III CZP 111/03

Uchwała z dnia 5 lutego 2004 r., III CZP 111/03 
 
Sędzia SN Tadeusz Domińczyk (przewodniczący) 
Sędzia SN Irena Gromska-Szuster 
Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku R. Agencji Rozwoju, sp. z o.o. w likwidacji w 
R. o ogłoszenie upadłości, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu 
jawnym w dniu 5 lutego 2004 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jana 
Szewczyka, zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w 
Lublinie postanowieniem z dnia 1 grudnia 2003 r.: 
"1. Czy dłużnika wniosek o ogłoszenie upadłości nadany w urzędzie pocztowym 
przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. prawo upadłościowe i 
naprawcze, który wpłynął do sądu po tym dniu, musi spełniać wymogi formalne 
określone w powołanej ustawie i czy podlega on zwrotowi na podstawie art. 28 ust. 
1 tej ustawy, bez wzywania do uzupełnienia braków, jeżeli nie spełnia wymogów 
formalnych określonych w tej ustawie ani też wymogów formalnych przewidzianych 
w obowiązującym w dacie jego wniesienia rozporządzeniu Prezydenta 
Rzeczpospolitej z dnia 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe (jedn. tekst: 
Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.) czy też w odniesieniu do takiego wniosku 
winien mieć zastosowanie tryb postępowania przewidziany w art. 130 § 1 i 2 k.p.c. 
w związku z art. 35 powołanej ustawy z dnia 28 lutego 2003 r.; 
2. czy na zarządzenie przewodniczącego o zwrocie wniosku dłużnika o 
ogłoszenie upadłości wydane po wejściu w życie ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – 
Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535) a dotyczące wniosku 
złożonego przed tą datą dłużnikowi przysługuje zażalenie?" 
podjął uchwałę: 
 
1. W sprawie, w której przed dniem 1 października 2003 r. wniesiono do 
sądu wniosek o ogłoszenie upadłości, lecz jeszcze nie wydano postanowienia 
o ogłoszeniu upadłości, postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości 
prowadzi się na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo 

upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535). 
2. Na zarządzenie przewodniczącego, którego przedmiotem jest zwrot 
wniosku dłużnika o ogłoszenie upadłości, przysługuje zażalenie. 
 
Uzasadnienie 
 
Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawne 
powstały przy rozpoznawaniu zażalenia wnioskodawcy, będącego dłużnikiem, na 
zarządzenie przewodniczącego z dnia 8 października 2003 r., którym dokonano 
zwrotu wniosku o ogłoszenie upadłości. Zarządzenie przewodniczącego wydane 
zostało na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo 
upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535 – dalej: "Pr.u.n."), w następstwie 
uznania wniosku za nieodpowiadający wymogom określonym w przepisach 
wymienionej ustawy. 
Za okoliczności bezsporne przyjęto fakt nadania wniosku w polskim urzędzie 
pocztowym w dniu 30 września 2003 r. oraz jego wpływ do Sądu Rejonowego w 
Radomiu w dniu 2 października 2003 r. Przewodniczący uznał, że skoro wniosek 
nie spełniał wymogów określonych w art. 22, 23 i 25 powołanej ustawy, to podlegał 
zwrotowi na podstawie art. 28 ust. 1 tej ustawy, bez potrzeby wzywania 
wnioskodawcy do uzupełnienia braków formalnych. 
W zażaleniu na zarządzenie przewodniczącego dłużnik zarzucił, że jego wniosek 
podlegał rozpoznaniu na podstawie przepisów obowiązujących w chwili jego 
nadania w urzędzie pocztowym, a zatem na podstawie rozporządzenia 
Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe (jedn. tekst: 
Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.), obowiązującego do dnia 30 września 
2003 r. włącznie. 
Sąd drugiej instancji zaprezentował dwa przeciwstawne stanowiska, które legły u 
podstaw powstania zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, 
przedstawionego do rozstrzygnięcia w pkt 1 sentencji postanowienia. 
Według pierwszego, do oceny wymogów formalnych wniosku złożonego w dniu 
30 września 2003 r. powinny mieć zastosowanie przepisy obowiązującego w tym 
dniu Prawa upadłościowego, a nie przepisy nowej ustawy (art. 538 § 1 Pr.u.n.). 

