III CZP 114/06

Uchwała z dnia 24 listopada 2006 r., III CZP 114/06 
 
Sędzia SN Józef Frąckowiak (przewodniczący, sprawozdawca) 
Sędzia SN Iwona Koper 
Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "M." – Fundacja Pomocy Rodzinom 
Chorych na Mukowiscydozę w K. o zmianę wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym, 
po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 24 listopada 
2006 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie 
postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2006 r.: 
"Czy i w jakiej formie w świetle art. 3,4 i 5 Ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 o 
fundacjach (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 46 poz. 203 ze zm.) fundator może 
dokonać zmiany ustalonego przez siebie statutu fundacji w sytuacji, kiedy statut nie 
zawiera żadnych postanowień w przedmiocie zmiany statutu?" 
podjął uchwałę: 
 
Fundator nie może zmienić statutu fundacji, gdy jej statut nie upoważnia 
go do dokonywania takich zmian. 
 
Uzasadnienie 
 
Sąd Okręgowy w Krakowie, rozpoznając apelację "M." Fundacji Pomocy 
Rodzinom Chorych na Mukowiscydozę w K. od postanowienia Sądu Rejonowego w 
Krakowie z dnia 14 kwietnia 2006 r., powziął istotne wątpliwości i na podstawie art. 
390 § 1 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie 
prawne, które powstało na tle następującego stanu faktycznego. 
"M." Fundacja Pomocy Rodzinom Chorych na Mukowiscydozę żądała wpisu 
do Krajowego Rejestru Sądowego zmian statutu Fundacji – ujawnienia nowego 
organu fundacji (komisji rewizyjnej) oraz o nadanie jej statusu organizacji pożytku 
publicznego. Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2006 r. oddalił 
wniosek, podkreślając, że brak podstaw prawnych dla dokonania przez fundatora 

zmian statutu wnioskodawcy, gdyż zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 
1984 r. o fundacjach (jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r., Nr 46, poz. 203 ze zm. – dalej: 
"u.fund."), zmiana statutu przez fundatora jest dopuszczalna tylko wtedy gdy statut 
przewiduje taką możliwość. (...) 
Wątpliwości Sądu Okręgowego wiążą się z lakonicznością ustawy o 
fundacjach, która wprawdzie dopuszcza możliwość zmiany statutu fundacji (art. 5 i 
11), ale nie wskazuje trybu, w którym zmiana ta mogłaby zostać dokonana. W 
szczególności, ustawa ta nie zawiera regulacji, z których wynikałoby, kto i w jakim 
trybie może dokonać zmian statutu fundacji, gdy sam statut takiej zmiany nie 
przewiduje. (...) 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Konstrukcja prawna fundacji zakłada, że fundator może wpływać na jej kształt 
prawny tylko w sposób ściśle określony przez prawo, a jego rola uwidacznia się 
przede wszystkim na etapie tworzenia fundacji. Od jego woli zależy zarówno to, czy 
fundacja powstanie, jaki cel ma realizować, jakim majątkiem będzie dysponowała 
dla zrealizowania tego celu, jak również jak będzie wyglądał jej ustrój wewnętrzny. 
Te podstawowe cechy konstrukcji prawnej fundacji fundator określa w oświadczeniu 
woli o ustanowieniu fundacji oraz w statucie. Inaczej niż w przypadku osób 
prawnych typu korporacyjnego, rola fundatora kończy się w zasadzie po 
zarejestrowaniu fundacji i uzyskaniu przez nią osobowości prawnej. W literaturze i 
orzecznictwie podkreśla się, że od tego momentu fundacja staje się niezależną od 
woli fundatora osobą prawną, która działa tylko na podstawie ustawy i statutu (por. 
uchwały Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2000 r., III CZP 42/00, OSNC 2001, 
nr 5, poz.67 oraz z dnia 18 kwietnia 2000 r., III CZP 9/00, OSNC 2000, nr 9, poz. 
153). 
Związki fundatora z fundacją mogą pojawić się także już w okresie, gdy jest 
ona osobą prawną, lecz podstawą do wpływania na działalność fundacji nie jest 
wtedy wprost wola fundatora, jak wynika z art. 4 u.fund. fundacja działa bowiem 
tylko na podstawie przepisów ustawy i statutu. Ustawa nie przyznaje fundatorowi 
żadnego uprawnienia, z którego mógłby on wywodzić swoje prawo do wpływania na 
działalność fundacji, bez uprzedniego postanowienie statutu. Wola fundatora może 
mieć więc znaczenie dla określenia sposobu funkcjonowania fundacji tylko wtedy, 
gdy zezwala na to statut. Fundator, który chce zagwarantować sobie wpływ na 
funkcjonowanie fundacji, musi to przewidzieć i stworzyć dla siebie podstawy takiego 

działania w statucie fundacji. W ten sposób każdy kontrahent fundacji i każdy, 
czyjego interesu dotyczy jej działalność, może na podstawie ustawy i statutu, 
dostępnego w Krajowym Rejestrze Sądowym, określić, jakie osoby mają wpływ na 
funkcjonowanie fundacji. Jest to konsekwencją przyznania fundacji osobowości 
prawnej, czyli wyraźnego oddzielenie, z prawnego punktu widzenia, samej fundacji i 
jej fundatora, jako odrębnych osób, co sprzyja przejrzystości i bezpieczeństwu 
obrotu. 
Wbrew sugestii wyrażonej w uzasadnieniu postanowienia Sądu Okręgowego, 
z przepisów ustawy o fundacjach nie wynika uprawnienie fundatora do 
podejmowania działań dotyczących fundacji, takich jak zmiana statutu lub 
mianowanie członków zarządu. Należy także wskazać, że nawet gdyby fundator 
mógł dokonywać zmiany statutu bez upoważnienia statutowego, to problem 
możliwości zmiany statutu fundacji zostałby rozwiązany tylko częściowo; w razie 
śmierci fundatora będącego osobą fizyczną lub ustania osoby prawnej i tak nie 
byłoby osoby mogącej dokonać zmiany statutu. 
W sytuacji gdy fundator, ustalając statut, nie zastrzeże dla siebie prawa do 
jego zmiany, nie ma podstaw do uznania, że może on skutecznie tego dokonać. 
Trafnie jednak Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że z art. 5 i 11 u.fund. wynika 
dopuszczalność zmiany statutu fundacji także po jej zarejestrowaniu. Co więcej, za 
dopuszczalnością takich zmian przemawiają ważne względy celowościowe, może 
się bowiem okazać, że zmieniły się warunki społeczne, ekonomiczne lub prawne, 
które uzasadniają zmianę statutu, ułatwiającą realizację założonego celu, a nawet, 
że taka zmiana jest niezbędna, aby ów cel osiągnąć. Brak w takiej sytuacji 
racjonalnych podstaw dla wykładni przepisów ustawy o fundacjach, która 
wykluczałaby dokonanie użytecznej lub niezbędnej zmiany statutu. Powstaje jednak 
istotne pytanie, kto i w jakim trybie takiej zmiany może dokonać, gdy statut fundacji 
nie zawiera żadnych postanowień określających sposób jego zmiany. Ustawa o 
fundacjach nie przewiduje stosownej regulacji, skoro jednak zmiana taka powinna 
być dopuszczalna, a brak podstaw, aby uznać, że może jej dokonać fundator, 
pozostaje wypełnienie istniejącej luki w drodze wykładni przy zastosowaniu analogii. 
Jako uprawniony do dokonywania zmian statutu w grę może wchodzić zarząd 
fundacji lub organ, który sprawuje nad nią nadzór, czyli właściwy ze względu na cel 
fundacji minister lub starosta powiatu, na terenie którego fundacja ma siedzibę. 
Organy te nie mają jednak uprawnień do bieżącego wglądu w działalność fundacji, 

a ich rola polega na czuwaniu nad tym, aby działalność fundacji mieściła się w 
granicach określonych ustawą i statutem. Z tego względu trudno na tle ustawy o 
fundacjach uzasadnić przyznanie im kompetencji do dokonywania zmiany statutu. 
Z art. 10 u.fund. wynika, że zarząd fundacji kieruje jej działalnością oraz 
reprezentuje ją na zewnątrz. Jeżeli więc w określonej sytuacji zarząd dochodzi do 
wniosku, że ze względu na cel fundacji konieczna lub pożądana jest zmiana jej 
statutu, to właśnie on powinien być uprawniony do przeprowadzenia takiej zmiany. 
Do zmiany statutu dokonanej przez zarząd należy stosować te przepisy ustawy o 
fundacjach, które dotyczą działania zarządu oraz ogólnie odnoszą się do zmiany 
statutu. Oznacza, to że jeżeli ze statutu wynika, iż fundacja ma również inne 
organy, których zgoda jest potrzebna w razie podejmowania przez zarząd 
określonych uchwał, to zmiana statutu będzie wtedy wymagała uchwały innego lub 
innych organów fundacji. Nawet gdy ze statutu nie wynika wprost taka kompetencja, 
to mając na względzie znaczenie zmiany statutu fundacji dla jej funkcjonowania, 
inny organ lub organy fundacji powinny wypowiedzieć się w tej sprawie. 
Do uchwały zarządu w sprawie zmiany statutu stosuje się także, przepisy 
uprawniające właściwego ministra lub starostę do wystąpienia do sądu o uchylenie 
uchwały zarządu rażąco sprzecznej z celem fundacji, postanowieniami statutu lub 
przepisami prawa. Uchwała zarządu o zmianie statutu podlega również kontroli ze 
strony sądu rejestrowego (art. 11 ust. 2 i art. 9 u.fund.). Uprawnienia nadzorcze 
właściwego ministra lub starosty oraz kontrola ze strony sądu rejestrowego są 
dostatecznym zabezpieczeniem przed nadużywaniem przez zarząd fundacji 
uprawnienia do zmiany jej statutu. Gdyby bowiem zmiana taka było użyteczna tylko 
dla samych członków zarządu, a nie dla fundacji, to wspomniane środki nadzorcze i 
kontrolne zapobiegną jej skutecznemu dokonaniu. Proponowane rozwiązanie 
wypełnia więc lukę w ustawie o fundacjach, a jednocześnie nie prowadzi do 
nadużywania pozycji zarządu dla realizacji celów sprzecznych z tymi, które 
określone zostały przez fundatora w akcie o jej utworzeniu. (...) 
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 390 k.p.c., jak w 
uchwale.