III CZP 114/08

Uchwała z dnia 19 listopada 2008 r., III CZP 114/08 
 
Sędzia SN Barbara Myszka (przewodniczący) 
Sędzia SN Jan Górowski (sprawozdawca) 
Sędzia SA Dariusz Dończyk 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, 
Oddział w K. przy uczestnictwie Genowefy O. prowadzącej działalność 
gospodarczą pod firmą "M.T." Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe w K. o 
zgłoszenie wierzytelności, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu 
jawnym w dniu 19 listopada 2008 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez 
Sąd Rejonowy w Kielcach postanowieniem z dnia 24 czerwca 2008 r.: 
"Czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest legitymowany czynnie do 
zgłaszania w postępowaniu upadłościowym wierzytelności z tytułu składek na 
Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych 
Świadczeń Pracowniczych?" 
podjął uchwałę: 
 
Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest legitymowany czynnie do 
zgłaszania w postępowaniu upadłościowym wierzytelności z tytułu składek na 
Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych, Fundusz Pracy i Fundusz 
Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. 
 
Uzasadnienie 
 
Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w K. zgłosił do masy upadłości, 
przedsiębiorcy Genowefy O., prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą 
"M.T." Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe, wierzytelność z tytułu składek na 
Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych, Fundusz 
Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Na uzupełniającej 
liście wierzytelności syndyk masy upadłości umieścił wierzytelności z tytułu składek 
na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a odmówił uznania wierzytelności z tytułu 

składek na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych, Fundusz Pracy i Fundusz 
Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, wyrażając pogląd, że Zakład 
Ubezpieczeń Społecznych nie jest wierzycielem wobec tych trzech Funduszy. 
Sędzia-komisarz oddalił sprzeciw wnioskodawcy postanowieniem z dnia 11 
kwietnia 2008 r., które zaskarżył zażaleniem Zakład Ubezpieczeń Społecznych. 
Przy jego rozpoznaniu przez Sąd Rejonowy w Kielcach wyłoniło się zagadnienie 
prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 
390 § 1 w związku z art. 397 § 2 k.p.c. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Narodowy Fundusz Zdrowia jest państwową jednostką organizacyjną mającą 
osobowość prawną (art. 96 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach 
opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, jedn. tekst: Dz.U. z 2008 
r. Nr 164, poz. 1027). Zarządza on zgromadzonymi na nim środkami i działa w 
imieniu własnym, lecz na rzecz ubezpieczonych (art. 97). Składki na ubezpieczenie 
zdrowotne stanowią przychody funduszu (art. 116), a środki finansowe funduszu są 
środkami publicznymi (art. 114). Składki wpłaca się do Zakładu Ubezpieczeń 
Społecznych, który przekazuje je Narodowemu Funduszowi Zdrowia, za co 
otrzymuje wynagrodzenie (art. 88). Zakład jest uprawniony do kontroli płatników 
składek (art. 90); składki niezapłacone podlegają ściągnięciu na zasadach 
określonych w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń 
społecznych (jedn. tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74). 
Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych służy do zaspokojenia 
roszczeń pracowników w razie niewypłacalności pracodawcy. Jest państwowym 
funduszem celowym mającym osobowość prawną (art. 24 ustawy z dnia 13 lipca 
2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, 
Dz.U. Nr 158, poz. 1121), pozostającym w dyspozycji ministra właściwego do spraw 
pracy. Składki stanowią jedno ze źródeł dochodu Funduszu (art. 25); poboru 
dokonuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który je przekazuje Funduszowi (art. 
30). Do poboru składek i ich egzekucji stosuje się przepisy ustawy o systemie 
ubezpieczeń społecznych. 
Fundusz Pracy jest państwowym funduszem celowym, niemającym 
osobowości prawnej, pozostającym w dyspozycji ministra właściwego do spraw 
pracy (art. 103 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i 
instytucjach rynku pracy, jedn. tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415). Składki 

stanowią jedno ze źródeł jego przychodów; pobiera je Zakład Ubezpieczeń 
Społecznych i przekazuje dysponentowi Funduszu (art. 107), a także wymierza kary 
za nieopłacenie składek przez pracowników. Koszty poboru są zwracane poborcy w 
zryczałtowanej wysokości przez Fundusz. 
W uchwale z dnia 16 października 2008 r., III CZP 99/08 (OSNC 2009, nr 10, 
poz. 133) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że administracyjne tytuły wykonawcze 
obejmujące składki na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz 
na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych są tytułami egzekucyjnymi 
w rozumieniu art. 777 § 1 pkt 3 k.p.c., nie stanowi zaś takiego tytułu administracyjny 
tytuł wykonawczy obejmujący składki na Fundusz Pracy. W stosunku do tego 
Funduszu system egzekucji alternatywnej (administracyjna i sądowa), wynikający z 
unormowania zawartego w art. 24 ust 2 ustawy o systemie ubezpieczeń 
społecznych, został wyłączony unormowaniem zawartym w art. 107 ust. 4 ustawy o 
promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zmiana ta nie ma jednak 
znaczenia z punktu widzenia przedstawionego zagadnienia prawnego, skoro 
egzekucję składek na Fundusz Pracy prowadzi także Zakład Ubezpieczeń 
Społecznych. 
Zgodnie z art. 107 ustawy z dnia 20 kwietnia o promocji zatrudnienia i 
instytucjach rynku pracy, art. 30 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń 
pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy oraz art. 87 ustawy z dnia 27 
sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków 
publicznych, składki na przedmiotowe Fundusze są opłacane i rozliczane na 
zasadach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne. 
Na podstawie art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie 
ubezpieczeń społecznych (jedn. tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm. – dalej: 
"u.s.u.s.") do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń 
Pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne oraz wpłat na Państwowy Fundusz 
Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w zakresie ich poboru, egzekucji, 
wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, 
dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i 
prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się 
odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne. Zgodnie z 
art. 52 u.s.u.s., składki na ubezpieczenie społeczne stanowią przychody Funduszu 

