III CZP 138/08

Sygn. akt III CZP 138/08 
 
 
 
UCHWAŁA 
 
Dnia 24 lutego 2009 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
SSN Stanisław Dąbrowski (sprawozdawca) 
SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian 
 
Protokolant Bożena Nowicka 
 
w sprawie z wniosku Spółdzielni Mieszkaniowej „C.” w W. 
przy uczestnictwie Miasta W. 
o zasiedzenie, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 
w dniu 24 lutego 2009 r., 
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w W.  
postanowieniem z dnia 17 listopada 2008 r.,  
 
 
„Czy przepis art. 35 ust. 41 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. 
o spółdzielniach mieszkaniowych wyłącza zasiedzenie nieruchomości 
przez 
spółdzielnię 
mieszkaniową 
będącą 
następcą 
prawnym 
spółdzielni, która na nieruchomości tej wybudowała budynek?” 
 
 
podjął uchwałę: 
 
Przepis art. 35 ust. 41 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. 
o spółdzielniach mieszkaniowych (jedn. tekst: Dz. U. z 2003 r., 
Nr 19, poz. 1116 ze zm.) nie wyłącza nabycia własności 
nieruchomości 
przez 
spółdzielnię 
mieszkaniową 
powstałą 
w wyniku podziału spółdzielni, która na tej nieruchomości 
wybudowała budynek. 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
Postanowieniem z dnia 11 lipca 2008 r. Sąd Rejonowy w W. oddalił wniosek 
Spółdzielni Mieszkaniowej „C.” w W. z udziałem m. W. o stwierdzenie na podstawie 
art. 35 ust. 41 i ust. 42 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach 
mieszkaniowych zasiedzenia nieruchomości położonej w W. przy ul. T. [...] 
stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni 1578 m2. Zdaniem Sądu Rejonowego 
przeszkodą w uwzględnieniu wniosku jest okoliczność, że wnioskująca Spółdzielnia 
nie wybudowała na przedmiotowej działce budynku, a uczynił to jej poprzednik 
prawny, Wedle ustaleń Sądu wnioskująca Spółdzielnia powstała już po 
wybudowaniu budynku, w wyniku podziału Ś. Spółdzielni Mieszkaniowej w W. Sąd 
Rejonowy stwierdził, że przesłanką nabycia własności nieruchomości przez 
spółdzielnię mieszkaniową na podstawie art. 35 ust. 41 ustawy z dnia 15 grudnia 
2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych jest wybudowanie przez tę spółdzielnię 
budynku na podstawie pozwolenia na budowę i decyzji lokalizacyjnej. W ocenie 
sądu nieuprawnionym jest pogląd, że należy stosować wykładnię celowościową art. 
35 ust. 41, prowadzącą w konsekwencji do uznania, że norma zawarta w tym 
przepisie odnosi się także do spółdzielni, których poprzednicy prawni na podstawie 
pozwolenia na budowę i decyzji lokalizacyjnej wybudowali budynek, gdyż wykładnia 
językowa powołanego przepisu nie nasuwa wątpliwości co do jego treści. 
Przy rozpoznaniu apelacji wnioskodawczyni Sądowi Okręgowemu w W. 
nasunęło się zagadnienie prawne przytoczone na wstępie. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W sformułowanym przez Sąd Okręgowy zagadnieniu prawnym wątpliwości 
co do wykładni art. 35 ust. 41 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach 
mieszkaniowych zostały zarysowane szeroko. Stosownie do brzmienia sentencji 
postanowienia dotyczą one możliwości „zasiedzenia nieruchomości przez 
spółdzielnię mieszkaniową będącą następcą prawnym spółdzielni, która na 
nieruchomości tej wybudowała budynek. Ze sformułowania tego wynikałoby, że 
wątpliwość ma dotyczyć wszystkich form następstwa prawnego zarówno pod 

 
3 
tytułem ogólnym, jak i pod tytułem szczególnym. Jednakże z uzasadnienia 
postanowienia wynika, że wskazane przez Sąd Okręgowy następstwo prawne było 
w okolicznościach konkretnej sprawy wynikiem podziału spółdzielni. Przemawia to 
za ograniczeniem odpowiedzi i rozważań do jednego przypadku następstwa 
prawnego – sukcesji uniwersalnej zachodzącej w razie podziału spółdzielni 
macierzystej. 
Kwestia, czy na spółdzielnie powstałą w wyniku podziału przechodzi wraz 
z posiadaniem nieruchomości, na której jej poprzedniczka (dzielona spółdzielnia) 
wzniosła budynek w warunkach określonych w art. 35 ust. 41 ustawy 
o spółdzielniach mieszkaniowych, także uprawnienie do nabycia własności 
przewidziane w tym przepisie, Sąd Najwyższy już się zajmował. W uchwale 
z dnia 26 listopada 2008 r., III CZP 115/08, wskazano że w razie podziału 
spółdzielni, która posiadała nieruchomość gminną w dniu 5 grudnia 1990 r. 
i przed tą datą, na podstawie pozwolenia na budowę oraz decyzji lokalizacyjnej 
wybudowała na tej nieruchomości budynek, nabycie własności nieruchomości na 
podstawie art., 354 ust. 41 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych następuje na 
rzecz spółdzielni mieszkaniowej, która powstała w wyniku podziału. Stanowisko to 
jest trafne. 
Kierując się zasadami wykładni językowej trzeba uznać, że przesłankami 
nabycia własności nieruchomości na podstawie art. 35 ust. 41 ustawy 
o spółdzielniach mieszkaniowych jest posiadanie przez spółdzielnię mieszkaniową 
w dniu 5 grudnia 1990 r. nieruchomości gruntowej stanowiącej własność Skarbu 
Państwa, gminy albo nieznanego właściciela oraz wybudowanie na tym gruncie 
przez tę spółdzielnię przed dniem 5 grudnia 1990 r. budynku na podstawie 
pozwolenia na budowę i decyzji lokalizacyjnej. Przepis ten, inaczej niż art. 35 ust. 1, 
2 i ust. 4 tejże ustawy, nie zawiera stwierdzenia, że budynek na gruncie mogli też 
wybudować poprzednicy prawni spółdzielni, co mogłoby uzasadniać pogląd, że 
zarówno wykładnia językowa tego przepisu jak i wykładnia systemowa prowadzą 
do wniosku, że obejmuje on tylko sytuacje, w których budynek wzniosła ta sama 
spółdzielnia, która była posiadaczem gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r., a zatem 
żaden następca prawny takiej spółdzielni, w tym także spółdzielnia powstała 
w wyniku jej podziału, nie nabywa własności na tej postawie. 

