III CZP 114/10

Sygn. akt III CZP 114/10 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 21 grudnia 2010 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Dariusz Zawistowski 
SSA Maria Szulc 
 
 
 
w sprawie z powództwa Mirosława D. i Urszuli H.  
przeciwko Beacie D., Patrykowi D. oraz małoletnim Dawidowi D. i Natalii D. 
reprezentowanym przez matkę Beatę D. 
o eksmisję, 
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej 
w dniu 21 grudnia 2010 r., 
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego 
przez Sąd Okręgowy  
postanowieniem z dnia 21 października 2010 r.,  
 
„1. Czy w sprawie o eksmisję z lokalu mieszkalnego zachodzi po 
stronie pozwanej współuczestnictwo jednolite (art. 73 § 2 k.p.c.) 
rodzica i pozostających pod jego władzą rodzicielską małoletnich 
dzieci? 
2. w przypadku odpowiedzi pozytywnej na powyższe pytanie - czy 
zaskarżenie przez powodów wyroku Sądu I instancji w części 
oddalającej powództwo o eksmisję z lokalu mieszkalnego w stosunku 
do małoletnich dzieci skutkuje zaskarżeniem tego wyroku także 
w  stosunku do pozwanego rodzica, choćby powództwo w stosunku 
do niego zostało uwzględnione?" 
 
 
odmawia podjęcia uchwały. 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
 
Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2010 r. Sąd Rejonowy nakazał pozwanej 
Beacie D. aby wraz z osobami jej prawa prezentującymi w  terminie trzech miesięcy 
od daty uprawomocnienia orzeczenia opróżniła i  oddała w posiadanie powodom 
Mirosławowi D. i Urszuli H. lokal mieszkalny nr 13 położony w Z. przy ul. Ś.[...]. oraz 
oddalił powództwo przeciwko Patrykowi D., Dawidowi D. i Natalii D. Powód 
Mirosław D. jest byłym mężem pozwanej Beaty D. a oboje są rodzicami 
pozostałych pozwanych, małoletnich do chwili wyrokowania w pierwszej instancji. 
W postępowaniu przed Sądem Rejonowym w imieniu małoletnich dzieci 
występowała pozwana jako ich przedstawicielka ustawowa. Sąd Rejonowy ustalił, 
że 
powodom 
przysługuje 
spółdzielcze 
własnościowe 
prawo 
do 
lokalu 
mieszkalnego, którego dotyczył pozew. 
Powodowie zaskarżyli wyrok Sądu Rejonowego w części oddalającej 
powództwo. 
Przy rozpoznaniu przez Sąd Okręgowy apelacji powodów ujawniły się 
wątpliwości sformułowane w zagadnieniach przedstawionych do rozstrzygnięcia na 
podstawie art. 390 § 1 k.p.c.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przed 
przystąpieniem 
do 
rozstrzygnięcia 
zagadnienia 
prawnego 
przedstawionego w trybie art. 390 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy powinien zbadać, czy 
spełnione zostały wszystkie określone w tym przepisie przesłanki, warunkujące 
podjęcie uchwały. Kontroli podlega także prawidłowość wydania przez sąd drugiej 
instancji 
postanowienia 
o 
przedstawieniu 
zagadnienia 
prawnego 
(zob. 
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2005 r., III CZP 93/04, nie publ. 
i z dnia 19 listopada 2008 r., III CZP 21/08, nie publ. oraz orzeczenia powołane 
w  uzasadnieniach obu postanowień). Merytoryczne rozpoznanie apelacji, z którym 
związane jest przedstawione przez Sąd Okręgowy zagadnienie prawne jest 
możliwe tylko w ważnym postępowaniu sądowym. 
W związku z tym należy zwrócić uwagę, że pozwani Patryk D., Dawid D. 
oraz Natalia D. są dziećmi występujących po przeciwnych stronach procesu 
Mirosława D. oraz Beaty D. Dawid i Natalia D. są do tej pory małoletni a Patryk D. 