Konsekwencją zastosowania starej ustawy byłby obowiązek wezwania 
wnioskodawcy do uzupełnienia braków formalnych wniosku. 
Drugie stanowisko, oparte na literalnym brzmieniu art. 537 Pr.u.n., sprowadza się 
do stwierdzenia, że przepisy nowej ustawy mają zastosowanie do oceny wymogów 
formalnych wniosku o ogłoszenie upadłości, wniesionego przed jej wejściem w 
życie i do tej chwili nie rozpoznanego. 
Wątpliwości dotyczące dopuszczalności zaskarżenia zażaleniem zarządzenia 
przewodniczącego o zwrocie wniosku dłużnika o ogłoszenie upadłości uzasadniono 
możliwością rozbieżnej interpretacji normy art. 33 ust. 1 Pr.u.n. Sąd drugiej instancji 
stwierdził, że wynik zastosowania jednej z możliwych wykładni tego przepisu polega 
na uznaniu, iż reguluje on wyczerpująco dopuszczalność wszelkich zażaleń w 
postępowaniu w przedmiocie ogłoszenia upadłości. Skoro przepis ten nie 
przewiduje zażalenia na zarządzenie przewodniczącego o zwrocie wniosku, 
wydanego na podstawie art. 28 ust. 1 Pr.u.n., to zażalenie jest z woli ustawodawcy 
niedopuszczalne. 
Odmienny pogląd oparty jest na twierdzeniu, że art. 33 ust. 1 Pr.u.n. w ogóle nie 
reguluje dopuszczalności zażaleń na zarządzenie przewodniczącego, dotyczy 
bowiem tylko zaskarżalności postanowień sądu. W tej sytuacji, na podstawie art. 35 
Pr.u.n., znajdują odpowiednie zastosowanie wskazane w nim przepisy kodeksu 
postępowania cywilnego, a zatem również art. 394 § 1, co przesądza 
dopuszczalność zażalenia na zaskarżone w niniejszej sprawie zarządzenie 
przewodniczącego, którym dokonano zwrotu wniosku dłużnika. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Uwzględniając datę oddania wniosku o ogłoszenie upadłości w polskim urzędzie 
pocztowym (30 września 2003 r.), co było równoznaczne z wniesieniem go do sądu 
na podstawie art. 165 § 2 k.p.c., uznać należy, że samo wszczęcie postępowania w 
przedmiocie ogłoszenia upadłości nastąpiło pod rządem przepisów Prawa 
upadłościowego, jednakże badanie spełniania przez wniosek wymogów formalnych 
odbyło się już w czasie obowiązywania Prawa upadłościowego i naprawczego. 
Stosowaniem norm cywilnego prawa procesowego rządzą dwie zasady, a 
mianowicie zasada jedności (jednolitości, ciągłości) postępowania, która oznacza 
stosowanie aż do zakończenia postępowania przepisów procesowych ustawy 
obowiązującej w chwili wszczęcia postępowania, oraz zasada aktualności, zwana 
też zasadą bezzwłocznego (natychmiastowego, bezpośredniego) stosowania 

przepisu procesowego, w myśl której przepisy procesowe wchodzą w życie 
bezzwłocznie i znajdują zastosowanie we wszystkich sprawach bez względu na 
chwilę wszczęcia postępowania, przy czym czynności procesowe dokonane 
wcześniej pozostają w mocy. O zastosowaniu którejkolwiek z tych zasad powinien 
rozstrzygnąć ustawodawca, formułując przepisy międzyczasowe, których kształt 
wymaga uwzględniania konstytucyjnych zasad operowania prawem 
intertemporalnym (por. uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 
czerwca 2003 r., SK 12/03, OTK-A Zb.Urz. 2003, nr 6, poz. 51). 
Zmiana reguł postępowania, sprowadzająca się do ustanowienia zasady 
bezpośredniego działania ustawy nowej, jest możliwa, a nawet niezbędna, jeśli 
przemawia za tym ważny interes publiczny. Istnienia takiego interesu dopatrzyć się 
można w charakterze postępowania upadłościowego i konieczności wyeliminowania 
wszelkiej zwłoki, która udaremniałaby jego cel. Ta właśnie okoliczność 
usprawiedliwia zastosowanie przez ustawodawcę zasady bezpośredniego działania 
nowej ustawy w sytuacjach, o których stanowi art. 537 Pr.u.n. Określone w nim 
przesłanki uzasadniające jego zastosowanie występują w stanie faktycznym 
niniejszej sprawy. Użycie w tym przepisie sformułowania "wpłynął wniosek o 
ogłoszenie upadłości" powinno bowiem być rozumiane jako równoznaczne z 
wniesieniem tego wniosku do sądu, na podstawie przepisu art. 165 § 2 k.p.c., który 
wiąże taki skutek z faktem oddania każdego pisma procesowego w polskim 
urzędzie pocztowym. Ponieważ zdarzenie to nastąpiło w dniu 30 września 2003 r., 
zatem wniosek o ogłoszenie upadłości wpłynął przed dniem wejścia w życie ustawy, 
a skoro nie wydano jeszcze postanowienia o ogłoszeniu upadłości, to na podstawie 
art. 537 Pr.u.n. postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości należy 
prowadzić według przepisów nowej ustawy. 
Badanie wymogów formalnych wniosku o ogłoszenie upadłości i skutki 
stwierdzonych w nim braków, regulują przepisy zawarte w działach II i III tytułu II 
nowej ustawy, normujące postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości. 
W konsekwencji uznać należy, że wniosek o ogłoszenie upadłości wniesiony do 
sądu przed dniem 1 października 2003 r., a który nie spełnia wymogów formalnych 
określonych w Prawie upadłościowym i naprawczym, podlega zwrotowi na 
podstawie art. 28 ust. 1 w związku z art. 537 Pr.u.n., bez wzywania wnioskodawcy 
do usunięcia braków. 