 
4 
Taka wykładnia jednakże prowadziłaby do rezultatów nie do przyjęcia, 
nieracjonalnych 
z 
punktu 
widzenia 
funkcji 
przepisu 
oraz 
społecznie 
nieuzasadnionych. Nabycie własności na podstawie art. 35 ust. 41 ustawy 
o spółdzielniach mieszkaniowych następuje z mocy prawa z dniem wejścia w życie 
ustawy nowelizacyjnej, wprowadzającej ten przepis, a więc z dniem 31 lipca 2007 r. 
Konsekwencją poprzestania na ściśle językowej wykładni przepisu byłoby przyjęcie 
że własność nieruchomości nabyła spółdzielnia macierzysta, podlegająca 
podziałowi, która być może już nawet nie istnieje. W istocie zatem zniweczone 
zostałyby skutki podziału spółdzielni, gdyż majątkiem, który w wyniku podziału 
przypadł wnioskodawczyni, stawałby się z powrotem majątkiem spółdzielni 
macierzystej. 
Tak nieracjonalne i oczywiście sprzeczne z celem art. 35 skutki wykładni 
językowej ust. 41 stwarzają konieczność sięgnięcia po inne metody wykładni. 
Pogląd Sądu Rejonowego dotyczący supremacji wykładni językowej nad innymi 
metodami wykładni jest za daleko idący. Sąd Okręgowy uzasadniając 
przedstawienie zagadnienia prawnego trafnie zwrócił uwagę na wskazówki co do 
metod wykładni w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2008 r., V CSK 
351/07. 
Nabycie praw i obowiązków przez spółdzielnię powstała w wyniku podziału 
na charakter sukcesji uniwersalnej, a nową spółdzielnię mogą utworzyć tylko osoby 
będące członkami dotychczasowej spółdzielni, co sprawia, że zachodzi ciągłość 
zarówno majątkowa, jak i korporacyjna. Jeżeli na nowo powstałą w wyniku podziału 
spółdzielnię przeszło posiadanie nieruchomości zabudowanej przez dzielącą się 
spółdzielnie budynkiem mieszkalnym przed dniem 5 grudnia 1990 r. w warunkach 
art., 35 ust. 41 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, to przeszło na nią także 
wynikające z tego uprawnienie do nabycia w przyszłości tych praw, które 
ustawodawca wiąże z posiadaniem nieruchomości zabudowanej w taki sposób. 
W związku z podziałem spółdzielni nowa spółdzielnia stała się sukcesorem 
zarówno praw i chronionych prawnie stanów, wywodzonych od poprzedniej 
spółdzielni, jak i tego co w przyszłości może być nabyte w związku z posiadaniem 
nieruchomości i wybudowaniem na niej budynku przez spółdzielnię dzielącą się. 

 
5 
Przechodzi zatem na nią także uprawnienie do uwłaszczenia na podstawie art. 35 
ust. 41 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. 
Taka wykładnia omawianego przepisu najpełniej realizuje jego cel 
zapewnienia spółdzielni możliwości uzyskania własności tych nieruchomości, które 
posiada i które także wcześniej były w posiadaniu spółdzielni i zostały legalnie 
zabudowane na podstawie pozwolenia na budowę i decyzji lokalizacyjnych. 
Z uwagi na powstanie nowej spółdzielni na bazie majątkowego i osobowego 
substratu dotychczasowej spółdzielni, nabycie własności gruntu przez spółdzielnię 
powstałą w wyniku podziału, realizuje także dalsze funkcje przepisu, gdyż 
pozwalając na szybkie uregulowanie prawa nowej spółdzielni do gruntu, 
przyspiesza też możliwość uregulowania sytuacji prawnej lokali należących do 
członków spółdzielni, którzy uprzednio jako członkowie spółdzielni ulegającej 
podziałowi, ponosili ciężary wybudowania budynku. 
Powyższa wykładnia nie prowadzi do poszerzenia zakresu stosowania art. 
35 ust. 41 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych ani nie pogarsza sytuacji 
dotychczasowych właścicieli nieruchomości zabudowanych przez spółdzielnię. 
Prowadzi jedynie do tego, że w sytuacji podziału spółdzielni, własność takiej 
nieruchomości nabywa z mocy prawa nie spółdzielnia, która ją posiadała w dniu 
5 grudnia 1990 r. i zabudowała przed tą datą w warunkach określonych w tym 
przepisie, lecz jej sukcesor uniwersalny – spółdzielnia, która w wyniku podziału, 
nabyła posiadanie zabudowanej nieruchomości. Dla dotychczasowego właściciela 
skutek jest więc taki sam, a tylko nabywcą prawa własności jest inna spółdzielnia. 
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 k.p.c. rozstrzygnął 
przedstawione zagadnienie prawne jak w uchwale.