Ubezpieczeń Społecznych, który jest funduszem celowym powołanym do realizacji 
zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 51 u.s.u.s.). 
Skoro art. 32 u.s.u.s. uprawnia Zakład Ubezpieczeń Społecznych m.in. do 
poboru i egzekucji tych składek oraz dokonywania zabezpieczenia wykonania tych 
należności, a także do stosowania ulg wobec zobowiązanych i umarzania tych 
świadczeń, to nie ma podstaw do przyjęcia, że może on prowadzić tylko egzekucję 
singularną, nie jest natomiast uprawniony do wszczęcia i udziału w egzekucji 
uniwersalnej, jaką stanowi postępowanie upadłościowe. Kontekst językowy 
przepisu przemawia za tym, że w tym wypadku przez wyrażenie "egzekucja" należy 
rozumieć wyegzekwowanie tych składek wszystkimi dopuszczalnymi prawnie 
sposobami. Innymi słowy, egzekucja w tym kontekście znaczy dochodzenie ich 
przymusowej realizacji. 
Postępowanie upadłościowe stanowi jeden z takich sposobów przymusowej 
realizacji tych składek, do czego Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest uprawniony 
na podstawie art. 32 u.s.u.s., mimo że składki ostatecznie są przeznaczone dla 
innego podmiotu. Może więc skutecznie wnosić o umieszczenie roszczeń o zaległe 
składki na rzecz Funduszu Pracy, Funduszu Gwarantowanych Świadczeń 
Pracowniczych i Funduszu Ubezpieczeń Zdrowotnych na liście wierzytelności. Z 
tego względu nietrafna jest interpretacja, że ma tylko prawo do zbierania składek i 
do przymusowej ich realizacji, gdy kondycja finansowa dłużnika jest dobra, a nie 
może podejmować czynności prowadzących do ich wyegzekwowania, gdy dłużnik 
nie jest w stanie regulować swych wymagalnych długów. Zakład Ubezpieczeń 
Społecznych może więc uczestniczyć w postępowaniu upadłościowym przez 
zgłoszenie roszczeń z tytułu tych składek do masy upadłości. 
Do podobnego wyniku prowadzi wykładnia systemowa. Znamienne jest, że 
ustawy regulujące Fundusze nie przewidują żadnego innego dysponenta składek 
na etapie ich uzyskania. Choć składki ostatecznie należą do innych podmiotów, to 
ich obsługę ustawodawca powierzył tylko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Z 
tego względu odmienna wykładnia de facto, pozbawiłaby Fundusze, którym te 
składki przysługują, ochrony prawnej na wypadek wszczęcia postępowania 
upadłościowego. Niepoprawne jest rozumowanie, z którego wynika, że 
ustawodawca nie przewidział możliwości ich dochodzenia w fazie upadłości 
dłużnika, spójność systemu prawnego przemawia zatem za wnioskiem, iż 

uprawnionym do ich egzekucji tym sposobem jest Zakład Ubezpieczeń 
Społecznych. 
Fundusze są gromadzone na różne cele i dlatego jest ich kilka, aby składki nie 
"mieszały się". W celu zminimalizowania kosztów ich obsługi ustawodawca 
zdecydował się skoncentrować sposób ich poboru, powołując jeden podmiot do 
realizacji tych zadań; tylko Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest legitymowany do 
poboru egzekwowania i przekazywania ich podmiotom uprawnionym. Przewidziano 
także mechanizm odpłatności za realizację tych zadań. Takie rozwiązanie zasługuje 
na aprobatę, gdyż pozwala osiągnąć oczekiwane rezultaty jak najmniejszym 
kosztem. 
Z tych względów do rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia nie jest 
konieczne określenie generalnego statusu prawnego Zakładu Ubezpieczeń 
Społecznych wobec majątku Skarbu Państwa i innych państwowych osób 
prawnych, np. Funduszy. W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 
dnia 22 kwietnia 1994 r., III CZP 189/93 (OSNC 1994, nr 6, poz. 121) w odniesieniu 
do Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa wyrażono pogląd, że osoba prawna, 
której powierzono wykonywanie prawa własności i innych praw rzeczowych co do 
określonego ustawowo mienia, jest jego dysponentem (instytucją powierniczą); 
działa we własnym imieniu, lecz na rzecz właściciela. Na zewnątrz występuje jako 
wyłączny dysponent określonego prawa, działając we własnym imieniu i ponosząc 
własną odpowiedzialność za te działania (por. także postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 19 września 2002 r., V CKN 1223/00, OSNC 2003, nr 9, poz. 
127). Odpowiada to wypracowanej w doktrynie konstrukcji podstawienia 
ustawowego, która polega na upoważnieniu jednego podmiotu do dochodzenia 
cudzych praw – w tym wypadku także zgłoszenia przez Zakład Ubezpieczeń 
Społecznych cudzych wierzytelności w toku postępowania upadłościowego. Przy jej 
przyjęciu nabycie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych kompetencji określonych 
w art. 32 u.s.u.s. prowadzi do powstania na rzecz tego podmiotu w tym zakresie 
legitymacji czynnej do dochodzenia składek. Skoro więc Zakład Ubezpieczeń 
Społecznych zajmuje się ich "obsługą", to w rezultacie dochodzi do ustawowego 
podstawienia na wypadek jakiegokolwiek postępowania związanego z ich 
zgromadzeniem. Ma ono charakter bezwzględny, bo tylko ten podmiot może ich 
dochodzić. 
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie..