III CZP 110/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpatrywał zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy w W. dotyczące dopuszczalności zawarcia umowy o zrzeczenie się prawa do zachowku między przyszłym spadkodawcą a uprawnionym spadkobiercą ustawowym, na podstawie art. 1048 k.c. w związku z art. 1047 k.c. Sprawa wywołała się w związku z odmową dokonania takiej czynności przez notariusza, który uznał ją za sprzeczną z prawem, powołując się na zakaz zawierania umów o spadek po osobie żyjącej (art. 1047 k.c.) i brak wyraźnej podstawy prawnej w Kodeksie cywilnym dla umowy o zrzeczenie się prawa do zachowku. Sąd Najwyższy, analizując przepisy Kodeksu cywilnego, historyczne prawo spadkowe oraz orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, doszedł do wniosku, że umowa taka jest dopuszczalna. Argumentacja opierała się na wykładni celowościowej, zasadzie swobody testowania oraz na tym, że prawo do zachowku jest pochodną prawa do dziedziczenia, a zatem dopuszczalne jest ograniczenie zrzeczenia się dziedziczenia do samego zachowku (argument a maiori ad minus). Sąd podkreślił, że taka umowa zwiększa swobodę planowania sukcesji, zwłaszcza w kontekście przedsiębiorstw rodzinnych, i może zapobiegać przyszłym sporom.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaDopuszczalność zawarcia umowy o zrzeczenie się prawa do zachowku między przyszłym spadkodawcą a spadkobiercą ustawowym.
Interpretacja art. 1048 k.c. w kontekście art. 1047 k.c. i prawa do zachowku.
Zagadnienia prawne (1)
Czy w świetle zakazu sformułowanego w art. 1047 k.c. dopuszczalne jest zawarcie umowy o zrzeczenie się prawa do zachowku pomiędzy przyszłym spadkodawcą i uprawnionym do zachowku spadkobiercą ustawowym, na podstawie stosowanego odpowiednio art. 1048 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Dopuszczalne jest zawarcie umowy zrzeczenia się prawa do zachowku (art. 1048 k.c.).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że umowa o zrzeczenie się prawa do zachowku jest dopuszczalna na podstawie art. 1048 k.c., stosując rozumowanie a maiori ad minus. Podkreślono, że prawo do zachowku jest pochodną prawa do dziedziczenia, a taka umowa zwiększa swobodę planowania sukcesji i nie narusza praw innych spadkobierców.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. M. | osoba_fizyczna | skarżący |
| ojciec M. M. | osoba_fizyczna | przyszły spadkodawca |
Przepisy (7)
Główne
k.c. art. 1048
Kodeks cywilny
Dopuszczalność zawarcia umowy zrzeczenia się dziedziczenia przez spadkobiercę ustawowego z przyszłym spadkodawcą. Interpretowany rozszerzająco na zrzeczenie się prawa do zachowku.
Pomocnicze
k.c. art. 1047
Kodeks cywilny
Zakaz zawierania umów o spadek po osobie żyjącej.
k.c. art. 991
Kodeks cywilny
Podstawa ustalenia zachowku, uwzględniająca wszystkich spadkobierców ustawowych.
k.c. art. 992
Kodeks cywilny
Wyłączenie spadkobiercy z kręgu osób branych pod uwagę przy obliczaniu zachowku innych uprawnionych w przypadku zrzeczenia się dziedziczenia.
P.o.n. art. 81
Ustawa - Prawo o notariacie
Podstawa odmowy dokonania czynności notarialnej sprzecznej z prawem.
pr. spad. art. 10 § 1
Dekret - Prawo spadkowe
Możliwość zrzeczenia się prawa do dziedziczenia w drodze umowy ze spadkodawcą.
pr. spad. art. 10 § 2
Dekret - Prawo spadkowe
Możliwość ograniczenia zrzeczenia się dziedziczenia tylko do prawa do zachowku.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Prawo do zachowku jest pochodną prawa do dziedziczenia, co pozwala na zastosowanie rozumowania a maiori ad minus do art. 1048 k.c. • Umowa o zrzeczenie się prawa do zachowku zwiększa swobodę planowania sukcesji, zwłaszcza w kontekście przedsiębiorstw rodzinnych. • Brak wyraźnego zakazu w Kodeksie cywilnym dla umowy o zrzeczenie się prawa do zachowku. • Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego dopuszcza taką możliwość.
Odrzucone argumenty
Art. 1047 k.c. zakazuje zawierania umów o spadek po osobie żyjącej, a art. 1048 k.c. nie przewiduje wprost umowy o zrzeczenie się prawa do zachowku. • Wykładnia historyczna – brak recypowania art. 10 § 2 dekretu Prawo spadkowe do Kodeksu cywilnego. • Prawo do zachowku nie jest prawem do dziedziczenia, więc art. 1048 k.c. nie może być stosowany. • Negatywne skutki dla pozostałych spadkobierców.
Godne uwagi sformułowania
Dopuszczalne jest zawarcie umowy zrzeczenia się prawa do zachowku (art. 1048 k.c.). • Nie jest zasadą, że brak regulacji prawnej konkretnej instytucji (określonego typu umowy) oznacza jej wykluczenie z systemu prawa. • Obowiązuje zasada, że dozwolone jest to, co nie jest wyraźnie zakazane. • Umowa o zrzeczenie się prawa do zachowku zwiększa swobodę testowania przyszłego spadkodawcy o wartość zachowku. • Wyłączenie dopuszczalności umowy o prawo do zachowku [...] naruszałoby zasadę swobody testowania.
Skład orzekający
Iwona Koper
przewodniczący-sprawozdawca
Krzysztof Pietrzykowski
członek
Agnieszka Piotrowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Dopuszczalność zawarcia umowy o zrzeczenie się prawa do zachowku między przyszłym spadkodawcą a spadkobiercą ustawowym."
Ograniczenia: Interpretacja art. 1048 k.c. w kontekście art. 1047 k.c. i prawa do zachowku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego w prawie spadkowym, które ma istotne znaczenie dla planowania sukcesji i może budzić wątpliwości interpretacyjne.
“Czy można zrzec się prawa do zachowku za życia spadkodawcy? SN rozwiewa wątpliwości.”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.