", 
natomiast w art. 49 upoważniono komornika do pobrania całej opłaty także wtedy, 
gdy nie wyegzekwował nawet części należności przed umorzeniem egzekucji. 
Co więcej, w orzecznictwie Sądu Najwyższego eksponowano trafne 
stanowisko, że w art. 49 zdanie drugie u.k.s.egz. (przed zmianą) przewidziano 
jedyne odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 45 ust. 2 w razie umorzenia 
postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela, złożony w okresie 
przewidzianym w tym przepisie (por. np. uzasadnienie uchwały z dnia 4 sierpnia 
2005 r., III CZP 51/05). Należy zaakceptować takie stanowisko, co prowadzi do 
stwierdzenia, że dokonywane wcześniej – wskazane przez Sąd Okręgowy – próby 
wykładni art. 49 ust. 2 u.k.s.egz., służące uzasadnieniu praktyki możliwości 
pobierania opłaty stosunkowej od dłużnika także w razie umorzenia egzekucji 
ex lege, nie mogą być uznane za uzasadnione w stanie prawnym obowiązującym 
przed dniem 13 listopada 2004 r. 

Reguła powiązania możliwości pobierania opłaty egzekucyjnej z 
wyegzekwowaniem świadczenia w toku egzekucji komorniczej wyeksponowana 
została także w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego dnia 17 maja 
2005 r., P 6/04, w którym stwierdzono niekonstytucyjność art. 49 zdanie drugie i 
trzecie w związku z art. 45 ust. 2 u.k.s.egz. w brzmieniu sprzed dnia 13 listopada 
2004 r., tj. do chwili wejścia w życie ustawy z dnia 24 września 2004 r. Skoro zatem 
zakwestionowana została możliwość pobierania w omawianym okresie opłat 
stosunkowych przez komornika w razie umorzenia egzekucji na wniosek 
wierzyciela, to tym bardziej brak podstaw prawnych do obciążania dłużnika takimi 
opłatami w przypadku umorzenia egzekucji z innych przyczyn, w tym – ex lege (art. 
823 k.c.). Tracą także normatywny punkt oparcia wspomniane już ewentualne próby 
posługiwania się np. interpretacją a simili dla uzasadnienia rozszerzenia możliwych 
przypadków pobierania opłaty stosunkowej od dłużnika. Fakt obowiązywania de 
lege lata odmiennego stanu prawnego (art. 49 zdanie drugie i trzecie w nowym 
ujęciu) nie może być brany pod uwagę dla rozstrzygnięcia przestawionego Sądowi 
Najwyższemu zagadnienia prawnego, skoro ostatecznie została zakwestionowana 
sama myśl legislacyjna leżąca u podstaw redakcji tych przepisów. 
W tej sytuacji należy stwierdzić, że komornikowi nie przysługiwało uprawnienie 
do pobrania opłaty przewidzianej w art. 49 zdanie pierwsze u.k.s.egz. w brzmieniu 
sprzed dnia 13 listopada 2004 r., jeżeli postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte 
przed wejściem w życie ustawy z dnia 24 września 2004 r. i następnie umorzone na 
podstawie art. 823 k.p.c. bez wyegzekwowania żadnej kwoty. W związku z tym 
udzielono odpowiedzi na zgłoszone zagadnienie prawne, jak na wstępie.