III CZP 110/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWnioskodawczyni M. K. zwróciła się do sądu o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po zmarłym mężu L. K., powołując się na błąd. Proces ten napotkał na liczne trudności proceduralne związane z ustanowieniem pełnomocnika z urzędu, co spowodowało znaczne opóźnienie. Sąd Okręgowy w G. przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne dotyczące tego, czy bieg terminu zawitego do złożenia wniosku o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 15 marca 2018 r. rozstrzygnął, że termin zawity do uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku jest zachowany, gdy przed jego upływem sąd odbierze to oświadczenie. Ponadto, w wypadkach wyjątkowych, gdy spadkobierca nie ponosi winy za nieodebranie oświadczenia w terminie, sąd może nie uwzględnić upływu tego terminu przez wzgląd na zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Podkreślono, że opieszałość organów sądowych i samorządu radcowskiego nie może być traktowana jako siła wyższa, ale sąd może zastosować art. 5 k.c. w celu uniknięcia niesłusznych i niesprawiedliwych skutków.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja zachowania terminu zawitego do uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku, zastosowanie art. 5 k.c. w kontekście opieszałości organów sądowych.
Dotyczy specyficznej sytuacji spadkowej i procedury związanej z uchyleniem się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku.
Zagadnienia prawne (3)
Czy na czas trwania postępowania o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia wniosku o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia w terminie pod wpływem błędu oświadczenia o odrzuceniu spadku ulega zawieszeniu bieg terminu przewidzianego w art. 88 § 2 k.c. w zw. z art. 1019 § 1 i 2 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, bieg terminu zawitego nie ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest czynnością procesową, a nie czynnością materialnoprawną, która mogłaby przerwać lub zawiesić bieg terminu zawitego. Termin jest zachowany, gdy sąd odbierze oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku przed jego upływem.
Czy rozpoczyna bieg terminu przewidzianego w art. 88 § 2 k.c. w zw. z art. 1019 § 1 i 2 k.c. dalej po ustanowieniu przez sąd pełnomocnika albo po jego wyznaczeniu przez właściwą okręgową radę adwokacką lub radę okręgowej izby radców prawnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Termin zawity do uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku jest zachowany, gdy przed jego upływem sąd odbierze to oświadczenie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że kluczowe jest odebranie oświadczenia przez sąd przed upływem terminu. Samo złożenie wniosku o ustanowienie pełnomocnika nie jest wystarczające do zachowania terminu. Termin jest zachowany, gdy sąd odbierze oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku.
Czy w wypadkach wyjątkowych, w szczególności, gdy za nieodebranie oświadczenia w terminie spadkobierca nie ponosi winy, sąd może nie uwzględnić upływu terminu przez wzgląd na zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w wypadkach wyjątkowych sąd może nie uwzględnić upływu terminu przez wzgląd na zasady współżycia społecznego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy dopuścił możliwość zastosowania art. 5 k.c. do oceny upływu terminu zawitego, szczególnie gdy opieszałość organów państwowych lub samorządowych doprowadziła do dotkliwych skutków dla spadkobiercy, który działał w zaufaniu do sądu. Jest to korekta obowiązujących przepisów w konkretnym stanie faktycznym, gdy wynik zastosowania przepisów okazałby się niesłuszny i niesprawiedliwy.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. K. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| Bank Polska S.A. w W. | spółka | uczestnik |
| Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz Sekurytyzacyjny w W. | instytucja | uczestnik |
| A. W. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| A. B. | osoba_fizyczna | uczestnik |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 88 § § 2
Kodeks cywilny
Uprawnienie do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu lub groźby wygasa z upływem roku od jego wykrycia (błąd) lub od chwili, gdy stan obawy ustał (groźba).
k.c. art. 1019 § § 1
Kodeks cywilny
Jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami: 1) uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem; 2) spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca.
k.c. art. 1019 § § 2
Kodeks cywilny
Spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu.
Pomocnicze
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Nikt nie może z pozoru tylko korzystać z prawa podmiotowego przeciwko zasadom współżycia społecznego lub przeciwko celom ustawy.
k.p.c. art. 690 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
W razie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, sąd przeprowadzi rozprawę w celu zbadania przesłanek decydujących o skuteczności oświadczenia.
k.c. art. 1015 § § 1
Kodeks cywilny
Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania.
k.c. art. 1015 § § 2
Kodeks cywilny
Brak oświadczenia spadkobiercy w terminie był jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku (w wersji obowiązującej przed 18 października 2015 r.).
k.c. art. 1018 § § 3
Kodeks cywilny
Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone także przed notariuszem lub poświadczone przez niego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Termin zawity jest zachowany, gdy sąd odbierze oświadczenie przed jego upływem. • W wyjątkowych sytuacjach można zastosować art. 5 k.c. w celu uniknięcia niesłusznych skutków upływu terminu. • Opieszałość organów nie jest siłą wyższą, ale może uzasadniać zastosowanie art. 5 k.c.
Odrzucone argumenty
Wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu przerywa bieg terminu zawitego. • Opieszałość sądu i OIRP stanowi siłę wyższą, która zawiesza bieg terminu.
Godne uwagi sformułowania
Termin zawity do uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku jest zachowany, gdy przed jego upływem sąd odbierze to oświadczenie. • W wypadkach wyjątkowych, w szczególności, gdy za nieodebranie oświadczenia w terminie spadkobierca nie ponosi winy, sąd może nie uwzględnić upływu tego terminu przez wzgląd na zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.). • Opieszałość w działaniu sądu i OIRP, brak komunikacji pomiędzy tymi organami oraz pomiędzy OIRP i radcami prawnymi nie mogą być kwalifikowane jako siła wyższa. • Klauzula nadużycia prawa podmiotowego należy do tych przepisów prawa cywilnego, które stosuje się wprost, a nie na zasadzie analogii.
Skład orzekający
Marta Romańska
przewodniczący
Władysław Pawlak
sprawozdawca
Karol Weitz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zachowania terminu zawitego do uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku, zastosowanie art. 5 k.c. w kontekście opieszałości organów sądowych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji spadkowej i procedury związanej z uchyleniem się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje złożoność procedur spadkowych i potencjalne pułapki związane z terminami, a także rolę zasad współżycia społecznego w łagodzeniu rygoryzmu prawa w wyjątkowych okolicznościach.
“Czy opieszałość sądu może uratować spadek? Kluczowa uchwała SN w sprawie terminów spadkowych.”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.