 
3 
skończył osiemnaście lat dopiero 22 sierpnia 2010 r. Zgodnie z art. 92 k.r.i.o.p. 
dziecko aż do pełnoletniości pozostaje pod władzą rodzicielską. Do tego czasu 
regułą jest, że rodzice są przedstawicielami ustawowymi dzieci pozostających pod 
ich władzą rodzicielską (art. 98 § 1 k.r.i.o.p.). Jedynie w wyjątkowych, ustawowo 
określonych 
przypadkach 
wyłączona 
jest 
reprezentacja 
dziecka 
przez 
któregokolwiek z  rodziców. Zgodnie z art. 98 § 2 k.r.i.o.p. żadne z rodziców nie 
może reprezentować dziecka przy czynnościach prawnych między dziećmi 
pozostającymi pod ich władzą rodzicielską a także przy czynnościach prawnych 
między dzieckiem a jednym z rodziców lub jego małżonkiem, chyba że czynność 
prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu a rzecz dziecka albo że dotyczy 
należnych dziecku od drugiego z rodziców środków utrzymania i wychowania. 
Przepis § 2 art. 98 k.r.i.o.p. stosuje się odpowiednio w postępowaniu przed sądem 
lub innym organem państwowym. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że 
poza dwoma wymienionymi w art. 98 § 2 pkt 2 k.r.i.o.p. przypadkami, rodzic nie 
może reprezentować dziecka w postępowaniu procesowym, które toczy się między 
tym dzieckiem a drugim z jego rodziców (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 
13  maca 2008 r., III CZP 1/08, OSNC 2009/4/52). Oznacza to, że w przedmiotowej 
sprawie z powództwa windykacyjnego jednego z rodziców przeciwko małoletnim 
dzieciom  wytoczonego w ramach ochrony prawa rzeczowego ograniczonego 
małoletnich pozwanych musi reprezentować kurator ustanowiony przez sąd 
opiekuńczy (art. 99 k.r.o.). Przedstawicielem ustawowym nie mogła być matka 
dzieci, nawet jeśli była współpozwaną w sprawie. 
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 4 października 1966 r., 
II CZ 117/66 (OSNC 1967, nr 2, poz. 40), w sytuacjach wskazanych w art. 98 § 2 i 3 
k.r.o. sąd rozpoznający sprawę ma obowiązek – zwrócić się do sądu opiekuńczego 
o ustanowienie kuratora dla strony niemającej zdolności procesowej. Regułą przy 
tym jest, że powinno się ustanowić tylu kuratorów, ile dzieci ma być 
reprezentowanych. 
W konsekwencji, zaniechanie tych czynności powoduje nieważność 
postępowania ponieważ małoletni uczestnicy postępowania, niemający zdolności 
procesowej (art. 65 k.p.c.)  byli pozbawieni przedstawiciela ustawowego (art. 379 
pkt 2 k.p.c.).  

 
4 
Sąd drugiej instancji bierze z urzędu pod uwagę nieważność postępowania 
(art. 378 § 2 k.p.c.). Zgodnie z treścią art. 386 § 2 i 3 k.p.c. w razie stwierdzenia 
nieważności postępowania sąd drugiej instancji uchyla zaskarżony wyrok, znosi 
dotychczasowe postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazuje 
sprawę do rozpoznania sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. 
Jeśli zaś pozew podlega odrzuceniu sąd drugiej instancji uchyla zaskarżony wyrok 
i  pozew odrzuca. W takim stanie dotychczasowego postępowania nie zachodzi 
potrzeba rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego związanego z merytorycznym 
rozpoznaniem 
apelacji. 
Dlatego 
wydanie 
przez 
ten 
sąd 
postanowienia 
o  przedstawieniu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego, pomimo naruszenia 
przepisów gwarantujących ważność postępowania, stanowi podstawę do odmowy 
podjęcia uchwały przez Sąd Najwyższy (por. postanowienia Sądu Najwyższego 
z  dnia 11  października 1978 r. III CZP 64/78; z dnia 18 marca 2005 r. III CZP 
93/04 niepubl.; 22 listopada 2007, III CZP 99/07, niepubl.; z dnia 25 czerwca 
2008 r., III  CZP 49/08, niepubl.; z dnia 19 marca 2009 r., III CZP 11/09, niepubl.). 
Wynikający z istoty spornego stosunku prawnego jednolity charakter 
współuczestnictwa powodów – współuprawnionych z ograniczonego prawa 
rzeczowego, do którego ochrony stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie 
własności, 
oznacza 
konieczność 
jednolitego 
rozstrzygnięcia 
na 
rzecz 
występujących po stronie powodowej współuczestników. Dlatego wyłączona jest 
możliwość wcześniejszego zakończenia postępowania w stosunku do jednego 
z  współuczestników o ile podtrzymuje on żądanie oparte na wspólnym prawie. 
Z tych względów należało odmówić podjęcia uchwały na podstawie art. 390 
k.p.c. w związku z art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie 
Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 z późn. zm.).