Zagadnienie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w 
pkt 2 sentencji postanowienia Sądu drugiej instancji wymaga dokonania wykładni 
normy prawnej zawartej w art. 33 ust. 1 Pr.u.n. Wykładnia językowa pozwala bronić 
poglądu, że wolą ustawodawcy było uregulowanie w tym przepisie kwestii 
dopuszczalności zażaleń, ale wyłącznie na wskazane w nim postanowienia sądu. 
Nie można więc przyjąć, że przepis ten zawiera zupełną i wyczerpującą regulację 
dopuszczalności zażaleń w postępowaniu w przedmiocie ogłoszenia upadłości, bez 
względu na charakter decyzji jurysdykcyjnej wydanej w tym postępowaniu. W 
najnowszym piśmiennictwie wyrażono już trafny pogląd, że rozpoznawczy charakter 
postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości, jako sui generis postępowania 
cywilnego, sprawia, że w sprawach nieuregulowanych w nowej ustawie przepis art. 
35 Pr.u.n. nakazuje stosować odpowiednio do tego postępowania przepisy księgi 
pierwszej części pierwszej kodeksu postępowania cywilnego, tj. przepisy o 
procesie, z wyłączeniem jedynie przepisów o zawieszeniu i wznowieniu 
postępowania. Stosowanie przepisów kodeksu postępowania cywilnego o procesie 
jest więc uzasadnione wówczas, gdy dane zagadnienie nie jest w ogóle 
unormowane w przepisach Prawa upadłościowego i naprawczego albo jest 
wprawdzie unormowane, ale tylko fragmentarycznie. Z taką sytuacją mamy do 
czynienia w art. 33 ust. 1 Pr.u.n. Fragmentaryczny charakter zawartej w nim 
regulacji wyraża się określeniem dopuszczalności zażaleń, ale tylko na orzeczenia 
o ściśle określonym charakterze, bez przesądzenia dopuszczalności tego środka 
zaskarżenia na inne decyzje jurysdykcyjne, podejmowane w postępowaniu w 
przedmiocie ogłoszenia upadłości. Wobec powyższego, do przepisów kodeksu 
postępowania cywilnego, które na podstawie art. 35 Pr.u.n. znajdują odpowiednie 
zastosowanie w postępowaniu w przedmiocie ogłoszenia upadłości zaliczyć należy 
m.in. przepisy działu V rozdziału 2 księgi pierwszej k.p.c., poświęcone zażaleniu, 
przepisy te nie są bowiem objęte przedmiotowym wyłączeniem, o którym mowa w 
art. 35 in fine Pr.u.n. 
W tej sytuacji, ponieważ podstawą wydania zarządzenia przewodniczącego, 
którego przedmiotem jest zwrot wniosku o ogłoszenie upadłości, nie jest art. 1301 
k.p.c., lecz art. 28 ust. 1 Pr.u.n., na takie zarządzenie przysługuje zażalenie do sądu 
drugiej instancji na podstawie stosowanego odpowiednio art. 394 § 1 pkt 1 k.p.c. w 
związku z art. 35 Pr.u.n. 

Wobec powyższego Sąd Najwyższy, działając na podstawie art. 390 § 1 i § 2 
k.p.c., rozstrzygnął zagadnienia prawne, jak w uchwale.